ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا ەكىباستۇزدىڭ بايەت, سارىقامىس, قاراسۋ, اتىعاي, پارامونوۆ اۋىلدارىنا, سول كەزدەگى اۋدان اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن مارقۇم مەيرام بالتاباي, ەلامان اعالار باستاعان كوش كەلىپ جەتتى. بۇل كۇندەرى اۋىل, ەل ءىشى ورنىققان, قونىسى قوڭدى, ارقا-جارقا, بالا-شاعا ءوسىپ كەلەدى.
ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا ەكىباستۇزدىڭ بايەت, سارىقامىس, قاراسۋ, اتىعاي, پارامونوۆ اۋىلدارىنا, سول كەزدەگى اۋدان اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن مارقۇم مەيرام بالتاباي, ەلامان اعالار باستاعان كوش كەلىپ جەتتى. بۇل كۇندەرى اۋىل, ەل ءىشى ورنىققان, قونىسى قوڭدى, ارقا-جارقا, بالا-شاعا ءوسىپ كەلەدى.
ەكىباستۇزدىڭ تۇبىندە ورنالاسقان بايەت اۋىلى سىر بۇگىپ, بيىك توبەنىڭ باسىندا تۇرعانداي. اۋىلدىق اۋماققا قاراستى اتىعاي اۋىلىنىڭ دا وتكەنى شەجىرەلى. بۇل جەرلەردە قاتپارلى قۇپياسى اشىلماي بايەت, بوزشاكول, اتىعاي قورعاندارى جاتىر. تاريحي ەسكەرتكىشتەر رەتىندە بيىل عانا قورعاۋعا الىندى. ءبىر كۇن بولماسا-ءبىر كۇن ارحەولوگتار, تاريحشى زەرتتەۋشىلەر دە كەلەر. اۋىلعا كىرەبەرىستە شاڭىراق بەينەلەنگەن بيىك تۇعىر قارسى الادى. «كوك تۋدىڭ جەلبىرگەنى بويىما قۋات بەرەدى..» دەگەن ەرمۇرات زايىپحاننىڭ ءان جولدارى ەرىكسىز تىلىڭە ورالادى.ۇلكەن جولدىڭ بويىنان اۆتوبۋسپەن, كولىكتەرىمەن ءوتىپ جاتقان جولاۋشىلار ورالمان اعايىندار تۇراتىن اۋىل دەپ بايەت جاققا جىلى ءىلتيپات بىلدىرە قارايدى.
نەگىزى, ءبىر اۋىل-ەل بولىپ, ەلگە كەلگەن اعايىنداردىڭ بىرگە قوڭسى تۇرعاندارى دۇرىس پا دەپ تە ويلايسىڭ. قالاعا ۇدەرە كوشىپ كەتكەن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ورنىنا اۋىلدارىمىزدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن كوشىپ كەلگەندەي. ەلدە بولسا, ەرىنگە تيەدى. ءبىر-ءبىرىن ساعالاپ كوشىپ كەلگەندەر اۋىلدى بەرەكەلى ورتاعا اينالدىرىپ وتىر. بايەت پەن اتىعايدى قوسقاندا 1500-دەي حالىق تۇرادى. وڭىردەگى 25 ۇلگىلى تىرەك اۋىلداردىڭ تىزىمىنە بىلتىر بايەت اۋىلى دا قوسىلدى. اۋىل اكىمى دوقتىرحان امانتاي ۇلىنىڭ ماماندىعى پوليتولوگ. اكىم قازاقتىڭ سانىن كوبەيتۋ, دەموگرافيا ماسەلەلەرى جونىندە كوپ وي قوزعايدى. ەلگە العاش كەلگەن پاتريوت ورالمانداردىڭ ءبىرى. بىزگە ءدال وسى قازىر ەلىم, جەرىم دەپ جەتكەن ۇلتىنا, قازاعىنا قىزمەت جاسايتىن جىگىتتەردىڭ تورگە وزعانى قاجەت.
ال, دوقتىرحاننىڭ دوسى, ەكىباستۇز قالاسى اكىمىنىڭ قالا ىشىندەگى وڭتۇستىك اۋدان بويىنشا وكىلى بولعان, قازىر قالالىق كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق بولىمىندە جۇمىس جاسايتىن تۇردىاقىن ەسكەرمەس ۇلى دا ەلگە بەت العان اعايىندارمەن بىرگە كەلدى. كوشامان, كەرەيگۇل, ەلامان دەگەن ءۇش بالاسى بار. ءوزى دە, ايەلى دە كەڭەس وكىمەتى كەزىندە موڭعوليادان كەلىپ, ءبىرى تۇمەندە, ءبىرى ۋكراينانىڭ حاركوۆ قالاسىندا تەحنولوگيالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن تاۋ-كەن ينجەنەرى ماماندىقتارى بويىنشا ءبىتىرىپ, سول جاقتا جۇمىس جاساعان. ءوندىرىستى ەكىباستۇزدى تاڭداۋلارى دا تەگىن ەمەس-ءتى. قازاق تەحنيكانىڭ ءتىلىن بىلمەيدى دەگەندى ورالماندار دا جوققا شىعاردى.
جالپى, اعايىندار ۇل-قىزدارىن وقىتۋدى ويلاپ, وزدەرىنە جۇمىس تابىلادى دەپ قالاعا جاقىن اۋىلدارعا ورنالاسقاندى ءجون كورەدى. ال, ەكىباستۇزدىڭ بايەت پەن اتىعاي, سارىقامىس سياقتى باسقا دا اۋىلدارى ورالماندار ءۇشىن ىزدەگەنگە – سۇراعان. اينالا قاپتاعان زاۋىت, الىپ ستانسالار, ءوندىرىس ورىندارى جەتەدى. التىن شىققان جەردى بەلدەن قاز. يەلەرى وزگەلەر بولسا دا, جۇمىس قولىن قاجەتسىنبەيتىن قوجايىن جوق. ءارى اعايىنداردىڭ اراسىندا دا موڭعوليادا جۇرگەندە تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىعاندارى, كومىر شاحتالارىندا, وندىرىستە جۇمىس جاساعاندارى بار. سوندىقتان وندىرىستە جۇمىس جاساۋ, كەنىشكە ءتۇسۋ تاڭسىق ەمەس. قازىر ەكىباستۇزدىڭ بوزشاكول دالاسىندا بوزشاكول كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. كومبينات قۇرىلىسىندا بايەت اۋىلىنىڭ بۇكىل جاستارى, اعايىنداردىڭ 110 وتباسىنىڭ بالالارى ەڭبەك ەتۋدە. كۇندە ارنايى اۆتوبۋس ءجۇرىپ, تاسىمالمەن جۇمىسشىلاردى الىپ كەتىپ تۇرادى. كاسىپورىن ونىمدىلىگى جىلىنا ورتا ەسەپپەن العاندا 75 مىڭ توننا مىستى قۇراماق. باس مەردىگەر – «الاركو» تۇرىك كومپانياسى قورىتۋ كورپۋسىن تۇرعىزدى, جوعارى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار ساتىپ الىندى. ينفراقۇرىلىم نىساندارى قۇرىلىپ, جۇمىسشىلارعا ارنالعان ۇيلەر سالىنۋدا. قازىر اۆتوموبيل جانە تەمىر جولدار قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, جۇمىسشىلار كەنتى بوي كوتەرۋدە.
مال باعامىن دەگەنگە اتىعايدىڭ دا, بايەتتىڭ دە جايىلىمدىق جەرى مول. سيىر, قوي-ەشكى, جىلقى دەيسىڭ بە, اعايىنداردا مال جەتەدى. قازىر اۋىل 2 جارىم مىڭداي قارا مال, 700 جىلقى, 6 جارىم مىڭ قوي ءوسىرىپ وتىر. ەت تە, ءسۇت تە, اق تا اعىل-تەگىل, ءتىل
تيمەسىن, داستارقان مول. اۋىلدا بىرنەشە شارۋا قوجالىعى جۇمىس جاسايدى. ارپا-بيداي, كوكونىس وسىرەتىن القاپتارى, ەگىستىك جەرلەرى ءونىمدى. بايەت پەن اتىعايدىڭ 55 تراكتورى, 5 كومباينى, 30-شاقتى جۇك تاسيتىن ماشينەلەرى بار. مىسالى, «التايحان» دەگەن شارۋا قوجالىعى «سىباعا» باعدارلاماسى اياسىندا 18 ميلليون, «ازامات» شارۋا قوجالىعى 8 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپتى. ال, جالپى اۋىل بويىنشا 50 ميلليون تەڭگەگە جۋىق نەسيە الىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا. ەندى ناۋبايحانا اشاتىن, ەكىباستۇزبەن اراداعى جولاۋشىلار تاسىمالىنا ارناپ اۆتوبۋس الۋ ءۇشىن دە نەسيە الىپ, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ۇلەس قوسپاقشى جىگىتتەر دە بار. جەكە ءۇي سالامىن دەگەندەرگە قازىر جەر تەلىمدەرىن بەرۋ قاراستىرىلۋدا. ەندى ءبىر ەكى-ءۇش جىلدا بايەت اۋىلى دا ءوندىرىستى كەنتكە اينالار. ال, اۋىلعا سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇيەسىنە بيىلعى جىلى كوكتەمدە قالا بيۋدجەتىن انىقتاۋ كەزىندە قارجى بولىنبەكشى. سۋ شىعاتىن جەرلەردى بۇرعىلاپ تەكسەرىپ تە كەتىپتى. ەندى سۋ قۇبىرى ءار ۇيگە تارتىلادى. بۇعان دەيىن اۋىلدىڭ ىشىمەن اعىپ وتەتىن «ەرتىس – قاراعاندى» كانالى ۇستىنەن سالىنعان كوپىردى جوندەۋ مۇڭ بولعان ەدى. بۇل ماسەلە دە شەشىمىن تاپقان سىڭايلى, وتكەنى, اۋىلىشىلىك جانە اۋىلعا كىرەبەرىس 4 شاقىرىم جولدى جوندەۋگە قاراجات ءبولىندى. جول جوندەۋگە بولىنگەن قارجى كوپىردىڭ ماسەلەسىن شەشىپ بەرەدى.
ايتپاقشى, اۋىلدا ءبىر-بىرىنە قاتارلاس سالىنعان عيماراتتىڭ ءبىرى – «الەمنۇر» ساۋدا ءۇيى, ەكىنشىسى «تويحانا» دەپ اتالادى. بۇل ۇيلەردىڭ يەسى, كاسىپكەر ورالمان جىگىت قايسا مۇقيتجان مەن ايەلى ساۋلەگۇل ەكەن. اۋىلداعى جيىن-توي, مەرەكەلەردىڭ دەمەۋشىلەرى دەگەن ءسوز.
ءبىز تانىسىپ, سويلەسكەن جانىبەك بازاناي ۇلى, راۋشان امانگەلدىقىزىنىڭ تۋعان ەلگە, قازاعىنا دەگەن پاتريوتتىق سەزىمدەرى جوعارى. ەكەۋى دە 5 جاستارىندا ەلگە ورالعان ورالمان وتباسىلارىنىڭ بالالارى ەكەن, بۇگىندە ءبىرى اۋىلداعى مەكتەپ مۇعالىمى, ال جانىبەك اۋىل كلۋبىن باسقارادى. ەكىباستۇزدىق كاسىپكەر ايحان جاكەنوۆ بايەتتىكتەر ءۇشىن مەشىت سالىپ بەردى. كۇمبەزى الىستان جارقىراپ اۋىلعا ءسان بەرىپ تۇر.
ال, اتىعاي ورتا مەكتەبىنە كەلگەن ەكى مۇعالىم تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, ءبىر رەتتىك كوتەرمەلەۋ ءجاردەماقىلارىن الىپتى. وتكەن جىلى كلۋب اشىلىپتى. مادەنيەت ءۇيىنىڭ اشىلۋىنا قالالىق بيۋدجەتتەن 2,5 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپتى. اعايىندارىمىزدىڭ شەتتەرىنەن ونەرلى ەكەنى بەلگىلى. ءبىر عانا بايەت اۋىلىنىڭ ونەرپازدارى جىل ىشىندە 75 رەت مادەني شارا وتكىزىپ, وعان 5542 كورەرمەن كەلىپتى.
اۋىلدا 70-كە جۋىق «التىن القا» مەن «كۇمىس القا» يەگەرلەرى التىن قۇرساق انالارىمىز تۇرادى. ولاردىڭ اراسىندا 10 بالالى دامەتكەن بەسىكباي, روسحان بيزەۆحان, نازەرحان چالەي, تۇمار ساپاح, ىرىمجان تاجماعانبەت, ءساليما قوبداباي, 11 بالاسى بار ءشاريپا پانۋ, 8 بالالى بابەن مەرزەتحان, التانحان دوحوي, جاپان زامەرحان, شاراۆ لاي, كۇلاي سانسەلحان, ايمان سادۆاحاس, حانزادا ماماي, جاميلا تۇنعانباي, دامەلحان سەيتحان سياقتى انالار بار. دوقتىرحان اكىمنىڭ ايتۋىنشا, قازىر 6-7 بالا تاپقان ەلەۋسىز ازامات, امان اينا, تۇردىحان گۇلنار, اديشا سولتاحان, كۇپاي ساعيلاش, دەكەي رىسحان جانە بۇعان قوسا تاعى دا 30 انانى الداعى ۋاقىتتا بولاتىن ماراپاتتاۋلار تىزىمىنە الىپ, دايىنداپ جاتقان كورىنەدى. قازاق سانى كوبەيۋدە دەگەن وسى. قۋاناسىڭ.
ءيا, بۇل كۇندەرى ورالماندار ءۇشىن, شەتتەگى قازاقتىڭ ەلگە ورالۋىنا, ەلباسى تاپسىرماسىنا وراي بارلىق جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. ءارى قاراي دا كوش جولى بۇزىلماي, جالعاسا بەرەدى دەپ سەنەمىز.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى.
