كەشەندى شارالار قابىلداندى
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ قاڭتار-ناۋرىزدا ەلىمىزدە ءىجو ءوسۋى 2,7% قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. ياعني قيمىل باياۋلادى. جىلدىق ينفلياتسيا 6,4%-دى قۇرادى. ەكونوميكانىڭ بازالىق سالاسىندا ءوسۋ بايقالادى. ونەركاسىپتىڭ ءوسۋ قارقىنى 5,8% دەڭگەيىندە ساقتالدى.
«بۇل فارماتسەۆتيكا, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ جانە جەڭىل ونەركاسىپتەگى قارقىننىڭ ارتۋىمەن نەگىزدەلەدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە بارلىق ءوڭىر وڭ سەرپىن كورسەتتى. جوعارى ءوسۋ قوستاناي, اتىراۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا تىركەلدى. ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلعايۋى وڭىرلەردىڭ كوبىندە بايقالادى», دەدى ر.دالەنوۆ.
جىل باسىنان بەرى 2,6 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. 2020 جىلعا جوسپار 15 ملن شارشى مەتردى قۇرايدى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءونىم 2,5%-عا ءوستى. سونىمەن قاتار ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كەلەسى اسپەكتىلەرگە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «نۇرلى جەر», «نۇرلى جول» جانە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلامالارى اياسىندا بەلسەندى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ماۋسىمىن جەدەل ىسكە قوسۋ; اۆانستىق تولەمدەردى بارىنشا تولەۋ جانە ىشكى ءوندىرىستى جۇيەلى قولداۋمەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جىلدام وتكىزۋ; نارىقتى ازىق-ت ۇلىكپەن بەلسەندى قامتاماسىز ەتۋ جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنا باعانىڭ بەكىتىلگەن شەكتى ماندەرىنەن جوعارى وسۋىنە جول بەرمەۋ; «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» مەن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى اياسىندا جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرۋ ءۇشىن جوبالار پۋلىن قالىپتاستىرۋ; ايماقتىق جانە رەسپۋبليكالىق جوبالار بويىنشا نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالاردىڭ نىسانالى دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, توتەنشە جاعداي كەزىندە ناۋرىزدا جىلدىق ينفلياتسيا 2020 جىلعا بەلگىلەنگەن 4-6% نىسانالى دالىزدەن اسىپ, 6,4%-عا دەيىن كوتەرىلدى. ينفلياتسياعا نەگىزگى ۇلەستى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ قىمباتتاۋى قوستى, ولاردىڭ ءوسۋى 9,3%-عا دەيىن جىلدامدادى. مۇنداي ديناميكا, ءبىر جاعىنان, كوكونىستەر باعاسىنىڭ ماۋسىمدىق وسۋىنەن, ال ەكىنشى جاعىنان كارانتيننىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى توسىن سۇرانىستان تۋىندادى.
ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعداي سىرتقى ىرگەلى فاكتورلاردىڭ اسەرىمەن قالىپتاسۋدا. قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە الىپساتارلىق مامىلەلەردى شەكتەۋ ماقساتىندا بيىلعى 10 ناۋرىزدان باستاپ ۇلتتىق بانك ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزدى. سونىمەن قاتار, ۆاليۋتا ۇسىنىسىنىڭ تومەندەۋى جانە تەڭگەنىڭ ايىرباستاۋ باعامىنا كۇرت قىسىم جاساۋ تالاپتارىندا ۆاليۋتالىق ساۋدا-ساتتىقتا العاش رەت فرانكفۋرتتىق اۋكتسيون ءادىسى ىسكە قوسىلدى. بۇل شارا باعامعا الىپساتارلىق قىسىمدى تومەندەتۋگە باعىتتالدى. ۆاليۋتا نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەڭگەرىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ شەتەل ۆاليۋتاسى ۇسىنىسىن ۇلعايتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. وعان كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتالىق ءتۇسىمنىڭ ءبىر بولىگىن مىندەتتى ساتۋى جانە ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەردى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەگى شوتتارعا اۋدارۋى, زاڭدى تۇلعالاردىڭ ۆاليۋتانى ساتىپ الۋىنا جانە ساتۋىنا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋى كىرەدى.
سونداي-اق ە.دوساەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ ءبىرىنشى توپتاماسى شەڭبەرىندە اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ايتىپ بەردى. ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلامالارىندا بيىلعى 10 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 422,2 ملرد تەڭگەگە 619 ءوتىنىم قابىلدادى. ۇلتتىق بانك باعدارلامانى قارجىلاندىرۋدى 1 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىپ, 400 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى, بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋگە باعىتتالادى.
جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىستەرى اسىرا ورىندالدى
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلعى ءى توقساندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ەسەپتىلىك كەزەڭنىڭ جوسپارىنا قاراعاندا 89,9%-عا, سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق كىرىستەر 78,8%-عا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر 121,4%-عا ورىندالدى. سىرتقى فاكتورلاردىڭ ەكونوميكاعا تەرىس اسەرىنەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 10,5%-عا (89,5%) تومەندەدى. جوسپار 378 ملرد تەڭگەگە ورىندالمادى. بۇل نەگىزىنەن سالىقتار ەسەبىنەن قالىپتاستى.
«قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايعا قاراماستان, بيزنەس الدىنداعى ءوز مىندەتتەمەمىزدى ۋاقتىلى ورىندادىق. ەسەپتى كەزەڭدە ولارعا 193 ملرد تەڭگە كولەمىندە قوسىلعان قۇن سالىعى قايتارىلدى. بۇل 2019 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 84 ملرد تەڭگەگە كوپ», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
8 ساۋىردە قابىلدانعان ناقتىلانعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە كىرىستەر بويىنشا جىلدىق جوسپار 6,4 ترلن تەڭگە سوماسىندا بەكىتىلدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت كىرىستەرى 134 ملرد تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالىپ, 759 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. اسىرا ورىندالۋ نەگىزىنەن سالىقتار ەسەبىنەن قالىپتاستى – 127 ملرد تەڭگە. بارلىق وڭىردە كىرىستەردىڭ جوسپارى ارتىعىمەن ورىندالدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەت شىعىستارى 1,2 ترلن تەڭگەگە يگەرىلدى.
ماشينا جاساۋ ءوندىرىسى 30,4%-عا ءوستى
ونەركاسىپتىك جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى جاعداي تۋرالى بايانداعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ ءبىرىنشى توقسان بويىنشا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 105,8%-دى قۇراعانىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن ونەركاسىبى 105%, وڭدەۋشى ونەركاسىپ 108,8% بولعان. ماشينا جاساۋ سالاسىندا ءوندىرىس كولەمى 30,4%-عا ءوستى. فارماتسەۆتيكادا ءوندىرىس كولەمى 32,2%-عا, جەڭىل ونەركاسىپتە 14,2%-عا, بىلعارى جانە وعان جاتاتىن ونىمدەر 18,9%-عا, كيىم ءوندىرىسى 14,7%-عا ءوستى. قازىر «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە سالانىڭ دامۋى بويىنشا بىرقاتار نورماتيۆتىك اكتىلەر مەن جۇيەلى شارالار قابىلدانۋدا. كولىك قىزمەتى كەشەنىندە ءى توقسان بويىنشا ناقتى كولەم يندەكسى 98,7%-دى قۇرادى. سەبەبى قازاقستان اۋماعىندا كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا جولاۋشىلار اۆتوبۋسىنىڭ تاسىمالى, جولاۋشىلار پويىزى, اۋە قاتىناستارى توقتاتىلدى.
«سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى جاعداي ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا اسەرىن تيگىزدى.
«مۇناي-گاز سالاسى سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا قاراماستان, ءبىرشاما تۇراقتى. ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپتىك كورسەتكىشتەر مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ 102%-عا اسىرا ورىندالۋىمەن قامتاماسىز ەتىلدى», دەدى ول.
ا.ەسىموۆ ەسەپتى كەزەڭدە 4,3 ملن توننا نەمەسە جوسپارلى كورسەتكىشتەن ءسال تومەن مۇنايدىڭ قايتا وڭدەلگەنىن اتاپ ءوتتى, بىراق بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 30%-عا ارتىق. گاز تاسىمالداۋ كولەمى 24,4 ملرد تەكشە مەتردى قۇرادى, بۇل جوسپار دەڭگەيىندە, بىراق وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 10%-عا جوعارى.
«جۇك سەگمەنتى ءبىرشاما تۇراقتى, جۇك اينالىمىنىڭ ورىندالماۋى 6%-دى قۇرايدى, بىراق بىلتىرعى دەڭگەيدە ساقتالدى. سوعان قاراماستان, كولەمىن ارتتىرۋعا ناقتى پەرسپەكتيۆالار بار. ءبىز قىتايدان كەلەتىن جۇكتەردىڭ ترانزيتتىك جونەلتىلۋىنىڭ جاندانعانىن بايقاپ وتىرمىز. جالپى, كومپانيالارداعى جاعداي ىسكەرلىك جاعدايدا, جۇمىس تۇراقتى ءجۇرىپ جاتىر. وندىرىستىك قىزمەتكەرلەر قىسقارتىلعان جوق, جالاقى تولەۋ بويىنشا كىدىرىستەر جوق, كاسىپورىنداردا قاۋىپسىزدىك تالاپتارى مەن سانيتارلىق-ەپيدەميالىق باقىلاۋ نورمالارى ساقتالعان», دەدى قور باسشىسى.
بۇعان دەيىن تۇرعىن ءۇي جانە كوممەرتسيالىق جىلجىمايتىن م ۇلىكتى جالعا الۋشىعا 2,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا جالداۋ تولەمدەرىن وسى جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنا دەيىن كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. جەڭىلدىكتەر 37 مىڭ ازاماتقا قاتىستى بولادى. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ, ىشكى ىستەر, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنە 500 ملن تەڭگە سوماسىنا قورعانىس ماسكالارىن ساتىپ الۋعا قارجى ءبولىندى.
390 مىڭ توننا ديزەل وتىنى جەتكىزىلەدى
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى نۇرلان نوعاەۆ I توقساندا مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرۋ كولەمى 23,6 ملن توننانى قۇراعانىن ايتتى. بۇل جوسپاردىڭ 103,1%-ى. مۇناي ەكسپورتى 18,9 ملن توننانى نەمەسە 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە 102,7%-دى قۇرادى. جاقىنداعى وپەك+ وتىرىسىندا بيىل 1 مامىردان باستاپ جاھاندىق مۇناي ءوندىرۋدى تاۋلىگىنە 9,7 ملن باررەلگە دەيىن ازايتۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعانىنا وراي, بۇگىندە 2020 جىلدىڭ مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ جوسپارىن 90 ملن توننادان 84,5 ملن تونناعا تومەندەتۋ قاراستىرىلۋدا.
«پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن تومەنگى باعامەن – ليترىنە 165 تەڭگەگە 390 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ ۇيىمداستىرىلدى», دەدى ن.نوعاەۆ.
مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆتە مۇناي ونىمدەرىن ساقتاۋ كولەمى ۇلعايدى. بۇگىندە مۇناي ونىمدەرىن جونەلتۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. 3,2 مىڭ توننا اۆياوتىن جانە 11,2 مىڭ توننا بەنزين تيەلدى.
داعدارىسقا قارسى شارالاردى باقىلاۋدى تاپسىردى
قارالعان ماسەلەنى پرەمەر-مينيستر ا.مامين قورىتىندىلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا ءىجو ءوسىمى 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە 2,7%-دى قۇرادى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 5,1%-عا ارتتى. التىن-ۆاليۋتا قورى 30 ملرد دوللارعا جەتتى, ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى 57,5 ملرد دوللار بولدى. ەلىمىزدىڭ نەگىزگى سالالارى جالپى وڭ ديناميكا كورسەتتى. تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسىنداعى ءوسىم 5%, وڭدەۋ سالاسىندا 8,8%, قۇرىلىستا 11,7%, ماشينا جاساۋدا 30,4%-دى كورسەتتى. دەگەنمەن الەمدەگى پاندەمياعا بايلانىستى ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەردىڭ اسەرى بىرتىندەپ بايقالا باستادى: وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ساۋدانىڭ ءوسۋى 1%-دى, قارجى سالاسى مەن ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ءوسىمى 0,7%-دى قۇرادى, ال كولىك قىزمەتى 1,3%-عا تومەندەپ, تەرىس ديناميكا كورسەتتى.
بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسىندا نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ وزىق قارقىنى اقمولا, باتىس قازاقستان, تۇركىستان, قوستاناي, قاراعاندى وبلىستارىندا جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا قامتاماسىز ەتىلەدى, ورتاشا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەرگە الماتى, اقتوبە, ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا قول جەتكىزىلدى, كەيبىر كورسەتكىشتەر بويىنشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن تومەن دەڭگەيدى اتىراۋ, جامبىل, قىزىلوردا وبلىستارى, سونداي-اق شىمكەنت قالاسى كورسەتتى.
ۇكىمەت باسشىسى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنا بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى يگەرىلۋىن, سونىڭ ىشىندە ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىنا دەيىن جەتكىزىلۋىن باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.
پرەمەر-مينيستر الەمدىك جانە وڭىرلىك ەكونوميكالارداعى قازىرگى سىن-تەگەۋرىندەرگە جاۋاپ رەتىندە ۇكىمەتتىڭ داعدارىسقا قارسى شارالار كەشەنىن قابىلداپ, ىسكە اسىرىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى: جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى بەكىتىلدى, قۇرىلىستى كەڭەيتۋ بويىنشا بىرقاتار مەملەكەتتىك باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ ۇلعايتىلدى, شوب كاسىپورىندارىن سالىقتىق ىنتالاندىرۋ ەنگىزىلدى, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسى كەڭەيتىلدى.
«قاجەت شارالار قابىلداندى, ەندى وڭىرلەر قارقىندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. بارلىعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتيىمدى جانە ۇيلەسىمدى جۇمىسىنا بايلانىستى» دەگەن ا.مامين, قاتاڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شارالاردى ساقتاۋمەن بىرگە وڭىرلەردە داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.
