دراما تەاتر, كومەديالىق تەاتر, قۋىرشاق تەاترى, جاستار تەاترى, جاسوسپىرىمدەر تەاترى... وسىلاي جىپكە تىزە بەرسەك, جالعاسا بەرەدى. ال بالالار تەاترى تۋرالى ەستىگەندەرىڭىز بار ما؟ ەستىمەسەڭىزدەر, ايتايىق. وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن شەكارا شەبىندەگى, شالعايداعى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ اقسۋات اۋىلىندا تۇڭعىش رەت بالالار تەاترى قۇرىلعان بولاتىن. جاقىندا ونەر دەپ جۇرەگى سوققان, تالانتتى ءھام تالاپتى وقۋشىلاردان قۇرالعان مادەنيەت وشاعى ءبىر جىلدىعىن اتاپ ءوتتى.
ءجاي عانا اتاپ وتپەي, بيىل 175 جىلدىعى تويلانىپ جاتقان حاكىم ابايدىڭ شىعارمالارى نەگىزىندە «ماقسۇتىم – ءتىل ۇستارتىپ, ونەر شاشپاق» اتتى قويىلىمدى ساحنالادى.
ارقادان – اقسۋاتقا
قازىر شىنىن ايتقاندا, الىستاعى اۋىل تۇگىلى ءتورت قۇبىلاسى ساي دەگەن قالادا تەاتر اشۋ وڭاي شارۋا ەمەس. اقسۋاتتاعى بالالار تەاترىنىڭ رەجيسسەرى, بەلگىلى اكتەر, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى بەيبىت قۇسانباەۆ بالعىندارعا ارنالعان رۋحانيات ورداسىنىڭ شاڭىراق كوتەرۋىنە تارباعاتاي اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى, ونەر جاناشىرى شاكەن كوپشىكباەۆا ۇلكەن ىقپال ەتكەنىن ايتادى.
(شاكەن كوپشىكباەۆا جانە "تامشى" تەاترىنىڭ ونەرپازى ايعانىم مادىكوۆا)
«2014 جىلى نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى جاستار تەاترىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەزىمدە «تاعىلىم تامشىلارى» اتتى رۋحاني تەاتر اشىپ, جۇمىستى باستاعانبىز. 2018 جىلى تۋعان جەرىم زايسانعا, انامنىڭ قاسىنا كوشىپ كەلدىم. سول جاقتا جۇرگەنىمدە تارباعاتايدان شاكەن اپايىمىز حابارلاستى. اۋەلى مادەنيەت ۇيىنە قويىلىم قويۋعا شاقىرعان. ماعان ول كىسىنىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسى ۇنادى. ونەرگە دەگەن جاناشىرلىعى ءتانتى ەتتى. جاسىراتىنى جوق, قازىر مۇنداي ادامدار وتە از. تالاي جەردە قىزمەت ەتتىم. كوز جەتتى, كوڭىل ءتۇستى دەگەندەي. كوبىنىڭ ماقساتى – پايدا تابۋ. ءوز باسىم ونەردى تابىس كوزى دەپ قارايتىنداردى تۇسىنبەيمىن. تازا, ادال جۇمىس ىستەپ, ەلگە قىزمەت ەتكىم كەلەدى. زايساننان تارباعاتايعا اۋىسپاق ويعا بەكىنىپ, انامنان رۇقسات سۇراعاندا: ء«وزىڭدى قادىرلەيتىن, قۇرمەتتەيتىن جەرگە بار» دەدى. ءسويتىپ, وسى جاققا كوشىپ كەلدىك» دەيدى ەلوردادا سان جىل قىزمەت اتقارىپ, بۇگىندە ەلگە تابان تىرەپ, ارقادان اقسۋاتقا ات اۋىستىرعان بىلىكتى مامان.
بەيبىت قۇسانباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلعان بالالار تەاترىندا بۇگىندە 60-قا جۋىق وقۋشى بار. ولار ۇلكەن توپ جانە كىشى توپ دەپ ەكىگە بولىنەدى ەكەن.
«تامشى» بالالار تەاترى ءبىر جىل مۇعدارىندا تارباعاتاي وڭىرىنەن شىققان اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق كەشتەرىنە بەلسەنە قاتىسىپ, «ىزگى ۇرپاق» اتتى قويىلىم ازىرلەپتى. وسى قويىلىممەن وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق بايقاۋلارعا بارىپ, بىرنەشە مارتە جۇلدەگەر اتانىپتى. جالپى, بالالار تەاترىنىڭ شاكىرتتەرى ءبىر جىلدا 10 گران-پري يەلەنىپتى.
كۆن-ءدى تاستاپ, تەاترعا اۋىسقان بويجەتكەن
ءبىزدى ءبىر سۇيسىندىرگەنى, بۇل تەاتردا بالانى ونەرگە باۋلۋدان بۇرىن ونىڭ ءتارتىبى مەن تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەتىندىگى. «بىزدە ءتارتىپ وتە قاتال. ءبىرىنشى كەزەكتە مەكتەپتەگى ساباعىنا قارايمىن. ءار ساباققا كەلگەن سايىن كۇندەلىكتەرىن تەكسەرەمىن. مەكتەپپەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيمىز. ەكىنشى, ۇيدە اتا-اناسىن قۇرمەتتەۋىنە, ءوز ۇيىندەگى شارۋالارعا بەي-جاي قاراماۋىنا ءمان بەرەمىن. ويتكەنى, «بەيبىت اعانىڭ تاپسىرماسىن ىستەپ جاتىرمىن» دەپ سىلتاۋراتىپ, ءۇي شارۋاسىن ىستەمەي قويعان بالالار دا بولعان. ءۇشىنشى كەزەكتە ءوز ساباعىما كىرىسەمىن. ساباق بالا بويىنداعى ارتىق اقپاراتتاردى, ياعني, قوقىستاردى تازالاۋدان باستالادى. ارنايى جاتتىعۋلار بار. ماسەلەن, مەنىڭ شاكىرتتەرىم چيپسى, كيريەشكي, كوكا-كولا سەكىلدى حيميكاتتاردى جەمەيدى, ىشپەيدى. مەنىڭ جاتتىعۋلارىم – بالالارعا اباي مەن شاكارىم ولەڭدەرىن جاتتاتۋ. ولەڭدەردى جاتتاۋ ارقىلى ديكتسيا دۇرىستالادى, ەستە ساقتاۋ قابىلەتى جاقسارادى. تىلدەرى مۇكىس بولمايدى. ولەڭدەردى ءجاي وقىپ, جاتتاپ قانا قويماي, ءمان-ماعىناسىنا ۇڭىلەمىز. ولەڭ نە تۋرالى, نە ايتقىسى كەلدى, كىمگە ايتتى, قانداي جاعدايدا ايتتى دەگەندەي. سول كەزدە بالا ساناسىنا توقيدى. ءجاي جاتتاعان نارسە تەز ۇمىتىلادى» دەيدى شاكىرتتەرىنە تاربيە مەن ءبىلىمدى تەڭ سىڭىرۋگە بارىن, جانىن سالىپ جۇرگەن ۇستاز.
("تامشى" بالالار تەاترىنىڭ رەجيسسەرى بەيبىت قۇسانباەۆ سول جاقتا)
بالالار تەاترىنا العاشقى كۇننەن قاتىسىپ, ءبىر جىل ىشىندە بىرنەشە بايقاۋدا باس جۇلدە العان, اقسۋاتتاعى كارىم نۇرباەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ 9 سىنىپ وقۋشىسى ايعانىم مالىكوۆا بۇرىن تەاتر ونەرىنە قىزىقپاعانىن جەتكىزدى. «ويتكەنى, مەن تەاترعا دەيىن كتك (كۆن) ويىندارىنا قاتىسىپ جۇرەتىنمىن. تەاترعا كەلگەننەن كەيىن ەكى ونەردىڭ ايىرماشىلىعىن بايقادىم. ماعان تەاتر قىمباتىراق ءارى باعالىراق كورىندى. كۆن-ءدى قويىپ, تەاتردا قالام دەپ شەشىم قابىلدادىم. ونەر جولىنا تۇسكىم كەلەدى. الماتىداعى جۇرگەنوۆ اكادەمياسىنا بارعىم كەلەدى. تەاترداعى ساباقتار ۇنايدى. 5 مينۋت تۇرماق 1 مينۋتقا دا كەشىكپەيمىز. كەيدە ءوزىمىزدى مەملەكەتتىك مەكەمەدە ىستەيتىن ادامداي سەزىنەمىز. بارلىق جەرگە ۋاقىتىندا بارامىز. تەاتر اشىلعاندا كوپ نارسەنى دۇرىس تۇسىنبەي ءجۇردىم. قازىر چيپسى, كيريەشكي سەكىلدى زاتتاردى جەۋدى توقتاتتىم. اباي اتانىڭ ولەڭدەرىن وقىعاندا ءوزىمدى كورىپ تۇرامىن. ول كىسىنىڭ سىناپ جازعان ولەڭدەرى ماعان ايتقان سەكىلدى كورىنەدى. سوندىقتان توقتاماي وقي بەرگىم كەلەدى. بۇرىن دا كىتاپ وقيتىنبىز. قازىر ماعىناسىن ءتۇسىنىپ وقيتىن بولدىق» دەيدى بالعىن اكتريسا.
تارباعاتاي اۋدانىندا عانا ەمەس, وبلىستاعى العاشقى بالالار تەاترىنىڭ اشىلۋىنا, ونىڭ وسىنداي جەتىستىكتەرگە جەتۋىنە تىكەلەي مۇرىندىق بولعان شاكەن كوپشىكباەۆا ونەر وشاعى ينتەللەكتۋالدى ۇرپاق تاربيەلەۋگە زور ۇلەس قوسىپ جاتقانىنا قۋاناتىندىعىن ايتتى. «تەاتردىڭ اشىلعانىنا العىسىن ايتىپ جاتقان اتا-انالار كوپ. بايقاعانىمىز, تەاترعا قاتىسىپ جۇرگەن بالالار اقىلدى ءارى زەرەك. قازىر بالالار تۇرماق, جاستاردىڭ كوبى دۇرىس سالەمدەسۋدى بىلمەيدى عوي. بۇلار عيماراتقا كىرگەننەن امانداسادى, كەيبىر جۇمىستارىمىزعا كومەكتەسەدى. ەڭ ماڭىزدىسى, قازاق ادەبيەتى, ونەر, مادەنيەت تاريحىن بىلە باستادى. اقىن-جازۋشىلاردىڭ ولەڭدەرىن وقىپ قانا قويماي, ولاردىڭ كىم ەكەنىن تاني باستادى. قازىرگى بالالاردىڭ كوبىنىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى ناشار. جاتتاي المايدى. تەاترداعى بالالار بۇل جاعىنان جۇيتكىپ تۇر» دەگەن ونەر جاناشىرى «تامشى» بالالار تەاترى ۇلى اباي شىعارمالارىنا نەگىزدەلگەن «ماقسۇتىم – ءتىل ۇستارتىپ, ونەر شاشپاق» قويىلىمىن اۋداننىڭ بۇكىل اۋىلدارىندا ارنايى بارىپ, ساحنالاعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەر دۇنيە, تەاتردا بالالاردان قۇرالعان ەسترادالىق ۆوكال توبى دا بار. توپ جەتەكشىسى – بىلىكتى مامان, رەسپۋبليكا بويىنشا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ, ونەر, مۋزىكا مەكتەپتەرىنىڭ ەسترادالىق ۆوكال باعدارلاماسى مەتوديكاسىنىڭ اۆتورى, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №1 مۋزىكالىق مەكتەبىندە, №2 ونەر مەكتەبىندە, «قاراقات» ستۋدياسىندا قىزمەت ىستەگەن, بەيبىت قۇسانباەۆتىڭ جارى اجار جىلقىباەۆا. بۇل جەردە بالالار ساحنادا ءوزىن ءوزى ۇستاي ءبىلۋدى, اكتەرلىك شەبەرلىكتى ۇيرەنەدى.
«باسىندا كرەديتى بار اداممەن جۇمىس ىستەگىم كەلمەيدى»
«تامشى» بالالار تەاترىنىڭ 1 جىلدىعىنا نۇر-سۇلتان قالاسىنان قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, رەجيسسەر بەكبولات قۇرمانعوجاەۆ, تەاتر جانە كينو اكتەرى عاني قۇلجانوۆ پەن الماتىداعى اۋەزوۆ تەاترىنىڭ بەلدى اكتەرى دۋلىعا اقمولدا ارنايى كەلىپ, بالعىن ونەرپازدارعا قولداۋ ءبىلدىردى.
ىزگى لەبىزدەرىن ايتىپ, ونەردەگى بىلگەن-تۇيگەندەرىمەن ءبولىستى.
ء«بىزدىڭ بالا كەزىمىزدە ءار اۋىلدا حالىق تەاترى بار ەدى. فەستيۆالدەر ءجيى بولۋشى ەدى. قازىر سول ءۇردىس قايتىپ كەلە جاتقانداي. سول ءداستۇر قايتا جاندانسا دەيمىز» دەپ سالتاناتتى شارادا ءسوز ايتقان بەكبولات قۇرمانعوجاەۆ تەاترعا 20 شاقتى بالالارعا ارنالعان پەسالار مەن قويىلىمدار جيناعىن تارتۋ ەتتى.
بەلگىلى اكتەر عاني قۇلجانوۆ: «ەلورداداعى جاستار تەاترىنا 7 جىل باسشىلىق جاسادىم. بەيبىت قۇسانباەۆ وسى تەاتردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى. سوندا رەجيسسەر بولدى, ونىڭ قويعان سپەكتاكلدەرى ءالى دە ءجۇرىپ جاتىر. ءۇيى دە, كۇيى دە بار ەدى. زامانداسىمىز سونىڭ ءبارىن تاستاپ ەلگە كەلدى. وسىنداي تاجىريبەسى مول, بىلىكتى ماماندى قولداپ, مۇمكىندىك بەرگەن اقسۋاتتىق اعايىندارعا, اسىرەسە شاكەن اپايىمىزعا مىڭ العىس. دەر كەزىندە قولداۋ كورسەتپەگەندە بۇل تەاتر بولار ما ەدى, بولماس پا ەدى؟!» دەپ لەبىزىن جەتكىزدى.
دۋلىعا اقمولدا: «كوزىمىز كوردى, كوڭىلىمىز تولدى. كىشكەنە بۇلدىرشىندەردىڭ ۇلكەن ونەرگە دەگەن تالپىنىسىن كوردىك. بۇل تەاتردىڭ مەنى قۋانتقانى, العاشقى قادامدارىن اباي اتامىزدان باستاعانى. بۇل - بەكەر ەمەس» دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
قۇرىلعانىنا 1 جىل تولعان بالالار تەاترىنىڭ ازىرگە باعىندىرعان بەلەستەرى وسىنداي. ال وسى تەاتردىڭ رەجيسسەرى بەيبىت قۇسانباەۆتىڭ ارمانى كوپ, جوسپارى دا از ەمەس. «بالالارمەن جۇمىس ىستەگەندى نەگە جاقسى كورەمىن؟ ويتكەنى, بالالار وتىرىك ايتپايدى. تازا. شىنايى. تەمەكى تارتپايدى, اراق ىشپەيدى. باسىندا كرەديتى بار اداممەن جۇمىس ىستەگىم كەلمەيدى. ونىڭ ونەرگە دەگەن ويى باسقا. بالالار شىنايى ايتادى, شىنايى سويلەيدى. جالعاندىق جوق. مەنىڭ ارمانىم – ولاردىڭ اكتەر بولۋى مىندەتتى ەمەس, قوعامدا تۇلعا بولىپ قالىپتاسسا دەيمىن. ماقساتىم – قازاق ەلىنە ادال قىزمەت ەتەتىن ازامات تاربيەلەۋ. وسى ورايدا تارباعاتاي جەرىندەگى قادامدارىما قولداۋ بىلدىرگەن شاكەن كوپشىكباەۆاعا, جانى جومارت, كاسىپكەر ازاماتتار, "بارقىتبەل نەسيە" جشس توراعاسى, ونەر, سپورت جاناشىرى, اۋدانداعى ۇلتتىق ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى سايات سادۋانوۆ پەن اۋداندا وتەتىن حالىقارالىق ايتىستىڭ دەمەۋشىسى, ونەر, سپورت جاناشىرى, ء"ماۋلىت" شق توراعاسى قايىرلى قاسەنوۆكە شىنايى العىس ايتامىن» دەيدى بەيبىت قۇسانباەۆ.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
تارباعاتاي اۋدانى,
اقسۋات اۋىلى
