رۋحانيات • 15 ءساۋىر, 2020

ايۋ اتقان مىلتىقتىڭ ءدۇمى (ەتنوگرافيالىق ەتيۋد)

672 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

زايسان كولىنىڭ ءدال وكپە تۇ­سىنا شيەدەي قادالعان شاعىن اۋىل بار. حالقى بالىق اۋلاپ كۇنەلتەدى. سوۆەت زامانىندا ەكى­­باس­تۇز كومىرىن كەرەكۋ-سە­مەي-وسكە­مەن ارقىلى تاسيتىن پاروحود ءجۇرىپ تۇرىپتى. قىسقاسى, جۇرتى باي ءھام ەڭبەكقور.

ايۋ اتقان مىلتىقتىڭ ءدۇمى (ەتنوگرافيالىق ەتيۋد)

مۇنى ايتىپ وتىرعان سە­بەبىم, ءبىر توپ جان وسى با­لىق­تى اۋىلدى بەتكە الىپ جور­تىپ كەلەمىز. مىنگەنىمىز تا­قىرلاي ءمۇجىلىپ, ەكى جىل كۇنگە كۇيگەن سۇيەك سياقتى اد­بەن توزعان جامان – «موس­كۆيچ». ونى كارى توبەتتەي ىرىل­­داتىپ ءجۇ­رىپ كەلەمىز. ال­دىندا وتىرعان جىگىت اعاسى ما­زاسىز. وسكەمەندە تۇراتىن رە­كەتسۇرەي ءىنىسى قاپاستا وتىر. سونى بوساتۋ ءۇشىن پالەن قاپ بالىق كەرەك. ونىڭ وزىندە اناۋ-مىناۋ ەمەس, كوك ايدىننىڭ «قاسقىرى» – كوكسەركە.

سيىر ساسكەدە سىپاتى قۇن­تاي­جىنىڭ قامالىنداي كوك قاق­پاعا تۇمسىق تىرەدىك. بۇل ۇيدە شارۋاسى مىعىم, تىر­لىگى توق, ءتارتىبى بەكەم اقسا­قال تۇ­رادى. ءبىر بالاسى زاۋىتتىڭ ۇل­كەن قا­يىعىن جالعا الىپ, بالىق اۋلاي­دى. بۇل ولاردىڭ جەتى اتاعا جالعاسقان كاسىبى. قا­ريامەن ءبىز بەيباق تانىس بول­­عاندىقتان, ەمەكسىگەن توپ­قا ىلەسە كەلگەن جايىمىز بار. بىل­­­تىر جەڭىستىڭ 50 جىل­دى­عىن­دا بۇل ادام تۋرالى جەل­پىن­­تىپ ماقا­لا جازعانبىز. ول اردا­­­گەردىڭ كوڭىلىنەن شىق­قان...

حان تاقسىرعا جۇگىنە كەلگەن كەرۋەنشىلەر سياقتى تا­بال­دى­رىق اتتاعان بويى «اسسالاۋدى» توگىپ جاتىرمىز. تەكتى قا­ريا ساقالىن ءبىر سيپاپ, ساۋىر تا­ۋى­­نىڭ قۇ­زارىنا بايلانعان اق­سۇر مۇزداقتاي كەرە قاسىن قاي­شىلاپ قويىپ ءۇنسىز وتىر. قاپاستا جاتقان رەكەتسۇرەيدىڭ اعاسى سويلەدى. شەشەن ادام ەدى, اۋزىنان شىققان لەپەسى ءدال ون­دىققا تىك-تىك ءتيىپ جاتىر. باي­­­قايمىن قاريانىڭ قابا­عىنا كوكتەمدە شىعىستان وراي سوعا­تىن قاراسايدىڭ جى­لى جەلى جۇگىردى. ءبارىمىزدى ءبىر-بىرلەپ شو­­لىپ شىقتى. ما­عان كەلگەندە «وسىلاردى باس­تاپ كەلگەن سەنسىڭ-اۋ» دە­گەندەي جىلى جىميىپ ءوتىپ كەتتى.

ءشاي ءىشىلدى. بالىق اسىلدى. ىشتىك-جەدىك. باتا جاسالدى. ار­­داگەر-قاريا بالاسىن شا­قىردى. «مىنا جىگىتتەرگە ۇرا­داعى مۇزعا باستىرعان كوك­سەر­كە­لەردى بەر. قالاعانشا السىن!». بالاسى باقىرايىپ كەت­تى. با­سىن شاي­قادى. ءبىز ساسقالاقتاي باس­تادىق. اق­ساقال كورىك كەۋدە­سىن كوتەردى, ماناعى قىران قا­با­عىنا ىز­عار ۇيالاي قاپتى. ونى ۇلى­نا باعىشتاپ, – بالام, – دەدى: «مىنالار مەنى ايۋ ات­قان مىل­تىقتىڭ ءدۇمى» دەپ كەلىپ وتىر ەمەس پە, بەس قاپ با­لىق­تان سەنىڭ ري­زىعىڭ ۇزىل­­مەي­دى, ءارى-بەرىدەن سوڭ كول­دەگى با­لىقتى سەن جەمدەپ, با­عىپ وتىرعان جوقسىڭ, بەر!». سوڭ­عى ءسوزى گەنەرالدىڭ ايبىندى بۇيرى­عى سياقتى ساڭق ەتىپ ەس­­تىلدى.

ءبىز بەس قاپ كوكسەركەنى (سۋداك) تيەپ الىپ, جامان «موس­كۆيچتى» مىجىرايتىپ تار­تىپ وتىردىق. «ايۋ اتقان مىل­تىقتىڭ ءدۇمى». وسى ءبىراۋىز ءسوز ۇزاق جىل سانامدا جاڭ­عىر­دى دا ءجۇردى.

سوڭعى جاڭالىقتار