ۇرپاق وسەدى, زامان وزگەرەدى. بىراق قاي زاماندا بولماسىن ەلىنە ەس, جەرىنە قورعان بولاتىن ءبىلىمى تەرەڭ, اقىلى داريا ءبىرتۋار تۇلعالار بولادى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستار سونداي تۇلعالارعا قاراپ بوي تۇزەپ, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
ۇرپاق وسەدى, زامان وزگەرەدى. بىراق قاي زاماندا بولماسىن ەلىنە ەس, جەرىنە قورعان بولاتىن ءبىلىمى تەرەڭ, اقىلى داريا ءبىرتۋار تۇلعالار بولادى. قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن جاستار سونداي تۇلعالارعا قاراپ بوي تۇزەپ, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
وسىنداي ەرەكشەلەنەتىن تۇلعالاردىڭ ءبىرى وتەگەن سەيىتوۆ اعامىز دەسەك ەشبىر قاتەلەسپەيمىز. ول كىسىنىڭ ءومىر جولى تۋرالى تاريحي دەرەكتەردى, ەستەلىكتەردى قاراپ وتىرساڭ اعاعا دەگەن ءىلتيپات, ەرەكشە جىلى سەزىم, ءمولت ەتكەن ءمولدىر ساعىنىش تۇرادى. ويتكەنى, وتەگەن سەيىتوۆ بۇكىل سانالى عۇمىرىن قازاقستان پروكۋراتۋراسىنا ارناعان اسا بەلگىلى زاڭگەر, ومىرلىك ۇستانىمى – باستى كۇندىلىق ادام, زاڭدىلىق پەن ادىلدىكتىڭ ۇستەمدىگى .
ادامي قاسيەتى مول, ءسوزى سالماقتى, ءبىلىمى جەتكىلىكتى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتتىلىگى زور, ەڭبەكقورلىعى ەرەكشە جان پروكۋراتۋرا سالاسىنداعى باسپالداقتاردىڭ بارىنەن مۇدىرمەي ءوتىپ, ابىروي بيىگىنە جەتتى. سوعىس اياقتالعان سوڭ وتەگەن سەيىت ۇلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ كەلەس اۋداندىق پروكۋراتۋراسىندا حالىق تەرگەۋشىلىگىنەن باستاپ, ودان كەيىن وبلىستىق پروكۋراتۋرادا قىزمەت اتقارعان. 1951-1962 جىلدار اراسىندا قازاق كسر پروكۋراتۋراسى ءبولىمىنىڭ پروكۋرورى, الماتى قالاسى كەڭەس اۋدانى پروكۋرورى, الماتى وبلىسىنىڭ پروكۋرورى, قازاق كسر پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقارىپ, ءوسۋ باسپالداقتارىنىڭ بارىنە ءوزىنىڭ كاسىبي ۇستانىمى ارقاسىندا جەتكەن. وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ ءىسكەرلىك قابىلەتتەرى, وتكەن ءومىر مەكتەبى, جيناقتاعان تاجىريبەسى, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ءوزىندىك ەرەكشە ورنىن بەكىتۋگە باعىتتالعان ىزدەنىستەرى 1966 جىلى, بار بولعانى 43 جاسىندا قازاق كسر پروكۋرورى لاۋازىمىنا تاعايىندالۋىنا سەبەپ بولدى. ءسويتىپ, وتەگەن سەيىت ۇلى 18 جىل بويى قازاقستان پروكۋراتۋراسىن باسقاردى. وتەگەن سەيىتوۆ اسا بەدەلدى بولعان. ول كەزدەگى وداق باس پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ پروكۋرورلارى ونى ەرەكشە قۇرمەتتەگەن.
وتەگەن سەيىت ۇلى رەسپۋبليكا پروكۋرورى جۇمىسىن قولعا العاننان باستاپ, پروكۋراتۋرانىڭ باستى مازمۇنى زاڭدىلىق پەن قۇقىق قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي جانە جەكە قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتى بولدىرماۋ ەكەندىگىن ەرەكشە ايقىندايتىن كوپتەگەن باعىت-باعدارىن ايقىنداپ, پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ەنگىزۋگە كۇش سالدى.تالاي ىزگى ىستەر اتقارىلدى, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ماتەريالدىق جانە قۇقىقتىق سالاسى جاڭاشا وزگەرتىلدى.
وسى جىلداردا پروكۋراتۋرا ورگاندارىندا قىزمەت ەتكەن بارلىق ادامدار ءۇشىن وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ قاراپايىمدىلىعى, ەل بولاشاعىنا دەگەن قىزمەتى, سالماقتى پىكىرلەرى مەن سالاۋاتتى ويلارى, ۇلكەنگە دە, كىشىگە دە بىردەي ءىلتيپاتى, پاراساتتىلىعى, كادرلاردى تاربيەلەۋ, ءوسىرۋ ماسەلەسىنە اسا سەرگەكتىگى ومىرلىك ۇلگى بولدى.
مەن 1970-1976 جىلدارى الماتى وبلىستىق سوتىندا سوت ءماجىلىسىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقاردىم. 1973 جىلى, ۇمىتپاسام قازان ايى بولۋى كەرەك, وتەگەن سەيىت ۇلى قىزمەت بارىسىندا وبلىستىق سوتقا كەلىپ, ءوزىنىڭ فۋراجكاسىن حاتشىلار وتىراتىن كابينەتكە ءىلىپ سوت توراعاسىنا كەتكەن ەدى. مەن لاريسا رىبالكو دەگەن قىزمەتكەر ەكەۋمىز رەسپۋبليكا پروكۋرورىن بۇرىن كورمەگەن ەكەنبىز, ونىڭ جىلى شىرايىنا, كەلبەتتىلىگىنە, كىشىپەيىلدىگىنە ءتانتى بولدىق. بويىندا ەشبىر مەنمەندىك جوق. مەن زاڭ فاكۋلتەتىندە وقيمىن, جاسپىز عوي ىرىم بولسىن, اعامنىڭ ءىزىن قۋارمىن دەپ ءىلۋلى تۇرعان فۋراجكانى باسىما كيگەنىم سول ەدى, وتەگەن سەيىت ۇلى وبلىستىق سوتتىڭ توراعاسى جاڭگىرحان ءابىلجانوۆ ەكەۋى ء(بىزدىڭ ەسىك توراعانىڭ ەسىگىنە قاراما قارسى بولاتىن) شىعىپ كەلە جاتىر ەكەن. ساسقانىمنان فۋراجكانى دەرەۋ ىلە قويدىم, ال وتەگەن سەيىت ۇلى جىلىلىقپەن قاراپ «زاڭگەرلىك وقۋداسىڭ با» دەپ سۇرادى. مەنىڭ جاۋابىمنان كەيىن «ەڭبەك پەن وقۋدى ۇشتاستىرعان جاقسى, پروكۋرور بول, اينالايىن» دەدى. ارينە, توراعا مەنى ازداپ ۇرسىپ الدى «بالاسىڭدار ما, بۇل نە» دەپ, بىراق ول كىسى دە جانى جايساڭ ادام ەدى «نە بولسا دا زاڭگەرلەر اراسىنداعى دارا تۇلعا وتەگەن اعاڭنان, ەل پروكۋرورىنان باتا الىپ قالدىڭ, ەندى پروكۋرور بولماي گور» دەدى. مەن وسى كەزدەسكەنىمە ءوزىمدى باقىتتى سانايمىن, وقۋ بىتىرىسىمەن پروك ۋراتۋرا ورگاندارىنا جولدانۋىم, ابىرويمەن جۇمىس اتقارىپ, بەلدى تۇتقالاردى ۇستاعانىم, اعا زاڭ كەڭەسشىسىنە لاۋازىمىنا جەتكەنىم وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ وسى بەرگەن باتاسىنان جول العان دەپ ەسەپتەيمىن جانە ماقتانىش ەتەمىن.
الماتى وبلىستىق سوتى عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا دا ۇستىڭگى قاباتتاردا جوعارعى سوت ورنالاسقان ەدى, سول كەزدە كەيبىر جينالىستارعا ءبىز دە قاتىناساتىنبىز. وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ قانداي پىكىر بىلدىرسە دە بايىپپەن شەبەر سويلەگەنىن, بارلىق قۇقىق قورعاۋ جانە سوت ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دەڭگەيىن ودان ءارى كوتەرۋىنە اتسالىسۋعا باعىتتاعان وي تولعامدارىن, تياناقتى تۇجىرىمدارىن دا ەستىگەن ەدىم. اعانىڭ سوزدەرىنەن كەيىن بويىڭدا جىگەر, تالپىنىس, وزگەشە كوزقاراس پايدا بولاتىن, وسىنى باسقا ارىپتەستەرىمنەن دە ەستىپ جاتاتىنمىن.
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا پروكۋرورلىق كادرلار وتاندى قورعاۋ ىسىندە وشپەس ەرلىكتىڭ ونەگەسىن كورسەتتى. وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ ءومىربايانىنا كوز جۇگىرتسەك 1942–1945 جىلدارى رۋمىنيا, بولگاريا, يۋگوسلاۆيا, اۆستريا, ۆەنگريانى ازات ەتۋگە قاتىسىپ, ۇلى جەڭىستى ۆەنا قالاسىندا قارسى العان. ءۇش رەت جاراقات الا تۇرا دەپ ەم العاننان كەيىن قايتا سوعىسقا اتتانعان. ونىڭ ەرەن ەرلىگى مەن جەمىستى ەڭبەك قىزمەتى ارقاشاندا باعالاندى, ءى دارەجەلى وتان سوعىسى, قىزىل جۇلدىز, ەكى مارتە «حالىقتار دوستىعى», «قۇرمەت» وردەندەرىمەن, كوپتەگەن مەدالدارمەن, گراموتالارمەن, العىس حاتتارمەن ماراپاتتالعان. ول «قازاق كسر-ىنە ەڭبەگى سىڭگەن زاڭگەر», «پروكۋراتۋرانىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى», 1 دارەجەلى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى.
وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ اتىنا شالقار, الماتى قالالارىندا كوشە اتتارى بەرىلگەن. اقتوبە قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى داۋىلباەۆ اسحات قايزوللا ۇلىنىڭ قولداۋىمەن وتەگەن سەيىتوۆتىڭ ەسكەرتكىش ءمۇسىنى قويىلدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «الدىڭعى تولقىن – اعا بۋىن! سىزدەردىڭ كورەگەندىكتەرىڭىز بەن ومىرلىك ءتاجىريبەلەرىڭىز كەيىنگى بۋىننىڭ اقيقات جولىنان اداسپاي, العا باسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى», دەپ اعالارعا ەرەكشە سەنىم ارتقان بولاتىن.
وسى رەتتە وتەگەن سەيىت ۇلىنىڭ پروكۋراتۋرا سالاسىندا 40 جىلعا سوزىلعان ءومىر جولىنا كوز جۇگىرتسەك, سۇيىكتى كاسىبىنە جان-تانىمەن بەرىلگەندىگى, ءوز ىسىنە ادالدىقتىڭ بەلگىسىن كورەمىز. اعانىڭ تاربيەسى مەن تاعىلىمى مول ءومىر جولدارى ونىڭ ناعىز ۇلكەن ارىپتەن تۇراتىن ۇستاز, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى ەكەنىن ايقىندايدى.
بىزدەر, اتىراۋ ولكەسىنىڭ ارداگەرلەرى وتەگەن سەيىت ۇلى پروكۋراتۋرا ورگاندارىن باسقارعان جىلداردا قىزمەت ەتكەنىمىزدى, ءوزىمىزدى اعانىڭ شاكىرتى دەپ ساناي الاتىنىمىزدى ماقتان تۇتامىز. قازىرگى جاس ماماندارعا ۇستازدىڭ ءومىرى مەن ەڭبەك جولىنان ونەگە الىپ, ونىڭ سوڭىندا قالعان ىزدەرىن ۇستانىم ەتۋىنە اتسالىسۋدى ءوز پارىزىمىز دەپ سانايمىز
ايكەن قۇمعانباەۆا,
اتىراۋ وبلىستىق پروكۋراتۋرا ورگاندارى
ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى.
