كوكونىس ەكسپورتىنا پاندەميانىڭ كەسىرى تيە مە؟

تۇركىستان وبلىسىندا اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىندە ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ء«بىر القاپتان جىلىنا 2-3 ءونىم الۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوبانىڭ تيىمدىلىگىنە بىلتىر كوزى جەتكەن شارۋالار بيىل دا قىزۋ ىسكە كىرىسكەن-ءدى. ياعني بيىل ءبىر القاپتان 2-3 ءونىم الۋ بويىنشا 4,2 مىڭ گەكتار اۋماقتا 1587 جوبا ىسكە اسىرىلا باس­تادى. اۋىل شارۋاشىلىعى باس­قارماسىنىڭ دەرەكتەرىنە جۇگىنسەك, قازىر اتالعان جوبا بو­يىنشا 3,5 مىڭ گەكتاردا 1273 شارۋا قوجالىق ەرتە پىسەتىن كوكونىس داقىلدارىنىڭ ءونىمىن جيناۋعا كىرىسكەن. سونىمەن قاتار وبلىس­تا 1,1 مىڭ گەكتار جىلىجايدىڭ 0,21 مىڭ گەكتارىنا قيار, 0,53 مىڭ گەكتارىنا قىزاناق ەگىلىپ, بۇگىنگە 0,5 مىڭ توننا ءونىم جينالعان. ءونىم الۋ جالعاسۋدا. ال ەرتە پىسەتىن قىرىققابات 8 مىڭ گەكتارعا ەگىلگەن. ديقان قاۋىمدى مازالاپ وتىرعان دا وسى قىرىققابات, ياعني ورامجاپىراق ءونىمىن وتكىزۋ ماسەلەسى. وڭىردە ءساۋىر-مامىر ايلارىندا 300 مىڭ تونناعا جۋىق قىرىققابات جيناۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 50 مىڭ تونناسىن وزگە وڭىرلەرگە, 250 مىڭ توننانى رەسەيگە ساتۋ كوزدەلگەن. بۇل ورايدا اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربەك بادىراقوۆ اكىمدىك تاراپىنان ءونىم وتكىزۋ نارىقتارىن ايقىنداۋ ماقساتىندا بارلىق وبلىس اكىمدىكتەرىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلعانىن ايتىپ وتىر. سونىمەن قاتار قابىلدانعان كارانتيندىك شارالارعا بايلانىستى تەز بۇزىلاتىن ءونىمدى بلوك-بەكەتتەردەن كەدەرگىسىز تاسىمالداۋ ماقساتىندا «#BizBirgemiz تۇركىستان وبلىسى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى» اتتى لوگوتيپ ۇيىمداستىرىلىپ, ءاربىر جۇك كولىگى فيتوسانيتارلىق جانە كارانتيندىك سەرتيفيكاتتار­مەن قامتاماسىز ەتىلمەك. ياعني, ارنايى لوگوتيپى بار كولىكتەردىڭ بلوك-بەكەتتەردە كەدەرگىسىز وتۋىنە مۇمكىندىك تۋادى. باسقارما باس­شىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان ورامجاپىراق ءونىمىنىڭ ەكسپورتىنا قويىلعان شەكتەۋ الىنىپ تاستالعان.

شەكتەۋگە قاتىستى حاباردى كەي شارۋالار كەش ەستىگەن نەمەسە تۇسىنبەگەن سەكىلدى. ولاي دەيتىنىمىز, جاقىندا ماقتا­ارال­دىق ديقانداردىڭ ءبىر توبى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ونىم­دەرىن ەكسپورتقا وتكىزە المايتىنىن ايتىپ, دابىل قاققان بولا­تىن. ولاردىڭ جانايقايىن تۇسى­نۋگە دە بولادى. كوكتەمگى جۇمىس­تى اقپان ايىنان باستايتىن ماقتاارال اۋدانىندا 61 مىڭ گەكتارعا جۋىق ەگىستىك جەر بار. جىل باسىنان بەرى 3655 گەكتار جەرگە باقشا, 619 گەكتار­عا جوڭىشقا, 392,5 گەكتارعا كوكونىس, 55 گەكتارعا بيداي, 50 گەكتار جەرگە كۇنباعىس ەگىپ, العاشقى ءونىمىن الا باستاعان شارۋا قوجالىقتارى دا از ەمەس. جالپى, ماقتاارالدىقتار كوك­ونىستى, سونىڭ ىشىندە قىرىق­قابات داقىلىن قاڭتاردىڭ ورتاسىنان باستاپ ەگەدى. اۋدانعا قاراستى جامبىل, ماقتاارال اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ ديقاندارى العاشقى ءونىمىن جيناپ, 59 توننا قىرىققاباتتى ىشكى نارىققا شىعارعان. ال 1-2 اپتانىڭ ىشىندە بۇل داقىل جاپپاي پىسە باستايدى. مىنە, سول ءونىمدى شەكارادان وتكىزۋ جاعىنا الاڭداعان ماقتاارالدىق ديقاندار دابىل قاققان بولاتىن. ولاردىڭ جانايقايىنا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيستر­لىگى جاۋاپ تا بەردى. مينيستر­لىك قىرىققاباتتى الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاۋدى توق­تا­تۋ­دى جوسپارلامادى جانە تى­يىم سالمادى, دەپ حابارلادى مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. وسى مالىمدەمەنى كەي­بىر فەرمەرلەردىڭ رەسمي دەرەك­كوزدەردەگى اقپاراتپەن تانىس­پاۋىنا نەمەسە ونى دۇرىس تۇسىنبەۋىنە, سونداي-اق الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە قاتە, كەيدە ادەيى جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋى­نا بايلانىستى رەسمي تۇردە جاساعانىن جەتكىزدى. «ورام­جاپىراقتى ەكسپورتتاۋعا, سونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اۋماعىنا دا ەكسپورتتاۋعا رۇقسات ەتىلگەن. الايدا, قازاقستاندا توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى اعىمداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە جول بەرمەۋدى جانە حالىقتى ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتكىلىكتى كولەمىمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ونىڭ تومەندەتىلمەيتىن قورىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى كەيبىر ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتىن رەتتەۋ تۋرالى ەرەجە ەنگىزدى. ونىڭ قاتارىنا ورامجاپىراق, ءتۇس­تى ورامجاپىراق, جاپىراقتى ورامجاپىراق, كولرابي جانە باسقا دا Brassica تەكتەس وسىعان ۇقساس جەۋگە جارامدى كوكونىستەر كىردى. جالعان اقپاراتتىڭ ودان ءارى تارالماۋى ءۇشىن اۋىل شا­رۋا­شىلىعى مينيسترلىگى ورام­جاپىراقتى شەتەلگە كۆوتا بو­يىنشا ەكسپورتتاۋعا رۇقسات ەتىلگەنىن رەسمي حابارلايدى. ۆەدومستۆونىڭ بارلىق ءتيىستى حابار­لاندىرۋى مەن قۇجاتتارى سايتتا جاريالانعان», دەلىنگەن مينيسترلىك حابارلاماسىندا.

باسقارماداعىلار شەكتەۋ الى­نىپ تاستالدى دەگەنىن جوعا­رى­دا ايتتىق, ال مينيسترلىك كۆوتا بويىنشا ەكسپورتتاۋعا رۇقسات ەتىلگەنىن حابارلاپ وتىر. شارۋالار ءدال وسى كۆوتانىڭ مينيسترلىك ورامجاپىراق, ال جەرگىلىكتى ديقاندار قىرىققابات اتايتىن ونىمگە قاجەتى جوق دەپ ەسەپتەيدى. ء«يا العاشقى كەزدەرى ەكسپورتقا قاتىستى داۋ-داماي بولدى. قازىر ماسەلە انىقتالا باستادى. نەگىزى قىرىققاباتقا كۆوتانىڭ قاجەتى جوق. ويت­كەنى ەلىمىزدە بۇل از تۇتىنىلادى, قازەكەم كاپۋستانى كوپ جەمەيتىنى ءمالىم. ىشكى قاجەتتىلىك ارتىعىمەن قامتىلادى. سوندىقتان دا شەتەلگە كۆوتامەن شىعارۋعا قاجەت­تىلىك تە جوق. ءوز شارۋاشىلى­عىم بويىنشا ايتسام, رەسەي­مەن كەلىسىمشارتىمىز بار. ياعني ەكسپورتقا وتكىزۋدە قيىندىق تۋىندامايدى دەگەن ويدامىن. تەك باعا تومەندەمەسىن دەڭىز. بۇل ورايدا كورشى وزبەك ەلىنىڭ ديقاندارى الدىمىزدى وراپ كەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ۇكىمەتتەن وسى كورشى ەلدىڭ ونىمدەرىنە شەكتەۋ قويۋدى سۇرانار ەدىك», دەيدى ماقتاارال اۋدانىنداعى «بەگىم» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى بەگىمحان دىلدابەكوۆ. باعانىڭ تومەندەمەۋىن «سابىر» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعا­سى شاعىر كوشەرباەۆ تا تىلەپ وتىر. بىلتىر جاقسى تابىس تاپقان اۋدان ديقاندارى بيىل قىرىققاباتتىڭ اۋماعىن ۇلعايتا تۇسكەن. از كۇننەن سوڭ ءونىم جيناۋعا كىرىسەتىن شارۋا قوجالىعى 12,2 گەكتاردان 1 مىڭ توننا ءونىم الۋدى جوسپارلاپ وتىر. «بيىل اۋا رايى دا قولايلى بولىپ, ءونىم جاقسى شىقتى. ەندىگى ماسەلە سول ءونىمدى وتكىزۋدە بولىپ تۇر. قازىرگى توتەنشە جاعدايدا ەلىمىزدەگى مەيرامحانالار مەن ءدامحانالاردان سۇرانىس ازايدى. قازاقتىڭ بۇل كوكونىستى از تۇتىناتىنى جانە بار. نەگىزگى تۇتىنۋشىمىز – رەسەي. وتكەن جىلى كيلوسىن 160 تەڭگەدەن ساتتىق, ورتاشا باعا 125 تەڭگەدەن بولدى. بيىل باعا تومەندەسە شارۋالار شىعىنىن اقتاي المايدى. ءبىر گەكتارعا جالپى شىعىن 1,5 ملن تەڭگە توڭىرەگىندە. وسى قىرىققاباتتان تۇسكەن قارجىعا ديقاندار ەكىنشى ءونىم الۋ ءۇشىن قاۋىن-قاربىز ەگەتىن بولادى. بۇگىندە شارۋالار شىعىندى اقتاي المايمىز با دەپ, كوڭىلى ءپاس, جۇمىسقا دەگەن ىنتالارى دا بۇرىنعىداي بولماي قالدى. ءبىزدىڭ جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردەن, ۇكىمەتتەن سۇرايتىنىمىز – ءونىمدى وتكىزۋدە, ەكسپورتقا شى­عارۋدا بلوك-بەكەتتەردە كەدەر­گى بولماسا. رەسەيدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە اپارۋعا مۇمكىندىك جاسالسا ءجون بولار ەدى. ديقان قالاپ وتىرعان تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – شەكتەۋدى وزبەكستاننان كەلەتىن كوكونىستەرگە قويۋ قاجەت», دەيدى شاعىر كوشەرباەۆ.

ءيا, شارۋالار قارجىلاي كومەك سۇراپ وتىرعان جوق, كورو­ناۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن ونىم­دەرىن بۇعان دەيىن سۇرانىس ازايماعان كورشى ەلگە جەتكىزە المايمىز با دەپ الاڭداۋلى. سونداي-اق بۇگىنگىدەي بارىس-كەلىس شەكتەلگەن جاعدايدا ىندەت جۇقتىر­ماۋ دا ماڭىزدى جانە سولتۇستىك كور­شىمىزدە قىرىققاباتقا سۇرا­نىستىڭ قانداي دەڭگەيدە بولاتىنى دا بەيمالىم.

تۇركىستان وبلىسى