«كەدەن قىزمەتكەرلەرى كومپيۋتەردى جەتىك مەڭگەرگەن. ال ولار حالىقارالىق تىلدەرگە قانشالىقتى جەتىك؟ مەملەكەتتىك تىلگە شە؟» دەگەن ماسەلەگە وي جىبەرىپ, كەدەن قىزمەتكەرلەرىمەن تىلدەسىپ, ءىس قاعازدارىن كورۋ ماقساتىندا الماتى وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الەكساندر ۆولكوۆپەن تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ, ستراتەگيالىق ءمانى بار ايماققا كىرۋگە رۇقساتناما سۇراعانىمىزدا ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپتى.
«كەدەن قىزمەتكەرلەرى كومپيۋتەردى جەتىك مەڭگەرگەن. ال ولار حالىقارالىق تىلدەرگە قانشالىقتى جەتىك؟ مەملەكەتتىك تىلگە شە؟» دەگەن ماسەلەگە وي جىبەرىپ, كەدەن قىزمەتكەرلەرىمەن تىلدەسىپ, ءىس قاعازدارىن كورۋ ماقساتىندا الماتى وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الەكساندر ۆولكوۆپەن تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ, ستراتەگيالىق ءمانى بار ايماققا كىرۋگە رۇقساتناما سۇراعانىمىزدا ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپتى.الەكساندر ۆولكوۆتىڭ زاڭناما تالابىن بۇلجىتپاي ورىندايتىندىعىن اڭعارىپ, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتىن دە سەزىندىك. ىلە اۋدانى, وتەگەن باتىر كەنتىندەگى قىزمەتتىك كابينەتىنە كىرەر بوساعادا لاۋازىمىنىڭ ءبىرىنشى قازاق تىلىندە, سوسىن رەسمي تىلدە جازىلعانى كوكەيگە قونىپ, ءىشىمىز جىلي ءتۇستى. ءسوزى نىق, ۋادەگە بەرىك جانمەن از-كەم تىلدەسكەندە «بۇلاق باسىنان تۇنادى» دەگەن قازاقى دانالىق ويىمىزعا ءتۇستى. باستىقتىڭ جۇمىس ورنىنان باستاۋ الىپ, عيمارات قابىرعالارىندا ۇيلەستىرىلە ىلىنگەن زاڭنامالار مەن ەرەجەلەر جانە تاعى باسقا قاجەتتىلىكتەر ماتىندەرىنىڭ قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ساۋاتتى جازىلعانى دا نازار اۋدارتادى. قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنەن باستاپ الماتى وبلىستىق اكىمدىگى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى, سونداي-اق, ءار دەڭگەيدەگى قوعامدىق ۇيىمداردان ءتۇرلى ماسەلەلەر بويىنشا دەپارتامەنتكە كەلىپ تۇسكەن رەسمي حات, ءوتىنىش سەكىلدى ءىس قاعازدارىنا ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك تىلدە, سوسىن حالىقارالىق تىلدە جاۋاپتار دەر كەزىندە جازىلىپ, جىبەرىلىپ وتىراتىندىعى اتالعان دەپارتامەنتتە مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ جانە رەداكتسيالاۋ بولىمشەسىنىڭ باس مامانى اجار كەرىمباەۆانىڭ قۇنتتىلىعىن بىلدىرەدى.
الماتى وبلىسى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتى «الاتاۋ كەدەندىك رەسىمدەۋ ورتالىعى» كەدەن بەكەتىنە كىرگەنىمىزدە بۇيىردەگى بولمەنىڭ بىرىنەن شىققان سۇڭعاق بويلى ورىس جىگىتى «اسسالاۋماعالەيكۋم!» دەگەندە سۇيسىنگەنىمىزدى جاسىرا المايمىز. ودان ءارى كەدەن قىزمەتكەرلەرى كومپيۋتەرمەن جۇمىس ىستەپ وتىرعان بولمەدە قازاقىلىق اڭقىپ-اق تۇر. كىلەڭ قاراكوزدەردەن جاساقتالعان ءبولىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ ساۋاتتىلىعى, بىلگىرلىگى ءوز الدىنا اداممەن سويلەسۋ, ءوزىن ۇستاۋ, ءجۇرۋ, تۇرۋ سەكىلدى ەكىنىڭ ءبىرى نازار اۋدارا بەرمەيتىن قيمىلدارىندا مادەنيەتتىلىكتەرى, كورگەندىلىكتەرى ەسىپ تۇر. بىلە-بىلسەك, قانداي دا ءبىر شەتەلدىكپەن قاتىناستا كەدەن قىزمەتكەرلەرى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ايناسى ىسپەتتى ەمەس پە؟! «ەر ازامات انا ءتىلىن بىلمەسە – ءبىر ادامنىڭ ولگەنى, ايەل زاتى انا ءتىلىن بىلمەسە – ءبۇتىن حالىقتىڭ ولگەنى» دەگەن تاجىك حالقىنىڭ دانالىعىمەن باستاعان ءسوزىن ەلدى ۇيىتا وتىرىپ ابايدىڭ «انا ءتىلىن بىلمەگەن اقىلى جوق جەلىكباس, انا ءتىلىن سۇيمەگەن حالقىن ءسۇيىپ جارىتپاس» دەگەن دانالىعىمەن ساباقتاعان وسى «الاتاۋ كەدەندىك رەسىمدەۋ ورتالىعى» كەدەن بەكەتىنىڭ باس مامانى ءۋاليحان بەكتەمباەۆتىڭ انا تىلىنە ەت جۇرەگىمەن بەرىلە قۇرمەتتەيتىنىن ۇعىنىپ ءھام سۇڭعىلالىعىنا ءتانتى بولدىق. تۇتاستاي العاندا, ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن ءارى زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان كەدەن بەكەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدە مۇدىرمەي, حالىقارالىق تىلدەردە تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتى وتەپ وتىرعانى قۋانارلىق جايت.
ەڭسەلى عيماراتتاعى قازاق ءتىلى سىنىبىن, مۇراعاتتى, جۇك تاسيتىن الىپ كولىكتەرگە تيەلگەن زاتتاردى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن كومپيۋتەر مونيتورىنان كورسەتەتىن رەنتگەن ىسپەتتى عالاماتتى كورۋمەن شەكتەلمەي, كومپيۋتەر ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن قىزمەتكەرلەرمەن تىلدەسكەنىمىزدە ولار قازاق, ورىس, ۇيعىر, قىتاي, تۇرىك, اعىلشىن, فرانتسۋز تىلدەرىن جاقسى يگەرگەندىكتەرىن ەت قۇلاعىمىزبەن ەستىدىك. سول ازاماتتاردىڭ ءبىرى قورعاس كەدەن بەكەتىنىڭ جەتەكشى مامانى قىزمەتىن ىستەپ جۇرگەن ايدار تايعۇلوۆ ورتا مەكتەپتىڭ 9-سىنىبىنان كەيىن انگلياعا بارىپ A-level ي Gcse 4 جىلدىق باعدارلامالى Millfield School مەكتەبىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى تامامداعان سوڭ,Queen Mary University وقىپ, ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەندە مالايزياعا اۋىسىپ ءۇش جىل Sanway University مەن Limkok Wing University وقىعان. ناتيجەسىندە, قازاق, ورىس, اعىلشىن, فرانتسۋز تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرگەن. ال عازيز ابباسوۆ دەگەن ازامات ماسكەۋدەگى رەسەي كەدە ن اكادەمياسىنىڭ ەكونوميكا جانە كەدەن كاسىپورىندارىن باسقارۋ فاكۋلتەتىن وقىپ, ديپلوم الۋمەن قاتار اعىلشىن, تۇرىك تىلدەرىن جەتىك مەڭگەرىپ شىققان. قازاق, ورىس تىلدەرى ءوز الدىنا. سونداي-اق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك تىلگە بايلانىستى بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازى بولىپ جۇرگەن انتون كراسيلنيكوۆ پەن ەۆگەنيا سلابودنيكوۆانىڭ قازاق تىلىندە ماتەلدەتە سويلەگەنى كوڭىلگە قۋانىش نۇرىن سەبەدى. قحر شەكاراسىنداعى كەدەندە قىزمەت ىستەگەن سوڭ قىتاي ءتىلىن ءبىلۋدى دە قورعاس كەدەن بەكەتى قىزمەتكەرلەرى ءبىر پارىز سانايدى. بۇل رەتتە ت. رىسقۇلوۆ اتىنداعى قازاق ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ تۇلەگى ميحريبان كيبيروۆا دەگەن قىزمەتكەردىڭ شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى سول تالاپ ۇدەسىنەن شىعۋ بولىپ تابىلادى.
«قورعاس كەدەنىندە قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جىگىتتەر مەن قىزدار قىزمەت ىستەيدى. مەملەكەتتىك تىلگە باستى نازار اۋدارامىز. ول – تالاپ. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىندا وتىرعاندىقتان جاڭادان قىزمەتكە ورنالاساتىن قىز-جىگىتتەردىڭ قىتاي ءتىلىن ءبىلۋى ماڭىزدى. اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋ دە شارت. ورىس ءتىلى ءوز الدىنا. ءىس قاعازدارى ەكى جىلدان بەرى تولىعىمەن مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلەدى. قانداي دا ءبىر تىلدە جازىلعان قۇجات كەلسە سول تىلدە جانە اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندە جاۋاپ جازىلىپ قازاق تىلىندەگى تۇپنۇسقاسى مىندەتتى تۇردە تىگىلىپ وتىرادى. قىزمەتكەرلەرىمىز 100 پايىز قازاق ءتىلىن ءبىلىپ, ساۋاتتى جازا الادى دەپ ازىرگە ايتا المايمىز. ايتكەنمەن, تالاپ قويىلعان. اپتاسىنا ەكى رەت قازاق ءتىلىن كەدەندەگى ارنايى كۋرستان وقىپ, ۇيرەنىپ, جازا بىلۋلەرىنە مۇمكىندىك تۋدىرىلىپ, مەملەكەتتىك ءتىل ساباعى وتەدى. باستاۋىش, جالعاستىرۋشى توپتارى بەلگىلەنگەن مەرزىم بىتكەن سوڭ سىناقتان ءوتىپ, سەرتيفيكاتتارىن الادى. ەل شەكاراسىندا قىزمەت ىستەگەن سوڭ باستى ماقساتىمىز, حالىقارالىق ءتىلدى ءبىلۋ, ويتكەنى, ول ۋاقىت قاجەتتىلىگىنە وراي كەدەن قىزمەتكەرلەرىنە قويىلىپ وتىرعان تالاپ بولىپ تابىلادى», دەدى قورعاس كەدەنى باستىعىنىڭ ورىنباسارى مارات ەسلياموۆ.
قورىتا ايتقاندا, الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى الاتاۋ, قورعاس, قالجات, تالدىقورعان, ىلە, التىنكول كەدەندەرىندە قىزمەت ىستەيتىن ازاماتتار مەن ازاماتشالاردىڭ حالىقارالىق قاتىناستا قاجەتتىلىكتى وتەيتىن جەتى ءتىلدى ءبىلىپ, قازاق ءتىلىن ەرەكشە قۇرمەتتەيتىنى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
