شىعىستاعى شىرعالاڭنان شىعا الامىز با؟

شىعىس قازاقستان وب­لىسىندا قازىر وتە كۇردەلى جاعداي ورىن الۋدا. اۋىل­داردىڭ اۋدانمەن, وبلىس ورتالىعىمەن بايلانىسى ءۇزىلىپ قالىپ وتىر. شىعىس قازاقستانداعى باستى پروب­لەمانىڭ ءبىرى – جول جوق. توتەنشە جاعدايلار مي­نيسترى ۆلاديمير بوجكو تار­باعاتاي اۋدانىنا ار­نايى تەحني­كا­مەن ەكى كۇن ءجۇرىپ باردى. ال مي­نيستر ارەڭ جەت­كەن جەردەگى اۋىل­داردىڭ تۇرعىن­دارى سىرتقى دۇنيە­دەن حابار-وشارسىز قالعانى انىق. بۇل جەردە نەگە اپات ايماعىنا ءبىر-اق مينيستر بارىپ وتىر؟ وزگە مي­نيس­ترلىكتەر دە وزدەرىنىڭ اتقاراتىن سالاسى بويىنشا بىردەن قولداۋ كورسەتۋى كەرەك ەدى عوي. باياعىدا جاۋگەرشىلىك زامانىندا شىعىستان جاۋ شاپقاندا, سوناۋ باتىستان, وڭتۇستىكتەن, ورتالىق پەن سولتۇستىك­تەن باتىرلار باستاعان قول بىردەن جەتىپ, ەل قورعاعان ەدى عوي! ال قازىر ۇشاقتار ۇشىپ جاتقان ءححى عاسىردا “مەرسەدەس” مىنگەن مينيسترلەرىمىز تابيعات اپاتىنا ۇشىراعان اۋىل­دارعا نەگە بارا الماي وتىر؟! ال ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بارىپ, جاعدايمەن تانىسقان, ءتيىستى مىندەت­تەر جۇكتەلگەن ءبىرىنشى ۆيتسە-پرە­مەر ءو.شوكەەۆ تۋرالى اڭگىمە بولەك. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ قانشاما تىكۇشاقتارى بار؟ تاۋ-تاسقا قاراماي, وزەن-كولدى دە كەشىپ وتە بەرەتىن اسكەري وزىق ۇلگىدەگى تەحنيكالارى دا از ەمەس. تاسقىن سۋعا قامالىپ وتىرعان اۋىلدارعا ارنايى تەحنيكالار بارىپ, حالىققا ۋاقىتشا قىزمەت كورسەتسە, قانداي عانيبەت بولار ەدى. سول سەكىلدى كولىك مينيسترلىگى وزگە وڭىرلەردەگى جول قۇرىلىسىن سالاتىن مىقتى تەحنيكالارىن جەدەل اتتاندىرىپ, جارامسىز بولعان اۆتوكولىك جولدارىن قالپىنا كەلتىرگەنى ءجون بولارى داۋسىز. كەلەسى ماسەلە – قىزىلاعاش اۋىلىندا بولعان اپات. اۋىلدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي سالۋعا قاراجات ءبولىندى. تۇرعىن­دارعا كيىم-كەشەك جەتكىزىلىپ جاتىر. تۇرعىندار توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ. بوجكودان: ء“ارى قاراي كۇنىمىزدى قالاي كورەمىز؟” – دەپ سۇرايدى. ويتكەنى, مالدارى تۇگەل قىرىلىپ قالدى. اۋلاسىنداعى تەحنيكاسىنان دا ايىرىلدى. اكەدەن بالاعا مۇرا بولىپ كەلە جاتقان دۇنيە-م ۇلىكتەرىن دە تاسقىن سۋ شايىپ اكەتتى. مەملەكەتىمىز ءۇي سالىپ بە­رەدى. ال تۇر­عىن­دار ءارى قا­راي قا­لاي ءومىر ءسۇر­مەك؟! ولار­دىڭ بار كۇن­كورىسى مال شا­رۋاشى­لىعى بولدى. وسى ورايدا اۋىل شارۋا­شىلىعى مي­نيس­ترلىگى, “قاز­اگرو” حول­دينگى جانە باس­قا دامۋ ينس­تي­تۋتتارىنا مەم­­لەكەت بيۋد­جەتىنەن ميل­لياردتاعان قارجى اۋدارىلىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشى­لىعى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى جانە اتالعان كومپانيانىڭ ماماندارى شىعىس قازاقستان جانە الماتى وبلىستارىنا ارنايى بارىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىمەن تەرەڭىرەك تانىسىپ, تۇرعىندارعا قانشا كو­لەمدە مال قاجەت ەكەنىن انىقتاسا, يگىلىكتى ءىس بولار ەدى. سونداي-اق اپاتتى جاعدايعا تاپ بولعان اتالعان وڭىرلەردەگى اۋىلداردىڭ تۇرعىن­دارىنا ليزينگ بويىنشا ءار ءتۇرلى مال تۇرلەرىن بەس, ون جىل مەرزىمگە بەرگەن تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ءبىر جولى ەكەنى انىق. ايتالىق, “قازاگرو” اق, “دا­مۋ” اق قاراجات ءبولىپ, پاۆلودار, قاراعاندى, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنداعى مال باعىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتاردان جىلقى, ءىرى قارا جانە قوي, قاز بەن ۇيرەك السا, ونى زارداپ شەككەن وڭىرلەردەگى تۇرعىندارعا ليزينگ بويىنشا بەرۋگە بولار ەدى. ەسىكتىڭ الدىندا مال پايدا بولسا, اۋىلدىڭ تۇرعىندارى ەشتەڭەگە الاڭدامايدى, بولاشاقتارىنا دەگەن سەنىمدەرى مىعىم بولادى. ۇكىمەتكە دە نارازىلىق بىلدىرمەيدى. ول اۋىلدارعا زاۋىت, فابريكا سالا المايمىز. باسقاشا جۇمىس ورىندارىمەن قامتۋ مۇمكىن ەمەس. ولاردىڭ جۇمىس ورنى – وزدەرىنىڭ ءتورت ت ۇلىك مالى! مالى بولسا, جۇمىسپەن قامتىلعان بولىپ ەسەپتەلەدى. ايتپەسە, قىزىلاعاشتا سالىپ بەرگەن ءۇيدى كۇزەتىپ وتىرا ما؟ ولارعا جىل سايىن قارجى بەرىلمەي­دى, كيىم-كەشەك تە جىلدا جەتكىزىل­مەيدى. وسىدان كەيىن اۋىل­داردىڭ پروبلەمالارىن ۇمىتىپ كەتەتىن جامان ادەتىمىز جانە بار ەمەس پە؟! بيىل كوكتەمگە ازىرلەپ وتىرعان تۇقىمدارىنان دا ايىرىلدى. ۇزاق مەرزىمگە ليزينگ ارقىلى ءداندى-داقىل تۇقىمدارىن, تىڭايتقىش­تاردى, تەحنيكالاردى الىپ بەرۋگە مەملەكەتىمىزدە مۇمكىندىك بار عوي. ءوز ازاماتتارىمىزدى وسىندايدا دەمەمەسەك, قاشان قولدايمىز؟! تەك قانا حالىقتان جيناعان قارجى مەن كيىم-كەشەكتى بەرۋمەن شەكتەلسەك, ەلدىگىمىز قايسى؟! اپاتتىڭ زاردابىن قالپىنا كەلتىرۋ وڭاي ەمەس. تەك ءۇي سالىپ بەرۋمەن بارلىق ماسەلە شەشىل­مەيدى. تارباعاتاي, اباي, كۇرشىم, ءۇرجار اۋداندارىنداعى جاعداي دا وڭاي ەمەس. قاتال قىستىڭ سۋىعىندا شىعىس وڭىردە 50 مىڭداي مال قىرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ورىنباسارى, “قاز­اگرو” كومپانياسىنىڭ وكىلى ار­نايى بارىپ, كۇرمەۋى قيىنداپ تۇر­عان وسى ماسەلەنىڭ شەشۋ جولدارىن تابۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ماسەلەن, ءار وتباسىنا كەم دەگەندە ەكى-ءۇش سيىر, ەكى-ءۇش بيە, ون شاقتى قويدى ۇزاق مەرزىمدى ليزينگكە بەرسە, 5-10 جىلدان سوڭ قايتارى­لۋى ءتيىس بولسا, جىل سايىنعى تولدەرى ارقىلى ءوزىنىڭ قوراسىن مالعا تولتىرىپ الار ەدى. اۋىلداعى ءار ادام بيەنىڭ قىمىزىن ءىشىپ, سيىردىڭ ءسۇتىن, ايرانىن, ىرىمشىگىن پايدالانىپ وتىر. مال باردا ادام اش بولمايدى, ويتكەنى, كۇندە ۇكىمەتكە قاراپ, “جاردەماقى بەر” دەپ قولىن سوزىپ وتىرا المايدى عوي. بيىل ەڭ بولماسا كارتوپ ەكسە, كۇزدىگۇنى وتباسىن ازىقپەن قامتا­ما­سىز ەتەدى. قويلارى قوزداسا, قىستا ەتتەرى بولادى. دەمەك, اپاتقا ۇشىراعان اۋىل تۇرعىندارىن مالمەن قامتۋ – ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلەنىڭ ءبىرى! شىعىس وڭىرىندە كەيبىر بىلىكتى جاستاردىڭ قالاعا جۇمىسقا ورنالا­سۋىنا مۇمكىندىك جاسالسا, ول دا دۇرىس بولار ەدى. ايتالىق, وبلىس­تاعى ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى سەكىلدى الپاۋىت ءوندىرىس ورىندارى بىرنەشە ازاماتتى جۇمىسقا السا, ول دا اپات شەككەندەرگە قامقورلىق بولارى ءسوزسىز. ۇلتتىق كادرلاردى “ماماندىعى جوق” دەپ سىرتقا يتەرۋدىڭ زامانى ءوتتى. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا پروبلە­مالار تۋىندايدى. وتكەن جىلدارى اقىلى وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردىڭ اتا-انالارى كەلەسى جىلعى وقۋ اقىسىن قالاي تولەيدى؟ بۇرىن مالىن ساتىپ وتەگەن بولسا, ەندى قارىزعا بەرەتىنى دە قالعان جوق. ياعني, اپات ايماعىندا تۋىپ-وسكەن ستۋدەنتتەر وقۋىن جالعاستىرا المايتىنداي قاۋىپ ءتونىپ تۇر. سون­دىقتان, وسى ماسەلەنىڭ شەشىمىنىڭ ءبىرى اپاتقا ۇشىراعان اۋىلداردىڭ ستۋدەنتتەرىن مەملەكەتتىك گرانتقا اۋىستىرۋ قاجەت. ول ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان جاسالعان ۇلكەن جاردەم, يگىلىكتى دە ساۋاپتى ءىس بولار ەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان كەزدەن بەرى بولىپ وتىرعان ۇلكەن اپاتتىڭ ءبىرى – وسى. بۇعان نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. شىعىستاعى شىرعالاڭنان شىعۋدىڭ ءبىر جولى — جولدى جونگە كەلتىرۋ. تيتو سىزدىقوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.