اۆتوكولىك نارىعىندا نە وزگەرەدى؟

جاھاندى شارپىعان كوروناۆيرۋس ءاۆتووندىرىس سالاسىنا دا كەسىرىن تيگىزدى.  الەم ەلدەرىنە اۆتوبولشەكتەردىڭ باسىم بولىگىن ساتىپ وتىرعان قىتايدىڭ بۇ­گىنگى جاعدايى ءماز ەمەس. Fitch حالىق­ارالىق رەيتينگ اگەنتتىگى كور­شىلەس ەلدە اۆتوبولشەكتەردىڭ سا­تى­لىم كورسەتكىشى تومەندەپ كەت­­كەنىن ايتقانى بۇل سالانىڭ مەي­­ماناسى تاسىماي تۇرعانىن اڭ­عارت­­سا كەرەك. ەگەر ىندەت ۇزاق­قا بارماي اۋىزدىقتالىپ, جاع­داي تۇراقتالسا, نەسيەگە بەرىلە­تىن كولىكتەردىڭ كولەمىندە ايتار­لىق­­تاي وزگەرىس بولمايدى. ال كو­رو­ناۆيرۋستىڭ جاڭا تول­قىنى پاي­دا بولعان جاعدايدا بول­جام­دار مەن مەجەلى كىرىس كورسەت­كىش­تەرى تومەندەۋى بەك مۇمكىن. سو­عان قارا­ماستان ناۋرىز ايىندا قىتايدا ءاۆتووندىرىس وشاق­تارى قايتا ىسكە قوسىلىپ, ءساۋىر ايىن­داعى جوسپار بويىنشا ساتىلىم كورسەتكىشىن ەسەلەپ ارتتىرۋدى مەجەلەپ وتىر.

قازاقستانعا اۆتوبولشەكتەردىڭ باسىم بولىگى سىرتتان كەلەتىن بول­عان­دىقتان, تەڭگەنىڭ دوللارعا شاق­قانداعى باعامى اۆتونارىققا تىكەلەي اسەر ەتەدى. بۇگىنگى جاعداي­دا كوك قاعازدىڭ قۇنى ارتقان سا­يىن اۆتوديلەرلەر كولىك باعاسىن قايتا قاراۋعا قۇلشىنىپ وتىر. الايدا, ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك­تىڭ مالىمدەمەلەرىنە سايكەس تاياۋ ۋا­قىتتا شيكىزات پەن ۆاليۋتا نا­رىق­­تارىنداعى قۇبىلۋدى رەتتەۋ جونىندە شارالار قابىلدانادى دەپ كۇتىلۋدە. سوندىقتان باعانىڭ قان­­شالىقتى وسەتىنى تەڭگە باعامى مەن مۇناي باعاسىنىڭ قانداي مەجەدە تۇ­راقتايتىنىنا بايلانىستى بولماق.

«قازاۆتوجول» وداعىنىڭ سترا­تەگيالىق جوسپارلاۋ جونىن­دەگى ديرەكتورى ارتۋر ميسكارياننىڭ ايتۋىنشا, ازىرگە تەمىر تۇلپار­لار­دىڭ قازىرگى باعاسى ساقتالادى. بىراق ايدىڭ اياعىنا قاراي بۇعان دەيىنگى ساتىپ الىنعان ماشينا جيىنتىقتارىنىڭ قورى تاۋسىلادى. قايتادان ساتىپ الىناتىن قور كولەمى تەڭگەنىڭ دوللارعا شاق­قانداعى جاڭا باعامىمەن ەسەپ­تەلىنەتىنى تۇسىنىكتى. بۇعان قوسا, بازالىق ستاۆكا جوعارى­لا­عان­نان كەيىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ۇسىناتىن اۆتوكرەديت مولشەرلەمەلەرى دە وسەدى. بۇل جاعداي اۆتوكولىكتى نەسيەگە الۋ­شى­لاردىڭ ازايۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋى مۇم­كىن. اۆتونارىقتى قۇردىمعا كەتىر­مەۋدىڭ بىردەن ءبىر امالى مەم­لەكەتتىك اۆتونەسيە بەرۋگە ار­نالعان باعدارلامانىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ. بۇل رەتتە مەملەكەتتەن بەرىلەتىن 20 ملرد تەڭگەنى 50 ملرد تەڭگەگە دەيىن كەڭەيتۋ كوزدەلىپ وتىر.

ەسكەرەتىن جايت, قازاقستانداعى جەڭىل كولىك ءوندىرىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنە, سونىڭ ىشىندە رەسەيلىك مودەلدەرگە تىكەلەي تاۋەلدى. وداق اياسىندا دوللارمەن ساۋدا جاسامايتىنىمىزدى العا تارتقانمەن, الەمدىك نارىقتان تولىقتاي جەكە دارا ءبولىنىپ كەتكەن جوقپىز. ماشينا وندىرىسىندەگى لوكاليزاتسيا نەگىزىنەن قىرىق كۇندە ءجۇز قۇ­بىلعان ۆاليۋتانى ساقتاي­تىن نەگىزگى سالا ەدى. بىراق قۇراستى­رىلا­تىن بولشەكتەردىڭ ءوزى تولى­عىمەن سىرتتان تاسىمالداناتىنىن ەسكەرسەك, ەلدەگى قۇراستىرىلعان كولىكتەر اۆتونارىقتى تۇتاستاي قامتاماسىز ەتەتىنىنە كۇمانمەن قاراۋعا تۋرا كەلەدى.

ەلىمىزدە ساتىلعان ءاربىر بەسىن­شى اۆتوكولىكتىڭ ۇشەۋى قازاقستاندا شىعارىلعان. ەكونوميست باۋىر­جان ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كورسەتكىش سۇرانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

– بىلتىر ەلىمىزگە 744,6 ملن دوللارعا 33,9 مىڭ جەڭىل اۆتو­كولىك يمپورتتالعان. اكەلىنگەن اۆتوكولىكتەر سانى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 18,3%-عا, باعاسى 20,2%-عا وسكەن. سىرتتان كەلگەن كولىكتەردىڭ باسىم بولىگى كورشى رەسەيگە تيەسىلى.  بۇل ەل قازاقستانعا 387,1 ملن دوللارعا 19,1 مىڭ اۆتوكولىك جىبەردى. سونىمەن قاتار جاپونيادان 218,9 ملن دوللارعا 6,2 مىڭ اۆتوكولىك اكەلىنگەن. وزبەكستاننان 22,7 ملن دوللارعا 2,8 مىڭ اۆتوكولىك ساتىپ الىنعان, – دەدى ب.ىسقاقوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا بيىل كولىك باعاسىندا وزگەرىس بار. ساتىلىمى بويىنشا كوشباسشى Toyota Camry وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىمەن سالىستىرعاندا 1 ملن تەڭگەگە نەمەسە 16,2%-عا قىمباتتاپ, 10,76 ملن تەڭگەنى (2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا 9,26 ملن تەڭگە) قۇرادى. ارزان سانالاتىن Ravon Nexia مودەلدەرى بىلتىر 4,49 ملن تەڭگەدەن ساتىلسا, بيىل 3,469 ملن تەڭگەگە ساۋدالانىپ جاتىر. قازاقستاندىقتاردىڭ تاڭداۋى ءجيى تۇسەتىن Lada برەندى دە قىمباتتاعان. ويتكەنى مۇناي باعاسىنىڭ ارزانداپ, ءرۋبلدىڭ السىرەگەننەن كەيىن كورشى ەلدەگى اۆتونارىققا تىقىر تاياندى. رەسەيلىك ساراپشىلار 2020 جىلى اۆتوموبيل نارىعىنداعى ساتىلىم كورسەتكىشى 10%-عا تومەندەۋى مۇمكىن دەپ بولجاپ وتىر. بۇل ەلدە  بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار ايىن­داعى جاعداي بويىنشا كولىك باعاسى ورتا ەسەپپەن 2-3 %-عا وس­كەن. «رولف» كومپانياسىنىڭ دامىتۋ جونىندەگى ديرەكتورى ۆلا­ديمير ميروشنيكوۆ بيىل اۆتو­كولىك باعاسىنىڭ قىم­باتتاۋىنا ۋتيلي­زاتسيالىق الىم مولشەر­لەمە­سىنىڭ جوعارىلاعانى ىقپال ەتكەنىن ايتادى.

– كولىك باعاسى قوسالقى قۇن سالىعىنىڭ 18%-دان 20 %-عا دەيىن كوتەرىلگەنى, سونداي-اق ينفلياتسيا مەن باعامنىڭ اۋىتقۋى سالدارىنان جوعارىلاپ وتىر. بۇل فاكتورلار يمپورتتىق اۆتوكولىكتەرگە دە, قۇراستىرىلاتىن اۆتوكولىكتەرگە دە اسەر ەتۋدە, – دەدى ۆ.ميروش­نيكوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋا­قى­تتا اۆتوكولىك قىمباتتاي بەرەدى.

رەسەيدە جىل باسىنان بەرى جاڭا اۆتوكولىكتەردى ساتىپ الا­تىن­داردىڭ قاتارى كەمىدى. نارىق­تى قولداۋ باعدارلامالارى دا قىس­قارۋدا. قازاقستان نارىعىنا قاتىستى كورسەتكىشتەر ازىرگە جاڭارا قويعان جوق. بىراق ەلى­مىزدەگى نارىق كورشى ەلدىكىمەن ۇقساس ەكەنىنە قاراپ, قالىپتاسقان احۋال­دى شامامەن بولجاۋعا بولا­تىنداي. ءبىر انىعى, بىزدەگى جاع­داي دا, كورشى ەلدەگى جاعدايدىڭ ناقتى قالاي ءوربيتىنى دە مۇنايدىڭ باعاسى مەن كوروناۆيرۋس قاۋپىنىڭ سەيىلۋىنە تىكەلەي بايلانىس­تى بولماق.