الەم • 30 ناۋرىز، 2020

COVID-19: جاساندى ينتەللەكتىڭ ءدəۋىرى

111 رەتكورسەتىلدى

قازىر جالىقپاعاننىڭ بارلىعى كوروناۆيرۋستى تالقىلاپ، باق بەتتەرىندە تەك ادام شوشيتىنداي دەرەكتەر عانا كەلتىرىلۋدە. راس، پاندەميانىڭ تارالۋ اۋقىمىن ايتۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. دجون حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مəلىمەتىنشە، جۇقپالى ىندەتتىڭ لاندشافتى 180 مەملەكەتتەن اسىپ، سىرقاتتانعانداردىڭ سانى 750 مىڭ ادامعا تاقادى. ادامنان بولەك، اۋىر دياگنوزعا جاھاندىق ەكونوميكادا دۇشار بولدى. مəسەلەن، اقش-تا ءبىر كۇندە 3 ميلليونداي ادام جۇمىسسىز قالدى. امەريكالىقتار « ۇلى كۇيزەلىس» كەزەڭىنەن بەرى قۇراما شتاتتاردىڭ ەكونوميكاسى مۇنداي سوققىنى كورمەگەنىن ايتادى. Əلەمنىڭ قارجى-ەكونوميكالىق ارحيتەكتۋراسىنىڭ شاتقاياقتاۋىنا قاراماستان، ساراپشىلار بۇل مۇمكىندىكتەر كەزەڭى دەپ سانايدى. دəلىرەك ايتقاندا، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قاۋقارى سىنالاتىن كەزەڭ.

جۇقپالى ىندەت ءوندىرىستى تۋرالاتتى

دۇنيە ءجۇزى بەتپەردەگە تۇمشالانىپ، ونلاين رەجىمگە كوشكەندىكتەن قازىر كوپتەگەن كومپانيالار، كورپوراتسيالار، سونداي-اق ءوندىرىس ورىندارى جۇمىسىن توقتاتۋعا ءمəجبۇر. الايدا عاسىر يگىلىكتەرىن جولعا قويعان مودەرنيستەر كəسىپتەرىن ءبىر سəتكە دە ۇزگەن ەمەس. بۇلاي دەيتىنىمىز، تسيفرلى تەحنولوگيانى جەتىك مەڭگەرىپ، ءوندىرىسى اۆتوماتتاندىرىلعان ىسكەر ورتانىڭ ۇپايى تۇگەل. ولار جايلى سəل كەيىنىرەك، الدىمەن جاھانداعى احۋالدى باعامداساق.

ەپيدەميا تارالعالى ەكى ايدان سوڭ، رەسمي بەيجىڭ حۋبەي ايماعىنان تىس ەلدەگى ءىرىلى-ۇساقتى كومپانيالاردىڭ 60-90% كارانتينگە جابىلعاننان كەيىن جۇمىستى جاندارعانىن حابارلادى. سونداي-اق ىندەت قارقىن العان اقپان ايىندا اۆتوكولىك ساۋداسى بىلتىرعى ۇقساس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 5 ەسەگە قۇلدىرادى. CNPC مەملەكەتتىك مۇناي كومپانياسى قىتايدىڭ كۇندەلىكتى مۇناي يمپورتىنىڭ كولەمى 2 ملن باررەلگە قىسقارعانىن مəلىمدەدى. بۇعان قوسا قىتايداعى 80% ءىرى جəنە 30% شاعىن ءəرى ورتا كəسىپورىندار قىسقارتىلعان قۇراممەن جۇمىسقا كىرىسكەن. وسى جاعداي اسپان استى ەلىندەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 40%-عا قىسقارۋىنا الىپ كەلدى.

اقش-تا كوروناۆيرۋستان تۋىنداعان قاۋىپتى سەيىلتۋ ءۇشىن فەدەرالدى قور جۇيەسى ەكى كۇن ىشىندە جارتى ترلن دوللاردى ەكونوميكاعا قۇيىپ، بانك جۇيەسىندەگى بازالىق مولشەرلەمەنى نولگە دەيىن ءتۇسىردى. ەكونوميستەر 2019 جىلدىڭ اياعىندا اقش تسيكلدىق توقىراۋمەن بەتپە-بەت كەلەتىنىن بولجاعان-دى. اقىرى بۇل بولجام راستالىپ، ونىڭ پرەزيدەنتتىك ھəم كونگرەسس سايلاۋ ناۋقانىنا تۇسپا-تۇس كەلگەنى امەريكالىق يستەبليشمەنتكە قولايسىزدىق تۋدىردى. دەسە دە قازىرگى اق ءۇي باسشىسىنىڭ ايى وڭىنان تۋدى دەۋگە بولادى. نەگە دەسەڭىز، بارلىق سəتسىزدىكتى ترامپتىڭ مۇحيت اسىپ كەلگەن ىندەتكە جابا سالۋى əبدەن مۇمكىن.

پاندەميانىڭ ءزىل سوققىسى əسىرەسە تۋريزم سالاسىنا ءدوپ تيگەنىن اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازۋدا. ويتكەنى əلەمدىك ءىجو-ءنىڭ 2% وسى سەكتورعا تيەسىلى. بۇدان باسقا ادامداردىڭ قاتىناۋىمەن بايلانىستى ەكونوميكانىڭ بارلىق باعىتتارى شىعىنعا باتىپ جاتىر. ونىڭ قاتارىنا كوڭىل كوتەرۋ ورىندارىنان باستاپ، قوعامدىق تاماقتانۋ قىزمەتىنە دەيىن كىرەدى. بۇل سەگمەنتتىڭ امەريكا ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى - 4%. بولشەك ساۋدا نارىعىندا دا قۇلدىراۋ ورىن الۋى ىقتيمال. مۇندا ۇزاق مەرزىمدى پايدالانىلاتىن تاۋارلاردىڭ ساۋداسى تۋرالاپ قالادى دەپ كۇتىلۋدە. ايتالىق، فرانتسيادا əلەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ ساۋداسىنان بولەك، ساۋدانىڭ بارلىق تۇرلەرىنە شەكتەۋ قويىلدى. كəسىبي جəنە بيزنەس قىزمەتتەر، كولىك تاسىمالى جəنە كوتەرمە ساۋدا نارىعىدا جاپا شەگەدى دەپ بولجانىپ وتىر.

Əلەمدى تەرميناتور قۇتقارادى

قالىپتاسقان احۋال مەملەكەتتەر مەن ءىرى كورپوراتسيالارعا ەكونوميكالىق ستراتەگيانى قايتا قاراستىرۋعا يتەرەمەلەدى. تارقاتىپ ايتقاندا، COVID-19 ادامزاتتى شىنايى سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولۋعا ۇيرەتپەك. حالىقارالىق Financial times باسىلىمى بۇل IT تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىگىن كورسەتۋدىڭ ورايلى ءسəتى دەپ جازادى. دەمەك، تەحنوكراتتاردىڭ دəۋرەنى كەلدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. مىسالى، پوستەپيدەميالىق كەلەشەكتە اۆتونومدى دۇكەندەرگە سۇرانىس ارتىپ، ءدəستۇرلى بولشەك ساۋدانى ونلاين ساۋدا قىزمەتى ىعىستىرۋى عاجاپ ەمەس دەيدى ەكونوميكالىق شولۋشى تيم حارفورد. سول سەكىلدى ميلليونداعان كەڭسە قىزمەتكەرلەرى قاشىقتىقتان جۇمىس ىستەپ، مەكتەپ جəنە جوعارى وقۋ ورىندارىنعى ءبىلىم بەرۋ فورماتىدا وسى ۇلگىگە تولىقتاي اۋىستىرىلادى. Amazon سىندى پلاتفورمالاردا تاۋاردى جەتكىزۋدە روبوتتىڭ قىزمەتى ىسكە قوسىلادى. ونەركəسىپ وندىرىسىندە روبوتتاندىرۋ ءىسى قارقىن الا تۇسپەك. ياعني ادام ومىرىنە قاۋىپتى سالالاردا ونىڭ ورنىن ماشينا الماستىرادى. ال ونى ۇيدە وتىرىپ-اق باسقارۋعا بولادى. بۇدان قالدى ۇشاق سالوندارى مەن كرۋيزدىق لاينەرلەردە زارارسىزداندىرۋدىڭ تىڭ تەحنولوگياسىنا قاجەتتىلىك ارتادى دەيدى ساراپشىلار. تۇيندەي كەلگەندە، بۇرىندارى فۋتۋريستىك كوزقاراس رەتىندە سانالعان بولجام، اكتۋالدى قاجەتتىلىككە اينالۋعا جاقىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار