سولتۇستىك ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرى ءۇشىن كوكتەمگى ەگىس قاشاندا ماڭىزدى. ءار جىل سايىن قاربالاسى كوپ وسى ناۋقان تاۋەكەلمەن باستالاتىن. ويتكەنى قاجەتتى قارجىنىڭ تاپشىلىعى, نەسيە الۋداعى اۋرە-سارساڭ, جانار-جاعارمايدىڭ ۋاقىتىندا جەتكىزىلمەۋى قولبايلاۋ بولىپ جاتاتىن. بيىلعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ مالىمدەمەسى القاپقا شىققالى وتىرعان ديقانداردىڭ الاڭداماي, العا باسۋىنا مول مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىر.
– ءبىزدىڭ اۋىلدىق وكرۋگتە بىرنەشە شارۋا قوجالىقتارى ەگىن ەگۋمەن اينالىسادى. بۇل – جاقسى ءۇردىس. بىرىنشىدەن, ديقاندىق كاسىپتىڭ ءورىسى كەڭىپ, استىق مولايادى. ەكىنشىدەن, ارىپتەستىك جاندانادى. ناۋقان قارساڭىندا ۇكىمەتكە جانارمايدىڭ نارىقتىق باعاسىن 15 پايىزعا ارزانداتىپ, 165 تەڭگەگە دەيىن تومەندەتۋى شارۋانىڭ موينىنداعى ءزىل باتپان سالماقتى ءبىرشاما جەڭىلدەتىپ, وزدەرىنىڭ باستى مىندەتىمەن اينالىسۋىنا مول مۇمكىندىك بەرۋدە, – دەيدى بۇلاندى اۋدانىنداعى «دانيلوۆسكوە ي ك» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى ايبات ەسەنتۇروۆ, – ءبىز جىل سايىن دەرلىك ءداندى داقىلداردان مول ءونىم جيناپ كەلەمىز. بيىل دا بۇرىنعى مەجەدەن كەم تۇسپەيمىز.
شارۋاشىلىق باسشىسى ايتىپ وتىرعان جايدىڭ ءبارى وڭ. ديقان قاۋىمنىڭ قامقورلىقتان قاعىس قالماعانى جاقسى. بىراق «الاعان قولىم بەرەگەن» دەگەندەي, وسىنداي قامقورلىق كورسەتىلىپ وتىرعاندا, ەل ىرىسىن ەسەلەپ, مولايتا الامىز با؟ «جاسىل ەكونوميكا» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ باعدارلاماسىندا باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ورگانيكالىق تىڭايتقىشتى پايدالانا وتىرىپ, 2030 جىلدارى رەسپۋبليكا بويىنشا گەكتار بەرەكەسىن 25 تسەنتنەرگە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. جىل سايىن جاڭا باعىت ايقىندالىپ, عىلىمي تۇجىرىمدار ەكشەلىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلىپ جاتقانىمەن, سوڭعى جارتى عاسىردا ءداندى داقىلدار شىعىمى وسە قويعان جوق. سول باياعى ورتا ەسەپپەن ءار گەكتاردان 10-11 تسەنتنەر توڭىرەگىندە عانا ءونىم جينالۋدا. ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ قايتارىمى كوبەيۋى ءۇشىن گەكتار بەرەكەسىن ەكى جارىم ەسەگە دەيىن ارتتىرۋ قاجەت. سوندا عانا شارۋانىڭ بار شىعىنى اقتالىپ, تابىسقا كەنەلەدى.
– مەنىڭ ويىمشا, ەندىگى ارادا جەر قۇنارىن مولايتۋ ەڭ ماڭىزدى ماسەلە, – دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ءابىلجان قۇسايىنوۆ, – ەگىن شىعىمىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن جاي وسى. ەكىنشىدەن, بىزدەگى تۇقىم سەلەكتسياسىنىڭ جۇمىسى كوڭىل كونشىتپەيدى. الدىمەن, تۇقىمنىڭ باسىم بولىگىنىڭ شەت ەلدەردەن اكەلىنەتىنىن ايتۋعا ءتيىستىمىز. شەتتەن اكەلگەن تۇقىم ءبىزدىڭ ولكەنىڭ تابيعي ەرەكشەلىگىنە بىردەن كوندىگىپ كەتپەيدى. سوندىقتان ءوزىمىزدىڭ جاڭا سۇرىپتاردى دايىندايتىن ۇلتتىق سەلەكتسيا زامان تالابىنا ساي دامۋى قاجەت. جاسىراتىنى جوق, قازىر كوپتەگەن شارۋاشىلىقتار جاپپاي رەپرودۋكتسياداعى ستاندارتقا كەلمەيتىن تۇقىمدى پايدالانۋدا. بىزگە تۇقىم شارۋاشىلىعىن جەتىلدىرۋ قاجەت. ونىڭ ۇستىنە تابيعاتتان كوپ العىمىز كەلگەنىمەن, قايتارىپ بەرەتىنىمىز از. قايتارىم قاعيداتىن بەرىك ۇستانباعان سوڭ ەگىس القاپتارى مۇلدە توزىپ كەتتى. ماسەلەن, توپىراقتان العان ءونىم القاپ توسىنە قايتادان تىڭايتقىش تۇرىندە ورالۋى كەرەك. قازىر ەگىستىك القاپتارى وسى قاعيدانىڭ ورىندالۋىنا ساراڭدىق تانىتۋدا. مىنا ءبىر جايعا كوڭىل اۋدارالىق. رەسپۋبليكا بويىنشا ءار گەكتارعا 6-8 كەلى عانا تىڭايتقىش سىڭىرىلەدى. ىرگەدەگى رەسەيدە بۇل كورسەتكىش 45 كيلونى, ال, اقش-تا 135 كيلونى قۇرايدى.
عالىمنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, القاپتاردىڭ قۇنارىن ارتتىرۋ شارالارىنىڭ ەڭ ابزالى – ورگانيكالىق تىڭايتقىشتى پايدالانۋ. قازىر ەگىنمەن اينالىساتىن شارۋاشىلىقتار قاي القاپقا قانشا تىڭايتقىش ءسىڭىرۋ قاجەت ەكەنىن بىلە بەرمەيدى. سوقىر سەنىممەن عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. ەندىگى ارادا بارلىق جىرتىلعان جەردىڭ كارتوگرامماسى جاسالىپ, قاي القاپقا قانشا تىڭايتقىش قاجەت ەكەنىن ەسەپتەۋ كەرەك. وسى جوباعا سايكەس, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن عىلىمنىڭ جاڭا جەتىستىكتەرىمەن قارۋلاندىرعان دۇرىس.
بۇگىنگى تاڭدا مينەرالدى تىڭايتقىشتار الۋعا 40 پايىز مولشەرىندە سۋبسيديا بولىنەدى. ديقانداردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن تىڭايتقىشقا كەتەتىن بارلىق شىعىن بيۋدجەت ەسەبىنەن جابىلسا, وڭ بولار ەدى. ال ورگانيكالىق تىڭايتقىشقا مەملەكەت تاراپىنان مۇلدە سۋبسيديا تولەنبەيدى. القاپتاردىڭ قۇنارىن ارتتىرۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان وسى جاي. ورگانيكالىق تىڭايتقىشتىڭ ەڭ ءتيىمدى ءارى ەكونوميكالىق جاعىنان ارزان, ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز, شارۋاشىلىقتار ءۇشىن قولجەتىمدى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قازىر مال شارۋاشىلىعى جىلدان-جىلعا جەتىلىپ كەلەدى. ەلدىڭ دە ءتورت ت ۇلىگى از ەمەس. دەمەك, قاي ەلدى مەكەندە بولسىن, كوڭ اياق استىندا بەي-بەرەكەت شاشىلىپ جاتىر.
ەندىگى ءۇمىت دالمە-ءدال ەگىنشىلىك تەحنولوگيالارىن قولدانۋدا بولىپ وتىر. شىنتۋايتىندا, ءار ءوڭىردىڭ اۋا رايىندا, توپىراق قۇنارىندا ەرەكشەلىكتەر كوپ بولعاندىقتان, بۇل ايرىقشا ءتوزىمدى قاجەت ەتەتىن قىرۋار جۇمىس. عالىمداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەلەشەكتە مول ءونىم الۋ ءۇشىن ديقانعا دەمەۋ بولار جاي وسى دالمە-ءدال ەگىنشىلىك. شىعىنى كوپ بولعاندىقتان, بۇل ىسكە مەملەكەت تاراپىنان دا قولداۋ كورسەتىلگەنى ءلازىم. ەندىگى ارادا دالمە-ءدال ەسەپكە جۇگىنگەنىمىز ءجون. ال دالمە-ءدال ەگىنشىلىك دەگەنىمىز – ناقتى ەسەپ. ساندىق تەحنولوگيالاردىڭ قاجەت بولاتىن جەرى وسى. اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن تۇبەگەيلى زەرتتەۋ ءۇشىن بارلىق جاڭاشىل جۇيەلەردى پايدالانۋ كەرەك. سوندا عانا القاپتىڭ اقپاراتىن الا الاسىز.
– القاپتاردى حيميالىق تىڭايتقىشپەن وڭدەۋ جايىنا كەلەتىن بولساق, – دەيدى اكادەميك ءابىلجان قۇسايىنوۆ, – ارينە, قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايدا ءبىز ودان بىردەن باس تارتا المايمىز. ديقاندار سوڭعى جىلدارى حيميالىق تىڭايتقىشتى تىم كوپ پايدالانا باستادى. ەندىگى ارادا ەل ەگىنشىلىگى حيميالىق تىڭايتقىشتان ەكولوگيالىق جاعىنان تازا تىڭايتقىشقا كوشكەنى ءجون. وعان قوسا جوعارىدا ايتقانىمىزداي, تۇقىم ساپاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولگەن ءجون. ونىڭ ىشىندە سولتۇستىك ءوڭىردىڭ اۋا رايىن ەسكەرە وتىرىپ, ەرتە پىسەتىن تۇقىمدى پايدالانعان دۇرىس. ايتپەسە, سوڭعى جىلدارى ەگىن وراعىنىڭ سوڭى سۇمبىلەگە قالىپ ءجۇر. تۇقىمىڭ جاقسى بولسا, جوعارى ءونىم الاسىڭ.
تۇقىم دەمەكشى, اقمولا وڭىرىندە تۇقىم تاپشىلىعى بايقالادى. بىرقاتار اۋدانداردىڭ شارۋاشىلىقتارى بۇل قاجەتتىلىكتى تۇقىم دايىندايتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ ەسەبىنەن جاپپاق. ءساۋىردىڭ العاشقى كۇندەرىندەگى مالىمەتكە قاراعاندا, وبلىس بويىنشا تۇقىم تاپشىلىعى 27,8 مىڭ توننانى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە جارقايىڭ اۋدانىنا – 14,5, جاقسىعا – 1,6 مىڭ توننا, ەرەيمەنتاۋعا – 0,7 مىڭ توننا, بۋرابايعا – 0,5 تىم توننا تۇقىم قاجەت. سونداي-اق ەگىندىكول, قورعالجىن, اتباسار, ەسىل اۋداندارىندا دا تۇقىممەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەگەن شارۋاشىلىقتار بار. بىلتىر وبلىس ديقاندارى 527 مىڭ توننا تۇقىمدى قامباعا قۇيىپ العان. وسى كولەم كوكتەمگى ەگىسكە تولىق جەتەدى. تەك ساپاسىن ايتساڭىزشى.
اقمولا وبلىسى
