رۋحاني جاڭعىرۋ ەڭ اۋەلى نەسىمەن ءماندى, حالقىمىز ءۇشىن نەگە قۇندى؟
اڭگىمەنى ارىدەن باستاساق. توڭكەرىس ارقىلى بيلىككە كەلىپ تەكسىزدىكتى تورگە شىعارعان, كوللەكتيۆتەندىرۋ, رەپرەسسيا, اشتىق پەن اپات, اتۋ مەن جازالاۋ ارقىلى جەتپىس جىل بويى كۇشتەپ جۇرگىزىلىپ سولاقاي ساياساتتىڭ ەلىمىزگە دۇلەي بولىپ كەلىپ, ۇرەي بولىپ ەنگەنى, ءسويتىپ سۇيەگىمىزگە سىڭگەنى جاسىرىن ەمەس. كەڭەس وكىمەتى بارلىق ناسيحات قۇرالدارىن جۇمىلدىرا وتىرىپ, «سوۆەت ادامىن» قالىپتاستىرۋعا كۇش سالدى. سونىڭ سالدارىنان پاۆليك موروزوۆتى ۇلگى تۇتقان, باتىر بالا بولاتبەكتى انگە قوسقان, قۇندىلىعىندا قۇدايى جوق قوعام قالىپتاستى. «اۋرۋ مىسقالداپ كىرىپ, باتپانداپ شىعادى» دەپ دانا حالقىمىز تەككە ايتپاعان. سوندىقتان توقسانىنشى جىلدارى ساياسي تاۋەلسىزدىك العانىمىزبەن, سانامىز تولىق ازات بولدى دەپ ايتا المايمىز. ءتىپتى كەڭەستىك كەزەڭدە پيونەر, كومسومول قاتارىندا بولعان ءبىز تۇرماق, تاۋەلسىزدىك تۇسىندا دۇنيەگە كەلگەن كەيبىر جاستاردىڭ بويىنان دا «سوۆەتتىك ۆيرۋستىڭ» كورىنىپ قالاتىنى ويلاندىرماي قويمايدى. سونىڭ ءبارى ويدىڭ وتارسىزدانباۋىنان, رۋحتىڭ ارىلا الماۋىنان دەپ پايىمدايمىز!
بۇل تۇرعىدان كەلگەندە رۋحاني جاڭعىرۋ – ساناعا ساۋلە ۇيالاتىپ, ويدى وتارسىزداندىراتىن, ۇلتتىق كود پەن ءداستۇردى ساقتاي وتىرىپ, جاڭا زامانعا بەيىمدەيتىن, جادىنى جاڭعىرتىپ, ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىن, وزىنە دەگەن سەنىمىن ەسەلەيتىن تەڭدەسسىز باعدارلاما.
ال وسى جاڭعىرۋ ەلباسى ايتقانداي «جاڭعىرىققا اينالىپ كەتپەۋى» ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ بۇل سۇراققا دا ماقالانىڭ ءوزى جاۋاپ بەرەدى. قوعامدا پراگماتيزم مەن ءبىلىم سالتانات قۇرۋى ءتيىس: «پراگماتيزم – ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق جانە جەكە بايلىعىڭدى ناقتى ءبىلۋ, ونى ۇنەمدى پايدالانىپ, سوعان سايكەس بولاشاعىڭدى جوسپارلاي الۋ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ دەگەن ءسوز. قازىرگى قوعامدا ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ كورگەندىلىكتى كورسەتەدى. جاستارىمىز باسىمدىق بەرەتىن مەجەلەردىڭ قاتارىندا ءبىلىم ءاردايىم ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى شارت. سەبەبى قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى», دەپ جازىلعان ماقالادا.
ءدال قازىرگى كەزەڭدە استارىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلۋدى قاجەت ەتەتىن وسى سوزدەردىڭ حاكىم ابايدىڭ ايگىلى «عىلىم تاپپاي ماقتانبا...» اتتى ولەڭىمەن ۇندەس بولۋى بەكەر ەمەس. سوندىقتان تۇپتەپ كەلگەندە, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ماقساتى, بىزدىڭشە, «سوۆەت ادامى» سىقپىتىنان ارىلعان, اباي ايتقان تولىق ادامدىققا بەت بۇرعان رۋحى ازات, ناعىز قازاق بولۋ دەپ تۇسىنەمىز!
ىزگىلىككە شاقىراتىن, رۋحاني ارىلۋعا, تامىرعا ورالۋعا ۇندەيتىن رۋحاني جاڭعىرۋ باستاۋىن تىم تەرەڭنەن الادى. وسى تۇرعىدان العاندا, بۇدان 1150 جىل بۇرىن دۇنيەگە كەلىپ «قايىرىمدى قوعام» مەن «پاراساتتى قالانى» اڭساعان ءال-فارابي بابامىز بەن ودان مىڭ جىل كەيىن عۇمىر كەشكەن, ۇلتىنىڭ رۋحاني كوزىن اشۋعا, حيكمەت كەۋدەسىنە ساۋلە شاشۋعا ۇمتىلىپ, سول ارقىلى كەمەل كىسىلىككە, تولىق ادامدىققا شاقىرعان ابايدىڭ ماڭگىلىك مۇراتتارىن دا وسى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ زاڭدى جالعاسى دەۋگە نەگىز بار. ۇلى ويشىل دا ءوز زامانىندا حالقىن رۋحاني جاڭعىرۋعا شاقىرعان ەدى. الايدا ونىڭ ءۇنى ءوز ايتقانداي جارتاستان قايتقان جاڭعىرىققا اينالدى. باياعى قازاق – سول قازاق.
رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ءۇشىنشى جىلىن كارانتين جاعدايىندا قارسى الىپ وتىرمىز. «كارانتين» – يتاليانشا قىرىق كۇن دەگەن ماعىنانى بەرەدى ەكەن. بۇرىنعىلار رۋحاني كەمەلدەنۋدى قىرىق كۇن وقشاۋلانۋمەن بايلانىستىرعان. ازىرەت سۇلتان رۋحاني جەتىلۋ ءۇشىن قىرىق كۇن ءشىلحانا جاساپ, مۇسا پايعامبار جان-دۇنيەسىن تازارتۋ ءۇشىن حالقىن قىرىق جىل ەرتىپ جۇرگەن. حالقىمىز دا قىرىق سانىن قاستەرلەگەن, ءسابيدى قىرقىنان شىعارعان, قىزدى قىرىق ۇيدەن تىيعان, باتىرىنا قىرىق جولداس قوسىپ بەرگەن, قىرىقتىڭ ءبىرىن قىدىرعا بالاعان, قىرىق قادام اتتاعاندى قوناق ساناعان, مارقۇمنىڭ قىرقىن كۇتكەن, قىرىق شەلپەك تاراتقان, قىرىق شىلتەنگە سەنىم ارتقان. سوندىقتان بۇل قىرىق كۇندە تەك ءتاننىڭ ىندەتىمەن كۇرەسپەي, جاننىڭ دەرتىنەن دە ارىلۋعا, وقشاۋلانىپ, ويمەن وڭاشا قالىپ, رۋحاني جاڭارۋعا, جان-دۇنيەمىز اعارىپ, تازارۋعا, «قىرىق جاماۋ» جۇرەگىمىزگە ەم تابۋىمىزعا, ءسويتىپ, رۋحاني جاڭعىرۋدى جاڭاشا پايىمداۋعا سەپتەسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
