فوتو: اشىق دەرەككوز
بەرن وداعىنىڭ ەلورداداعى وتىرىسى الەمنىڭ 70-تەن استام ەلىنەن 200-دەن اسا قارجى سالاسىنىڭ جەتەكشى ساراپشىلارىن جينايدى. ءىس-شاراعا ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەردىڭ, ەكسيمبانكتەردىڭ, حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ, جەكە ءىرى ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسادى. قاتىسۋشىلار قاتارىندا Bpifrance, Credendo, Euler Hermes, SACE, SINOSURE, US EXIM سەكىلدى ىقپالدى ۇيىمدار بار.
ىسكەرلىك باعدارلاما بەرن وداعىنىڭ پلەنارلىق وتىرىستارىن, ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەر كوميتەتىنىڭ جۇمىس سەسسيالارىن, پراگا كلۋبىنىڭ جيىنىن قامتيدى. الداعى كەزدەسۋدىڭ تاقىرىبى – «قيىلىس». بۇل ۇعىم ەكسپورتتىق كرەديتتەۋ جۇيەسىنىڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگى سىن-قاتەرلەرى مەن تۇبەگەيلى وزگەرىستەرىن سيپاتتايدى.
كۇن تارتىبىنە تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ, گەوساياسي احۋال مەن سالالىق وزگەرىستەر جاعدايىندا ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەردىڭ جاڭا يندۋستريالىق ءارى ساياسي شەشىمدەرگە بەيىمدەلۋى, تاۋەكەلدەردى باعالاۋ مەن ساقتاندىرۋ ونىمدەرىن باسقارۋداعى يننوۆاتسيالىق تاسىلدەر ەنگىزىلەدى. ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋعا قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى دە نازاردا بولادى.
وسى حالىقارالىق جيىن اياسىندا كوممەرتسيالىق ءارى ساياسي تاۋەكەلدەردى ساقتاندىرۋمەن اينالىساتىن Aman Union كاسىبي ۇيىمىنىڭ اتقارۋشى كوميتەت وتىرىسى جوسپارلانعان. بۇل قۇرىلىم يسلام ەلدەرى مەن ولاردىڭ سەرىكتەستەرى اراسىنداعى ساۋدا مەن ينۆەستيتسيانى قولداۋعا باعىتتالعان. كەزدەسۋگە ICIEC, DHAMAN, Turk Eximbank, Nigeria Exim, ASEI (يندونەزيا), COTUNACE (تۋنيس), CAGEX (الجير) ۇيىمدارىنىڭ توپ-مەنەدجەرلەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلەدى. «بايتەرەك» ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق حولدينگى» اق مەن «قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى» اق باقىلاۋشى مارتەبەسىندە بولادى. مۇنداي فورمات وتاندىق ينستيتۋتتاردىڭ جاھاندىق ەكسپورتتىق ساياسات قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىنە تىكەلەي ارالاسۋىنا جول اشادى.
حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وسىنداي الاڭدار ەلىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. بەرن وداعى شەڭبەرىندەگى كەزدەسۋلەر ينۆەستورلار سەنىمىن نىعايتۋعا, وتاندىق كومپانيالاردىڭ شەتەلدىك سەرىكتەستەر اراسىنداعى تانىمالدىعىن ارتتىرۋعا, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكسپورتتى قارجىلاندىرۋ مەن ساقتاندىرۋ سالاسىنداعى وزىق تاجىريبەلەردى ەنگىزۋگە دە سەرپىن بەرەدى.
وتىرىستى ۇيىمداستىراتىن «قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى» اق باسقارما توراعاسى اللەن ءشايجۇنىسوۆ بەرن وداعىنىڭ ساراپتامالىق جيىنى استانادا ءوتۋى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ساۋدا جۇيەسىندەگى ورنىن ايقىنداي تۇسەتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, بەرن وداعى ەكسپورتتى قولداۋ سالاسىندا جاھاندىق ستاندارتتار قالىپتاساتىن بەدەلدى كاسىبي قاۋىمداستىق سانالادى. استانادا وتەتىن بۇل باسقوسۋ ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە, يننوۆاتسيانى ىلگەرىلەتۋگە, تۇراقتى دامۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسىم ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا ارنالعان ماڭىزدى حالىقارالىق پلاتفورما بولادى. وسىنداي ديالوگتارعا بەلسەندى قاتىسۋ ەلىمىزدى سەنىمدى ءارى اشىق ارىپتەس رەتىندە تانىتادى.
بەرن وداعى ەكسپورتتىق كرەديتتەۋ مەن ينۆەستيتسيالاردى ساقتاندىرۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق قاعيدالار مەن ستاندارتتاردى قالىپتاستىرۋدا ايرىقشا ءرول اتقارادى. قازىر وداققا مۇشە ۇيىمدار جىل سايىن بانكتەرگە, ەكسپورتتاۋشىلارعا, ينۆەستورلارعا تولەم تاۋەكەلدەرىنەن شامامەن 2,5 تريلليون دوللار كولەمىندە ساقتاندىرۋ قورعانىسىن ۇسىنادى. بۇل جاھاندىق ترانسشەكارالىق ساۋدا اينالىمىنىڭ شامامەن 13%-نا تەڭ.
