ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 18 اقپانى مەن 18 شىلدەسى اراسىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەشەنى مەن ونىڭ سيمۆولى بولاتىن نىشانعا كونكۋرس جاريالانعان بولاتىن. وعان 20 ەلدەن 50 ساۋلەتشى ءوز جۇمىستارىن ۇسىنعانىن جانە ولاردىڭ بىرازىمەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى 13 تامىزدا ارنايى تانىسقانىن بۇدان بۇرىن حابارلاعانبىز. ودان كەيىن ەلباسى تاڭدالىپ الىنعان ەسكيز-يدەيالارمەن دە 4 قىركۇيەكتە تانىسىپ, ولاردىڭ «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋ جونىندەگى تۇجىرىمدامالارىنىڭ سارابىن قاراپ شىقتى.
ەسكيز-جوبالارىن ۇسىنعاندار اراسىندا اتتارىنان ات ۇركەتىن, ءدۇيىم الەمگە تانىمال ساۋلەتشىلەر دە بولدى. سولاردىڭ ىشىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى گەربىنىڭ اۆتورى, ەلىمىزگە ەڭبەك سىڭىرگەن ساۋلەتشى جانداربەك مالىبەكوۆ تە بايگەگە ات قوسقان ەدى. «بالاسى اتقا شاپسا, ۇيدە وتىرىپ تاقىمىن قىساتىن» قازاق ەمەسپىز بە, وسىناۋ ءدۇبىرلى دوداعا ءۇن قاتپاي قالۋ ايتۋلى مامانعا ابەستىك سەكىلدى كورىنگەن بولۋى كەرەك, ول دا كوز مايىن تاۋىسىپ, ءوز ەڭبەگىن دايارلاعان ەكەن. ونىڭ جوباسىن جاساۋعا كەڭەسشى رەتىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ باستاعان تاريح, ەتنوگرافيا, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ بىلىكتى ماماندارى, عالىمدار جانە وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ويشىل, جاڭاشىل باستامالارمەن كورىنۋگە ۇمتىلىپ جۇرگەن تالاپتى ستۋدەنتتەرى كومەكشى رەتىندە قاتىسقان.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 18 اقپانى مەن 18 شىلدەسى اراسىندا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەشەنى مەن ونىڭ سيمۆولى بولاتىن نىشانعا كونكۋرس جاريالانعان بولاتىن. وعان 20 ەلدەن 50 ساۋلەتشى ءوز جۇمىستارىن ۇسىنعانىن جانە ولاردىڭ بىرازىمەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى 13 تامىزدا ارنايى تانىسقانىن بۇدان بۇرىن حابارلاعانبىز. ودان كەيىن ەلباسى تاڭدالىپ الىنعان ەسكيز-يدەيالارمەن دە 4 قىركۇيەكتە تانىسىپ, ولاردىڭ «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋ جونىندەگى تۇجىرىمدامالارىنىڭ سارابىن قاراپ شىقتى.
ەسكيز-جوبالارىن ۇسىنعاندار اراسىندا اتتارىنان ات ۇركەتىن, ءدۇيىم الەمگە تانىمال ساۋلەتشىلەر دە بولدى. سولاردىڭ ىشىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى گەربىنىڭ اۆتورى, ەلىمىزگە ەڭبەك سىڭىرگەن ساۋلەتشى جانداربەك مالىبەكوۆ تە بايگەگە ات قوسقان ەدى. «بالاسى اتقا شاپسا, ۇيدە وتىرىپ تاقىمىن قىساتىن» قازاق ەمەسپىز بە, وسىناۋ ءدۇبىرلى دوداعا ءۇن قاتپاي قالۋ ايتۋلى مامانعا ابەستىك سەكىلدى كورىنگەن بولۋى كەرەك, ول دا كوز مايىن تاۋىسىپ, ءوز ەڭبەگىن دايارلاعان ەكەن. ونىڭ جوباسىن جاساۋعا كەڭەسشى رەتىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ باستاعان تاريح, ەتنوگرافيا, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ بىلىكتى ماماندارى, عالىمدار جانە وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ويشىل, جاڭاشىل باستامالارمەن كورىنۋگە ۇمتىلىپ جۇرگەن تالاپتى ستۋدەنتتەرى كومەكشى رەتىندە قاتىسقان. سوندىقتان بۇل جوبانى «ەۋرازيالىق ۋنيۆەرسيتەت جوباسى» دەپ شارتتى تۇردە اتاساق بولادى. وسى ەڭبەك تۋرالى كونكۋرس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان كەزدە ءبىز جازا المادىق, ويتكەنى, ءبىر ەڭبەكتى ماداقتاۋ ءادىل ساراپتىڭ تالابىنا نۇقسان بولار ەدى. مۇنىڭ اتى حالىقارالىق تىلدە «لوببي جاساعاندىق» دەپ اتالادى. ال قازىر, اۆتوردىڭ ەڭبەگى ايتۋلى وننىڭ قاتارىنا وتپەگەن بولسا دا نە ايتقىسى كەلگەنىن حالىققا جەتكىزۋگە ابدەن بولادى دەپ ويلايمىز.
«ءبىزدىڭ جوبانىڭ باستى ماقساتى – بۇكىلالەمدىك دودانى ەلىمىزدىڭ تورىنە اكەلىپ وتكىزىپ جاتقاندا ونىڭ ونە بويىندا قازاقتىڭ ۇلتتىق ناقىشتارىنىڭ ۇمىت قالماۋىن ەسكەرتۋ ەدى. ارينە, وزگەلەردەن بولەكتەنۋدى قالاپ وتىرعان جوقپىز, كەرىسىنشە, الەمنىڭ وزىق ارحيتەكتۋرالىق ۇلگىلەرىنە ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ناقىشتاردى ۇيلەستىرۋدى كوزدەپ وتىرعانىمىزدى ەسكەرتە كەتكىم كەلەدى», دەيدى جوبا اۆتورىنىڭ ءوزى.
ودان ءارى ساۋلەتشى وزدەرى جاساعان باس جوسپاردىڭ جوباسىمەن تانىستىردى. ءبىز كورمە وتكىزۋ ءۇشىن «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» قارسىسىنان بولىنگەن 174 گەكتار جەردى تۇگەل قامتىدىق. وندا تۇرعىزىلۋعا ءتيىستى بارلىق پاۆيلوندار, قوناقۇي كەشەندەرى, اقپاراتتىق ورتالىق, بيزنەس يندۋستريا ورتالىعى, ورتالىق سۋبۇرقاق, تاقىرىپتىق پاۆيلوندار جانە ت.ب. ءبارى, ءتىپتى, پاركينگتەرگە دەيىن الەمدىك ارحيتەكتۋراعا ۇلتتىق ناقىش ۇيلەستىرىلگەن ۇلگىدە جاسالىپ, قازاقشا اتالۋىن جوبامىز قامتاماسىز ەتتى. وسى ارادا ءبىز پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماقساتى ەكسپو-عا جاڭا ءوڭ بەرىپ, ونىڭ ەۋرازيالىق تىنىسىنىڭ اشىلۋىن كوزدەپ وتىر دەگەن يدەيانى باسشىلىققا الدىق. سوندىقتان, جەكە-جەكە, بولەك تۇرعىزىلاتىن نىسانداردى قاراستىرماي, كورمەنىڭ جالپى ەۋرازيالىق وڭدە, ونىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق كەلبەتىمەن ۇيلەسىم تابۋىن قاراستىرعان ەدىك, دەي كەلىپ ج.مالىبەكوۆ ەكسپو-نىڭ باستالۋىنان, ونىڭ جۇمىسىنىڭ ءجۇرۋى كەزىندە ۇلتتىق ناقىشتاعى ارحيتە كتۋرانىڭ قالاي كورىنىس تاباتىنىن تولىق ايتىپ بەردى. ماسەلەن, اۋەجايدان تۇسكەن قوناقتار جەدەل ترامۆايمەن ەكسپو-عا كەلىپ, الدىمەن «كۇلتەگىن» اتتى اللەياعا تۇسەدى. وسى جەردە قازاقتىڭ ەجەلگى تاريحىنان حابار بەرەتىن مۇسىندىك كومپوزيتسيالاردى كورەتىن بولادى. ال كورمەنىڭ ورتالىق عيماراتى «نۇر عالام» دەپ اتالعان. قوناقتار «كۇلتەگىن» اللەياسى ارقىلى وسى باستى عيماراتقا قارسى جۇرەدى. اللەيا بىتكەن جەردە ادامدار ەسكالاتورمەن تومەنگە ءتۇسىپ, «سارىارقا», «استانا» گالەرەياسىن كورەدى. ونىڭ ەكى جاعىندا قازاق دالاسىنىڭ تاريحي ورىندارى, وقيعالارى كورىنىس تابادى. سونىڭ ىشىندە «وقجەتپەس», «قارقارالى», «باياناۋىل», ت.ب. جەر, سۋ, تاريحي وقيعالار, تۇلعالار ءبارى قامتىلعان, دەپ ءوز جوبالارىنىڭ وزگەشەلىكتەرىن ۇزاق اڭگىمەلەدى.
سونداي-اق, ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوباسىندا قوناقۇي كەشەندەرى «قوبىز», «دومبىرا», «جايلاۋ», «اسىق» جانە ت.ب. ءتۇرىندە اتالىپ, ولاردىڭ ەلەمەنتتەرى عيماراتتا دا كورىنىس تاباتىنىن كوردىك. «التىباقان» اتتى شوۋ, «اقساراي» اتتى مادەني ورتالىقتار دا جۇمىس ىستەيتىن كورىنەدى. كىرەبەرىس قاقپا «ەرۋلىك», اسپالى كوپىر «جۇمباقتاس», ساۋدا ورتالىعى «ومىرتقا», مەگاورتالىق «جامبى», تۇرعىن ۇيلەر «اسەم-اي», ت.ب. اتالاتىن بولىپتى. بارلىق قۇرىلىستارداعى جارىق, جىلۋ قۋاتى كورمەنىڭ بالامالى قۋات كوزدەرىن قولدانۋ ماقساتىنا سايكەس كۇننەن الىناتىنداي ەتىپ جاسالماقشى بولعان. ەكسپو اياقتالعان سوڭ بارلىق عيماراتتاردى دا تۇرعىن ءۇي, جاتاحانا, قوناقۇي تۇرىندە قولدانۋعا بولادى ەكەن.
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوباسىنداعى تاپقىرلىعى ايرىقشا, اسەمدىگى ەرەن, ەرەكشە نىسان – ەكسپو-2017 سيمۆولى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ول «نۇراسپان» مۇناراسى دەپ اتالادى ەكەن. بيىكتىگى بۇرىن ءبىزدىڭ ەلدە بولماعان – 560 مەتردەي بولاتىن مۇنارا بيىك, ءور رۋحتى ەركىندىكتىڭ نىشانى. ول قازاق حالقىنىڭ كەڭپەيىل ءداستۇرىن, تەرەڭ تاريحىن ايتۋمەن قاتار قازاقستاننىڭ مىزعىماس بىرلىگى مەن سەرپىندى دامۋىن بارشا الەمگە پاش ەتىپ تۇرعانداي. مۇنارانىڭ تومەنگى جاعىندا قازاقتىڭ قوشقار مۇيىزىمەن ورنەكتەلگەن ءتورت سفينكس ءتورتتابانداپ, ءتورت قۇبىلاعا تەڭ قاراپ, مىزعىماي, مىعىم وتىر. بۇل قازاقستان ىرگەتاسىنىڭ بەرىكتىگىنىڭ سيمۆولى. جوعارى جاعىندا جەل مەن كۇن قۋاتىن قولدانۋعا ارنالعان جاڭا تەحنولوگيالىق قوندىرعىلار تەلەكوممۋنيكاتسيالىق اقپارات, مەتەورولوگيا, اەروناۆيگاتسيا قىزمەتتەرىن اتقارادى.
مۇنارا ديۋراليۋمينيدەن جاسالىپ, بەرىك بەكىتىلەدى. ونىڭ اسەم بەينەسى ەكسپو-عا قاتىسۋشىلاردى عانا ەمەس, الەمنىڭ بارلىق بۇرىشىنداعى ساۋلەت ونەرىن باعالاۋشىلاردى, جاڭانى, جاڭالىقتى كورگىسى كەلەتىن بارشا قاۋىمدى قىزىقتىرارى ءسوزسىز بولاتىن.
الايدا, «جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار» وزادى ەمەس پە, ج.ءمالىبەكوۆتىڭ جوباسى تاڭداۋلىلار قاتارىنا ەنبەي قالدى. دەگەنمەن, ونىڭ كەيبىر يدەيالارى جەڭىمپاز جوبانىڭ بويىنان تابىلار دەگەن ۇمىتتەمىز.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
