وقيعا • 12 ناۋرىز، 2020

قىزىلاعاش اۋىلى: وقيعادان كەيىنگى ون جىل

243 رەتكورسەتىلدى

ادەتتە، جەتىسۋعا كوكتەم ەرتە كەلەتىن. بىراق سول تۇستا قىستىڭ ىزعارى ۇزاققا سوزىلىپ، كۇن رايى قىرىق قۇبىلدى. تولاسسىز جاۋعان جاڭبىردىڭ اياعى قارعا اينالدى. تاۋداعى قويما مەن ويداعى وزەندەرگە جينالعان ىلعال كولەمى كوبەيىپ، قارعىن سۋ قاتەرى ارتا ءتۇستى. بۇل 2010 جىلدىڭ ىزعارلى كوكتەمى بولاتىن. ياعني، وسىدان تۋرا 10 جىل بۇرىن الماتى وبلىسىنىڭ اقسۋ اۋدانىنا قاراستى قىزىلاعاش اۋىلى اۋماعىنداعى سۋ قويماسى جارىلىپ، ەتەكتە ورىن تەپكەن ەلدى مەكەندى سۋ شايىپ كەتكەن ەدى. وكىنىشتىسى، اپاتتان ادام شىعىنى بولىپ، تۇتاس اۋىلداعى تۇرعىن ۇيلەر قيراپ قالدى...

قازىر اپاتتى باستان وتكەرگەن ادامداردىڭ ەسىنە ءجيى تۇسەتىن سول قاسىرەتتى وقيعا تاريح قويناۋىنا ەنىپ كەتتى. جۇرەككە تۇسكەن جارا جازىلماسا دا، كىسى كوڭىلىندەگى دەرتتى ۋاقىت ەمدەگەنى انىق. ويتكەنى، قازىرگى قىزىلاعاش اۋىلى قايتا تۇلەگەن، جاڭعىرعان مەكەنگە اينالعان. جان باسى كوبەيىپ، مال باسى ءوسىپ قالىپتى تۇرمىس-تىرشىلىك ىرعاعىنا تۇسكەن اۋىلعا ارنايى بارىپ، ەلدىڭ جايىمەن تانىسىپ قايتقان ەدىك. ول جايىندا ءسال كەيىنىرەك باياندايتىن بولامىز. الدىمەن ون جىل بۇرىنعى اپاتتى وقيعا جايىندا ايتپاقپىز.

جالپى، جۇرتتى ءالى كۇنگە دەيىن «قىزىلاعاش اپاتىنىڭ الدىن الۋ نەگە مۇمكىن بولمادى؟» دەگەن ساۋال مازالايتىنى انىق. ماماندار بۇل وقيعانىڭ سەبەبىن تاۋ اراسىنداعى توسپانىڭ سالىنۋ كەزەڭىنەن باستاپ ىزدەگەن دۇرىس دەيدى. ال سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسى 1986 جىلى باستالىپ، 1993 جىلى اياقتالعان ەكەن. نەگىزگى جوبانى سوۆەت ينجەنەرلەرى جاساپ، الىپ ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن گۇلدەندىرۋ جولىنداعى جوسپاردى ورىنداۋعا كۇش سالعانى انىق. ويتكەنى، سول تۇستا قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ، ءتاتتى ءتۇبىر القاپتارىن كوبەيتۋ مىندەتى تۇردى. مىسالعا، اقسۋ اۋدانى بويىنشا ەگىلگەن قىزىلشانىڭ 50 پايىزى وسى قىزىلاعاش اۋىلىنا تيەسىلى بولىپتى. الايدا، سوۆەت وداعىنىڭ تاراۋى بۇل ماقساتتى اياعىنا دەيىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. ەسەسىنە، قىزىلاعاش سۋ قويماسى دا بىرنەشە جىل قاراۋسىز قالدى. ۇكىمەت بۇل توسپاعا 1997 جىلدان باستاپ قانا نازار اۋدارعان ەكەن. كەيىن قويما جەكەمەنشىكتىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەن. بۇل جەردە تاۋ اراسىنداعى سۋ جينالاتىن ورىننىڭ ءاۋ باستاعى جوبالانۋىندا قاتەلىك بولعانىن ايتۋ پارىز. كەزىندە قويما قۇرىلىسىنا زەرتتەۋ جاساعان گيدرولوگ ماماندار جارتاستى تاۋ اراسىنا مۇنداي توسپا سالۋعا بولمايتىنىن ايتقان كورىنەدى. ولكەدەگى تاۋ جىنىستارىنىڭ ەرەكشەلىگى ۇلكەن كولەمدەگى سۋ قورىن جيناۋعا مۇمكىندىك بەرمەيتىنىن، تۇبىندە جارتاستاردىڭ اراسىن اعىن جىرىپ كەتەتىنىنە دەيىن دالەلمەن كورسەتىلىپتى. بىراق، بۇل ەسكەرتپەگە ەشكىم قۇلاق اسپاعان ەكەن. سونىڭ كەسىرىنەن ارادا 30 جىل وتكەننەن كەيىن قىزىلاعاشتا اپات بولدى. سول قاتەلىكتىڭ سالدارى اۋىر تراگەدياعا ۇلاسىپ، 45 ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى...

جالپى، قىزىلاعاش سۋ قويماسىنىڭ سىيىمدىلىعى 42 000 000 كۋب شاماسىندا بولعان. ال توسپا جارىلعان كوكتەمدە قويمادا جينالعان سۋ كولەمى 46-48 ميلليون كۋبتان اسىپ كەتكەن دەگەن پىكىر بار. سونداي-اق، كەيىن بۇزىلعان توسپانى زەرتتەگەن ماماندار اۋەلگىدەگى قۇرىلىستىڭ تالاپقا ساي ەمەستىگىن انىقتاپ، توسپا قابىرعالارىن بەكىتۋگە ارنالعان تەمىر قۇرساۋدىڭ بولماعانىن جانە قۇرىلىسقا قاجەتتى تسەمەنتتىڭ دە جوسپارلانعان كولەمنەن از مولشەردە قۇيىلعانىن قۇجات جۇزىندە دالەلدەگەن. دەمەك، ۋاقىت وتە كەلە سوۆەت وداعى كەزىندەگى قاتەلىكتىڭ زاردابى ءبارىبىر شىعاتىن ەدى. اپاتتى جاعداي 2010 جىلدىڭ 11 ناۋرىزى كۇنى باستالعان. سۋ شارۋاشىلىعى ماماندارى مەن اۋىل ازاماتتارى ءوز كۇشىمەن قويماداعى سۋ مولشەرىن ازايتۋعا تىرىسقانىمەن، وقيعانىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولمادى. كەشكىلىك قويمانى بۇزىپ، جارىپ اققان سۋ 18 مينۋتتا ەتەكتەگى اۋىلعا جەتىپ، جولىنداعىنىڭ ءبارىن جايپاپ ءوتتى. دەرەك بويىنشا 2010 جىلى قىزىلاعاش اۋىلىن 3 جارىم مىڭ ادام مەكەن ەتكەن ەكەن. اياقاستى بولعان اپاتتان 45 ادام قازا بولدى. وكىنىشكە قاراي، ون ەكى بالالىڭ كورەر جارىعىن اعىن سۋ جالمادى. ون مىڭعا جۋىق ءىرىلى-ۋاقتى مال باسى قىرىلدى. سۋعا كەتكەن، ب ۇلىنگەن كولىك، دۇنيە-م ۇلىكتە ەسەپ جوق ەدى. الاپات اعىن 146 تۇرعىن ءۇيدى تولىعىمەن اعىزىپ اكەتىپ، 251 ءۇيدى قيراتىپ كەتتى. ال 122 جەكە ءۇي قۇلاماي، امان قالعان ەكەن. كەيىن  اۋىل تولىقتاي قالپىنا كەلىپ، تۇرعىندار تۇگەلدەي باسپانامەن قامتىلدى. جاڭادان سالىنعان نىسانداردان بولەك، بارلىق عيماراتقا كۇردەلى جوندەۋ جاسالعان.

وسى قيىن كۇندەردە قىزىلاعاش تۇرعىندارىنىڭ قاسىرەتىن مۇقىم قازاق ەلى بىرگە كوتەردى. جەتىسۋ جۇرتىنان بولەك ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىنان قايىرىمدىلىق كەرۋەندەرى جولعا شىعىپ، ادامدار ارنايى اشىلعان قورعا قارجى اۋدارىپ جاتتى. ەسەپ بويىنشا اۋىلدى قالپىنا كەلتىرۋگە 8 ميلليارد تەڭگە شاماسىندا قاراجات جۇمسالعان ەكەن. بۇل قارجىدا ءار قازاقستاندىقتىڭ ۇلەسى بار دەسەك، قاتەلەسپەيمىز. ال سىن ساعاتتا قىزىلاعاش اۋىلىنا الدىمەن جەتىپ، قۇتقارۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستارعانداردىڭ ءبىر – الماتى وبلىسىنىڭ قازىرگى اكىمى اماندىق باتالوۆ بولاتىن. ول كەزدە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان باسشى ون جىل بۇرىنعى وقيعانى وي ەلەگىنەن وتكىزدى.

- قىزىلاعاشتاعى وقيعا مەنىڭ ومىرىمدە وشپەس ءىز قالدىرعان، ەسكە الۋعا قينالاتىن وقيعا رەتىندە ساقتالىپ قالدى. ول كەزدە وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەدىم. اۋىلدى سۋ الدى دەگەن حابار جەتىسىمەن، قىزىلاعاشقا كەلدىك. جاعداي وتە اۋىر بولدى. كەشە عانا جايناپ تۇرعان اۋىلدان دىم قالماعان ەكەن. سۋدىڭ تەرەڭدىگى ادامنىڭ كەڭىردەگىنەن كەلەدى. بارلىعىمىزدا ءبىر عانا ماقسات بولدى: ادامداردى قۇتقارىپ، قاۋىپسىز جەرگە كوشىرۋگە كىرىستىك. تۇرعىنداردىڭ دەنى سۋ كەلمەي تۇرىپ اۋىلدان شىعىپ ۇلگەرگەن ەكەن. قۇلاقتانىپ ۇلگەرمەگەندەر سۋ استىندا قالىپتى. اعىن باسىپ كىرگەن كەزدەگى الاڭسىز ۇيقىدا جاتقان ادامداردىڭ جاعدايىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. سۋ تومەنگە قاراي قاتتى جىلدامدىقپەن اعىپ جاتىر. ول جاقتا دا اۋىلدار بار عوي. ەڭ جاقىنى ەگىنسۋ ەدى. كولىكپەن ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس. دەرەۋ توتەنشە جاعداي قىزمەتىنىڭ تىكۇشاعىمەن ەگىنسۋ اۋىلىنا ۇشىپ شىقتىق. اۋىلدى سۋ الا باستاپتى. تىكۇشاقتى بيىكتەۋ جەرگە قوندىرىپ، اۋىلعا كىردىك. تۇرعىنداردىڭ ۇرەيلەنگەنى سونشا، بىرەۋدى بىرەۋ ءبىلىپ بولمايدى. كومەك كەلگەنىن كورگەندەر تىكۇشاققا ۇمتىلدى. قاريالار مەن بالالاردى، ايەلدەردى ءبىرىنشى كەزەكتە جونەلتتىك. ءالى ەسىمدە، 8 ورىندىق تىكۇشاققا 10-12 ادامدى وتىرعىزىپ، بىرنەشە رەيس جاسادىق. ەر-ازاماتتاردى قارسىلىق كورسەتكەنىنە قاراماستان كەيىنگى كەزەككە قالدىرىپ، اۋىلدا ەشكىمنىڭ قالماعانىنا كوز جەتكىزىپ الماق بولعانمىن. سويتسەم، ۇيلەردىڭ بىرىندە اياعى اۋىر كەلىنشەك قالىپ قويىپتى. ونى قولتىعىنان دەمەپ تىكۇشاققا جەتكەندە، ءبىر بوس ورىن عانا قالىپتى. ويلانىپ جاتپاستان تاعى ءبىر-ەكى جىگىتتى كۇشتەپ ءتۇسىرىپ، جۇكتى ايەلدى مىنگىزىپ جىبەردىك. وسىلايشا، تۇتاس اۋىلدى قاۋىپسىز ورىنعا كوشىردىك، - دەپ ەسكە الادى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.

12 ناۋرىز كۇنى قىزىلاعاش اۋىلىن شايىپ وتكەن اعىندى سۋدىڭ دەڭگەيى تومەندەگەنىمەن، كۇن رايى كۇرت سۋىتىپ، قار جاۋىپ، بوران سوعا باستاعان. سۋدان قاشىپ بيىكتەۋ توبە باسىن پانالاعان جاندارعا ىزعارلى اۋا رايى تاعى ءبىر قاتەر بولىپ ءتوندى. ەندى ادامداردىڭ سۋىقتان ءۇسىپ كەتپەۋى ءۇشىن كۇرەس باستالدى. جول تالعامايتىن اسكەري كولىكتەر تاۋعا قاراي بوسىپ، باس ساۋعالاعانداردى ىزدەپ، قۇتقارۋعا كىرىستى. قىزىلاعاش اۋىلىنان 8 شاقىرىمدا شارۋا قوجالىعىنىڭ قىستاعى بار ەدى. ءوزى ىلديدا، اعىننىڭ جولىندا ەكەن. قۇتقارۋ جۇمىستارىنا باسشىلىق جاساپ جۇرگەن اماندىق باتالوۆقا شوپاننىڭ تۋىستارى قىستاقتا ءبىر وتباسى قالعانىن، ارالارىندا كىشكەنە بالا بار ەكەنىن ايتىپ، كومەك سۇراپتى. دەرەۋ ەكى كولىك جولعا شىعادى. ويپاتقا تۇسكەن سايىن سۋ تەرەڭدەپ، باتپاق قالىڭداي بەرگەن. جول تالعامايتىن ءالدى كولىكتىڭ وزىنە ءجۇرۋ مۇڭ بولدى. ەكىنشى كولىكتەگى قۇتقارۋشىلار توبى ارى قاراي ءجۇرۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتىپ، بوسقا ۋاقىت جوعالتپاي كەرى قايتۋدى ۇسىنعان ەكەن، باتالوۆ بۇعان كونبەپتى.

- قايتكەندە دە قىستاققا جەتۋىمىز كەرەك بولدى. «جىگىتتەر، وندا جاس نارەستە بار ەكەن. ەگەر مىنا تۇرىمىزبەن ءبىز قۇتقارا الماساق، ەرتەڭ ەلگە نە بەتىمىزدى ايتامىز؟ تاۋەكەل، تارتتىق...» دەدىم كولىكتەگىلەرگە. كوز الدىمدا جىلاعان بالانىڭ بەينەسى كەتپەي تۇرىپ الدى. كولىك تىزگىنىندە جاسى ۇلكەن ادام ەكەن، ءۇنسىز كەلىستى. ەكىنشى كولىكتى كەرى قايتارىپ، العا جىلجىدىق. 8 شاقىرىمعا جەتۋ مۇڭ بولدى. بىرەسە سۋ تەرەڭدەپ، بىرەسە باتپاق قالىڭداپ ارەڭ كەلەمىز. تەرەڭ ور، جىراعا ءتۇسىپ كەتپەس ءۇشىن شوپىرعا قىلتيىپ كورىنگەن قامىستىڭ ۇستىمەن ءجۇرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ كەلەمىن. قامىستىڭ بويى ارى كەتكەندە 1 – 1،5 مەتر بولادى. دەمەك، سۋدىڭ تەرەڭدىگى دە سونداي بولۋى ءتيىس. اۋىر كولىك تەڭسەلىپ كەلەدى، ىشىندە دوپشا دومالايمىز. ءبىر سەكىرگەندە وڭ قولىمدى ەسىكتىڭ تۇتقاسىنا سوعىپ الدىم با، تىزىلداپ اكەتىپ بارادى. وعان قارايتىن ۋاقىت پا، اقىرى قىستاققا جەتتىك. كەلسەك، شىنىمەن ءبىر اۋلەت اجال اۋزىندا وتىر ەكەن. اۋلەتتىڭ اناسى ءسابيىن كەۋدەسىنە قىسىپ الىپتى. ءبىزدى كورگەندەگى ولاردىڭ قۋانىشىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. قىستاقتاعى ادامدار تۇندە كەلگەن سۋدان دوڭەستەگى مونشانى پانالاپ، امان قالىپتى. بىراق، ونىڭ ىشىنە دە سۋ كىرگەن. قۇرعاق زات جوق. كيىم، توسەك ورىننىڭ ءبارى سۋعا شىلقىعان. ءۇيدىڭ وتاعاسى ءتىپتى مۇز بولىپ قاتىپ، كەسكەن دوڭبەكتەي بولىپ كەتىپتى. ونى كولىككە ارەڭ كوتەرىپ سالعانىمىز ەسىمدە، - دەدى ءسوز اراسىندا اماندىق باتالوۆ.

...قىزىلاعاش اۋىلىنا ارنايى بارعان ساپارىمىزدا ءبىز سول كۇنگى اپاتتا قىستاقتى پانالاعان اۋلەتتىڭ ۇيىنە سوقتىق. وتاعاسى جانبولات داۋكەن ۇلى ون جىل بۇرىنعى وقيعانى كۇرسىنە وتىرىپ ەسكە الدى.

- سۇمدىق وقيعا بولدى عوي. الدىندا «تاۋداعى قويما جارىلادى ەكەن، سۋ قاپتايدى ەكەن» دەگەن ءسوز شىقتى. ءبىز اۋىلدان 8 شاقىرىم قاشىقتىقتا ەدىك. ۇيدە ايەلىم، 3 جاسار قىزىمنان باسقا تاعى ءۇش ءىنىم دە بولدى. التى ادامبىز، ءارى قىستاقتى تاستاي قاشۋ ويىمىزعا كەلمەدى، ءتىپتى مۇنداي جاعدايدى كۇتپەدىك. 12 ناۋرىزعا اينالعان تۇندە، شامامەن ساعات 1 شاماسىندا گۇرىلدەپ سۋ كەلدى. ءۇي سامان كىرپىشتەن سالىنعان، ەسكىلەۋ ەدى. سۋعا شىدامايتىنى تۇسىنىكتى. جاڭادان سالعان مونشانى پانالادىق. قۇدايعا جالبارىنىپ، تاس قاراڭعىدا وتىردىق. مونشاعا سۋ كىردى. ايەل مەن بالانى تەپكىشەككە شىعارىپ، ءوزىم تىكەمنەن تىك تۇردىم. سۋ كوتەرىلە-كوتەرىلە كەڭىردەگىمە دەيىن جەتتى. ء«اي، ولگەن جەرىمىز وسى بولدى عوي...» دەپ ۇرەيلەنسەك تە،  شىدادىق. ەكى ساعاتتاي وتكەندە سۋ قايتا باستادى. ەسىكتى اشىپ، ىشتەگى سۋدى اعىزدىق. ءبارىمىز مالمانداي سۋمىز. قىرسىققاندا، كۇن قاقاپ بەردى. سۋىق جەل كۇشەيىپ، قار جاۋا باستادى. ءىلىپ-الار قۇرعاق كيىمگە بالانى وراپ، ارەكەتكە كىرىستىك. سودان ءتۇس اۋعانشا شىدادىق. ەگەر كومەك تاعى بىرەر ساعاتقا كەشىككەندە ءبارىمىز سۋىقتان ءۇسىپ، قاتىپ ولەتىن ەدىك. قازىر ويلايمىن، سول كەزدە شەيىت بولعان ادامداردىڭ كوبى سۋدان ەمەس، قاتتى سۋىقتان ءۇسىپ كەتكەن بولار دەپ. ءبىزدى قۇتقارۋعا كەلگەن كولىكتى كورگەندە قيمىلداۋعا شامام جوق ەدى. كەلگەن ادامنىڭ اكىمنىڭ ورىنباسارى ەكەنىن كەيىن ءبىلدىم. ء«سىزدى بىزگە قۇداي جىبەردى، ءبىزدى قۇتقارىڭىز، بالانى ساقتاڭىزدار...» دەي بەرگەن ەكەنمىن، - دەدى بىزگە جانبولات داۋكەن ۇلى.

سول سۇمدىق وقيعانى باستان وتكەرگەن 3 جاسار ايشۋاق قازىر اۋىلداعى ورتا مەكتەپتىڭ 8-سىنىبىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر. ساباقتى ۇزدىك وقيتىن ايشۋاق بولاشاقتا قازاق ەلىنىڭ اسەم تابيعاتىن الەمگە تانىتىپ، تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەتىن مامان بولعىسى كەلەدى ەكەن. ءوزى شىعارماشىلىققا جاقىن. ولەڭ جازادى. ول اۋىلدى سۋ شايىپ كەتكەنىن، وزدەرىنىڭ اپاتتان امان قالعانىن اتا-اناسىنىڭ ايتۋى بويىنشا بىلەدى. ءبۇتىن وتباسىن اجال اۋزىنان قۇتقارعان اماندىق باتالوۆ كەيىن ايشۋاققا «سەن اپاتتان امان قالعان قىزسىڭ، عۇمىرىڭ ۇزاق بولادى. ەلىڭە، جەرىڭە قىزمەت ەت!» دەپ باتا بەرىپتى. ايشۋاق تا اماندىق اتاسىنا ارناعان اق تىلەگىن ولەڭ جولدارىنا سىيعىزىپ، جەتكىزگەن ەكەن.

قىزىلاعاش وقيعاسى ادامداردىڭ ءومىر جولى مەن تاعدىرىنا دا وشپەس ءىز قالدىرعان تراگەديا رەتىندە ەستە قالدى. ءتىپتى قيىن-قىستاۋ كۇندەر بۇرىن وكپەلەسىپ، اجىراسقان جانداردىڭ قايتا تابىسۋىنا ىقپال ەتىپتى. اڭگىمە ۇستىندە وبلىس اكىمى ءبىر قىزىق جايدى بايانداپ ەدى.

- وقيعادان كەيىن كەلگەن شىعىندى ەسەپتەپ، تۇرعىن ۇيلەردى تۇگەندەپ جاتتىق. كوميسسياعا اۋىل تۇرعىنى ليۋدميلا زايتسەۆا دەگەن ايەل كەلىپ ارىزداندى. وقيعانىڭ الدىندا كۇيەۋىمەن اجىراسۋعا ارىز بەرىپ، ونى قۇجات جۇزىندە راسىمدەۋگە ۇلگەرمەپتى. بىراق، بۇزىلعان ءۇي ەكەۋىنە ورتاق ەكەن. ەندى دۇنيە م ۇلىكتى بولگەندە تيەتىن ۇلەس بويىنشا، وزىنە ءبىر ءۇي، كۇيەۋىنە بولەك باسپانا بەرۋدى سۇراپ كەلىپتى. مەن بۇلاي ەتە المايتىنىمىزدى ايتتىم. ونىڭ زاڭدى نەگىزى دە جوق ەدى. كوز جاسىن كول قىلعان ايەلگە ء«ۇيىڭىزدى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ءبىر جولى بار، كەلىسسەڭىز، ءبىرىنشى ءسىزدىڭ ءۇيدى جوندەيمىز...» دەپ ەدىم، ول اڭتارىلىپ قالدى. «كۇيەڭىزبەن قايتا قوسىلىڭىز. ءۇي ورتاق بولادى. وتباسىڭىزدى ساقتاپ قالاسىز. مال بەرەمىز، م ۇلىكتى تۇگەندەيمىز» دەدىم تاعى. سودان ءۇنسىز شىعىپ كەتتى. اقىرى ولار قايتا قوسىلىپ، تابىستى. ولاردىڭ قارت اكە-شەشەسى بار ەكەن، ماعان ارنايى كەلىپ، بالالارىنىڭ جاراسىپ كەتۋىنە سەبەپ بولعانىم ءۇشىن راحمەت ايتتى. ال ءبىز بارلىق تۇرعىندارعا بەرگەن ۋادەمىزدە تۇردىق، - دەيدى اماندىق باتالوۆ.

اۋىل قالپىنا كەلىپ، ەل كوڭىلى ورنىنا تۇسكەندە قىزىلاعاشقا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلگەن ەدى. وسى ساپاردا تۇڭعىش پرەزيدەنت سول  زايتسەۆتەردىڭ وتباسىنا سوعىپ، ۆلاديمير مەن ليۋدميلانىڭ ۇيىنەن ءدام تاتقان بولاتىن.

ءسوز باسىندا قازىرگى قىزىلاعاش اۋىلىنىڭ قالىپتى دامۋ جولىنا تۇسكەنىن ايتتىق. تۇرعىن سانى 3025 ادامعا جەتتى. اۋىلدىڭ انالارى دەموگرافياعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى، وتكەن جىلى 85 نارەستە دۇنيەگە كەلىپتى.

- اۋىلىمىزدا كوپ بالالى وتباسىلار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى 54 وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا ءوتىنىش بەرىپ ەدى، قازىر 34 اۋلەت بۇل كومەككە قول جەتكىزدى. مال باسى دا ءوسىپ جاتىر. 184 شارۋا قوجالىعى بار. ونىڭ ەلۋ ءتورتى جەر ەمىپ، ەگىن سالادى. 3000 باس جىلقى، 9853 باس ءىرى قارا ورىستە ءجۇر. ۋاق مالدىڭ سانى دا 5 مىڭ باستان استى. بيىل سۋ قويماسى قولدانىسقا بەرىلەدى. بۇل اۋىلداعى سۋارمالى ەگىستىكتىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا سەپ بولماقشى. شارۋا دوڭگەلەنسە، تۇرعىندار جۇمىس ىستەپ، تابىس ەسەلەنەدى، - دەيدى قىزىلاعاش اۋىلىنىڭ اكىمى ايدار ساميحوۆ.

 

الماتى وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

بەنزين باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • كەشە

14 وتباسىعا قول ۇشىن سوزدى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار