قازاقتىڭ ۇلتتىق تاريحىنداعى رۋحاني قۇندىلىقتاردى ۇلىقتاۋ ءداستۇرىن دامىتا جالعاستىرىپ كەلە جاتقان جاناشىرلاردى ءبىز قاي كەزدە دە قۇرمەت تۇتۋىمىز ءتيىس. قازاقستاندى كوپۇلتتى ەل رەتىندە الەم بىلەدى. سوندىقتان ءاربىر ۇلتتىڭ تاريحي مۇراسى مەن سالت-داستۇرىنە تەرەڭ بويلاۋ قازىرگى كەزدە اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.
ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ اراسىندا تالانتىمەن دارالانعان تۇلعالار جەتەرلىك. الايدا سول حالىقتىڭ جان-دۇنيەسىن تەبىرەنتكەن, ءار داۋىردەن تەرەڭ سىر شەرتكەن اسىل مۇرالاردىڭ بارلىعىن تۇگەندەپ, سول قالپىندا ساقتاپ, كەلەر ۇرپاقتارعا جەتكىزۋ ءالى دە ىرگەلى ىستەردى تالاپ ەتەدى. اسىرەسە فولكلورلىق-مۋزىكالىق مۇرالار, ەپيكالىق جىر-داستاندار ءبۇتىن حالىقتىڭ تاريحي شەجىرەسى رەتىندە سانالادى.
ۇشسا قۇستىڭ قاناتى تالاتىن ۇلى دالانىڭ تاريحىندا تاڭبالانعان ءاربىر دەرەكتى ءبىلۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ باستى پارىزى سانالادى. ماسەلەن, ەرجۇرەك كۇلتەگىن مەن تونىكوكتىڭ جىرلارىنان سول كەزدەگى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ كەلبەتى مەن بولمىسىن كوركەم ءتىل, استارلى وي, فيلوسوفيالىق اسقان تەرەڭدىكتى بايقايمىز. سوندىقتان تاريحىمىزداعى جىراۋلىق ءداستۇر – ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىمىزعا دەيىنگى تۇركى ءداۋىرىنىڭ, سونداي-اق وعان دەيىنگى ارالىقتى قامتىعان ادامزات اقىل-ويىنىڭ ەڭ جوعارى بيىك ولشەمىنىڭ كورىنىسى دەر ەدىك. ايگىلى سىپىرا جىراۋ, ودان بەرىرەك تاريحي كەزەڭدەردەگى دوسپامبەت, شالكيىز, اقتامبەردى, قازتۋعان, ۇمبەتەي جانە بۇقار بابامىزعا دەيىنگى ورلىك پەن ەرلىكتى قاتار ۇستاعان داناگوي جىراۋلاردىڭ جولى سايراپ جاتىر.
بۇتىندەي دالالىق مادەنيەتتىڭ فيلوسوفياسى جىراۋدىڭ ىشكى جان دىلىندەگى پوەزيالىق قۋاتىمەن ايشىقتالادى. بۇقار بابامىزدان كەيىن دە دالالىق وركەنيەتتىڭ ۇلگىسى اتانعان داڭعايىر جىراۋلار ءومىر ءسۇردى. XIX-XX عاسىرلاردىڭ وزىندە بازار, جيەمباي جىراۋ, ءبىر ماڭعىستاۋ تۇبەگىندە ابىل, نۇرىم, قاشاعان اتالارىمىز عۇمىر كەشتى. ولاردىڭ ءىزىن مۇرىن جىراۋ جالعادى. مۇرىن جىراۋدىڭ كەشەگى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ۋاقىتىندا قىرىمنىڭ قىرىق باتىرىن التى اي جىرلاپ, ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەپ, رۋحىن وياتتى. ول بىزگە مىڭ جىلدىق مۇرا, ءجۇز جىلدىق مادەنيەتتىڭ ادامزات بالاسىنا ورتاق ەكەندىگىن ايعاقتاپ كەتتى.
بۇگىنگى تاڭدا ورحون-ەنيسەي جازبا ەسكەرتكىشتەرى مەن قورقىتتان قالعان جادىگەرلەردى ادامزاتتىڭ ورتاق مادەني مۇراسى دەپ باعالايمىز. سونىمەن بىرگە, بارشاعا ەجەلگى داۋىردەن تانىمال بولعان قانشاما ونەر يەلەرى بار دەسەڭىزشى؟! ەندەشە جىراۋلىق ونەردىڭ بۇگىنگى ءىزباسارلارىن سول الەمدىك مادەنيەتتىڭ ءبىر بولشەگى دەپ باعالاعان ابزال بولار.
جالپى الەمدە ءار حالىقتىڭ كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلە جاتقان باي مۇراسى بار. سونى ءبىز ۇقىپپەن ساقتاپ, ءالى دە زەرتتەۋلەردى قاجەت ەتەتىندەرىن تەرەڭدەي قاۋزاپ, كەلەر ۇرپاققا اماناتتاپ تاپسىرۋىمىز قاجەت. وسى تۇستا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا وسى اتالىپ وتكەن مادەني مۇرالاردى ۇلىقتاۋدى ءارى ولاردى تەرەڭ زەرتتەۋدى بارشامىزعا تاپسىرعان ەدى. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىمەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى دوستىق ۇيىنەن بەلگىلى جىراۋ الماس الماتوۆ جىر ورتالىعىن اشۋعا باستاما كوتەرىپ وتىر. ەلباسىنىڭ ءوزى قولداۋ بىلدىرگەن ىسكە جاناشىر قاۋىم تۇسىنىستىك تانىتار دەپ ويلايمىز. ويتكەنى ەلوردانىڭ دوستىق ۇيىنە الەم مەملەكەتتەرىنەن مارتەبەلى قوناقتار ات باسىن ءجيى بۇرۋدا. ولار وسى ارقىلى قازاقستاندى مەكەن ەتكەن بارلىق ۇلتتاردىڭ ءتول مادەنيەتىمەن ەتەنە تانىسۋعا مۇمكىندىك الاتىنى ءشۇباسىز.
ءامىرحان الماعامبەتوۆ,
نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ جانىنداعى «قوعامدىق كەلىسىم» كمم ءباسپاسوز ءبولىمىنىڭ باس مامانى
