جالپى, قالا ماڭىنا شوعىرلانعان ادام قاراسىنىڭ كوبەيۋى اۋماقتاعى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ قوردالانۋىنا اكەلەتىنى انىق. ونىڭ قاتارىندا باسپانا كەزەگى, جول سالۋ, اۋىز سۋمەن قامتۋ, كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزۋ سياقتى ماسەلە وتكىر تۇر. ال تالدىقورعان قالاسى بويىنشا بارلىعى 12 ساياجاي, 7787 جەر تەلىمىنە جارتى لاشىق بولسا دا باسپانا تۇرعىزىپ, كۇنەلتىپ جاتقان 18996 تۇرعىن بار ەكەن.
– وتكەن جىلى قالا ماڭىنداعى وتەناي, «ۋچحوز», سارىارقا, «اگروپرومىشلەننيك», شايقورعان, ءۇيتاس ساياجايلارىنداعى تۇرعىنداردىڭ تالابى بويىنشا بىرقاتار شارۋا اتقارىلدى. ناتيجەسىندە, وسى مەكەندەردە 423,6 ملن تەڭگەگە 40 شاقىرىم اۋىزسۋ قۇبىرى, 1,7 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسى, 1,4 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جانە اسكەري قالاشىقتاعى 1090 پاتەرلى 24 ءۇيدىڭ جىلۋ جەلىلەرى مەن توعىستارى تولىعىمەن جاسالدى. سول سياقتى, «جاستار-2» اۋىلىندا دا 22,5 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان بولاتىن, ول جاقىندا تولىق اياقتالادى. ياعني قالا ىرگەسىندەگى ەلدى مەكەندەردىڭ وركەنيەتكە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قالا بيلىگى كاسىبي قاجىر-قايراتىن دا, قوماقتى بيۋدجەت قارجىسىن دا جۇمساپ وتىر. وسى ماقساتقا جالپى 229,5 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان, قازىرگە دەيىن 98,4 ملن تەڭگە يگەرىلدى, – دەيدى تالدىقورعان قالاسىنىڭ اكىمى عالىمجان ءابدىرايىموۆ.
ال قالاداعى كوپ پاتەرلى ۇيلەردىڭ سانى جەتى جۇزدەن اسادى ەكەن. وسى تۇرعىن جاي اۋماعىندا 280 اۋلا مەن الاڭ بار. قالانىڭ دامۋ جوسپارىنا سايكەس بۇل اۋلالار كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭدارى مەن سپورتتىق دەمالىس ورىندارىنا اينالۋى ءتيىس. جاڭعىرتۋ جۇمىستارى 2012 جىلى باستالىپ, 2019 جىلعا دەيىن قالاداعى 100 اۋلا جوندەلىپ, قولدانىسقا بەرىلگەن. ال وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا تاعى 48 ءۇيدىڭ اۋلاسى جاڭارتىلۋى ءتيىس بولاتىن. قالانىڭ قابانباي باتىر, ءبىرجان سال, ن.نازارباەۆ, ءى.جانسۇگىروۆ كوشەلەرىندەگى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ويىن الاڭدارىن جوندەۋگە 213,5 ملن تەڭگە, ال قابىليسا جىراۋ, شەۆچەنكو, كيۆيلەۆ جانە م.تولەباەۆ كوشەلەرى مەن «سامال», «مۇشەلتوي», «قاراتال», «جەتىسۋ» شاعىن اۋداندارىنداعى اۋلالاردى جاڭعىرتۋعا 827,2 ملن تەڭگە بيۋدجەت قارجىسى جۇمسالىپتى.
ارينە قازىر قالانىڭ تۇرعىن سانى مەن اۋماعى عانا ءوسىپ وتىرعان جوق. تالدىقورعاننىڭ ءوندىرىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى دامۋى دا قالىپتى ارنادا ەكەن. اسىرەسە ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ىرگەسى كەڭەيىپ كەلەدى. بۇل سالاعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا كولەمى دە جىل سايىن ارتادى. بولجام بويىنشا, وبلىس ورتالىعىنداعى كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن 2019-2023 جىل ارالىعىندا 28,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا جۇمسالۋى ءتيىس. بىلتىر بۇل باعىتتا يگەرىلگەن قارجى 2 ملرد تەڭگەنى قۇراپتى. ناتيجەسىندە جاڭادان 3 ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلىپ, 2 كاسىپورىننىڭ قۋاتى ارتقان. ال تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ كورسەتكىشى قىرىق جەتىگە دەيىن جەتىپتى. بيىل دا ءوندىرىستى وركەندەتۋگە 6,6 ملرد تەڭگە جۇمسالماق. ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ اراسىندا بىرنەشە ءىرى ءوندىرىس ورنى بار. ماسەلەن, «جەتىسۋ ماجيكو» اگروكەشەنىنە قاراستى قۇراما جەم دايىندايتىن زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. جوبانىڭ قۇنى 5,8 ملرد تەڭگە شاماسىندا. العاشقى كەزەڭدە 45 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتيتىن كاسىپورىن تولىق ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 355 جۇمىس ورنىن اشادى. ال كەراميكالىق گرانيت تاقتالارىن شىعاراتىن «الماز كەراميكس» زاۋىتىنىڭ جۇمىسى ءساۋىر ايىندا باستالماق. ينۆەستيتسيالىق جارعىلىق قورى 13,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا 2023 جىلى تولىقتاي اياقتالادى. العاشقى كەزەڭنىڭ وزىندە 100 ادامدى جۇمىسقا قابىلدايتىن كاسىپورىننان تۇبىندە 338 جۇمىسشى ناپاقا تابادى. سونداي-اق «تالدىقورعان» يندۋستريالدى اۋماعىندا ىسكە قوسىلاتىن «لۋنيۋان جەتىسۋ» ەت وڭدەۋ زاۋىتى مەن «Green Technology Partners» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرعاق جەم زاۋىتىنا دا جالپى قۇنى 9 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا جۇمسالعان. بيىل «JLC ءسۇت» زاۋىتىنىڭ قوسالقى تسەحىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى, وعان قالا اۋماعىنان 6 گەكتار جەر تەلىمى بولىنگەن. ءوندىرىس ىسكە قوسىلعاندا جاڭادان 290 جۇمىس ورنى اشىلۋى ءتيىس.
بۇگىندە تالدىقورعان تۇرعىندارى كۇن سايىن 80 توننا تۇرمىستىق قالدىق شىعارادى. قازىر قالانى قوقىستان تازارتۋمەن 12 مەكەمە اينالىسىپ وتىر. ال قالا ىشىندە قوقىس جيناۋعا ارنالعان 10 435 كونتەينەر, 2685 قوقىس جاشىگى, 270 جەراستى قوقىس ساقتاۋ كونتەينەرلەرى جانە قاۋىپتى قالدىقتار جيناۋعا ارنالعان 46 قوقىس قالتاماسى بار ەكەن. تاسىمالدانعان قوقىس قالا سىرتىنداعى پوليگونعا جەتكىزىلەدى. 970 مىڭ توننا قالدىق جيناۋعا ارنالعان الاڭنىڭ اۋماعى 25 گەكتاردى الىپ جاتىر. سونداي-اق تالدىقورعاندىق تۇرعىندار مەكەمەلەرگە قوقىس تاسىمالداعانى ءۇشىن كۇن سايىن ادام باسىنا 134 تەڭگەدەن اقى تولەۋدە. الايدا بۇل تاريف تۇرعىندار مەن تاسىمالداۋشىلاردىڭ ءوزارا كەلىسىمى نەگىزىندە قالىپتاسقاندىقتان, زاڭدى تۇرعىدا بەكىتىلمەي وتىر. قالا اكىمدىگىنىڭ ماماندارى الداعى ۋاقىتتا قوقىس شىعارۋعا تولەنەتىن قۇن كوتەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
جالپى, تالدىقورعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جونىنەن ايماقتا كوش باستاپ تۇرعانىنا ەرەكشە توقتالۋىمىز كەرەك. قازىر قالا بويىنشا باسپانا قۇرىلىسى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. بيىل بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءتىپتى قارقىن الادى. اتاپ ايتقاندا, قالانىڭ جاڭادان بوي كوتەرگەن 8-شاعىن اۋدانىندا 782 پاتەرگە ارنالعان 24 كوپقاباتتى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالادى, ونىڭ جەتەۋى جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلۋى ءتيىس. بۇل تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ءبىرشاما ادامنىڭ ماسەلەسىن شەشپەك. تاعى ءبىر اتاپ ايتارلىعى, تۇرعىن ءۇي اۋماعىندا الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسى دا قاتار ءجۇرىپ جاتىر. جاڭا اۋداننان 1200 ورىندىق مەكتەپ قۇرىلىسى باستالماق. تۇرعىن ءۇي سالۋعا ينۆەستورلار دا ىنتا ءبىلدىرىپ وتىر ەكەن. بيىل قالانىڭ «شىعىس» شاعىن اۋدانىندا 726 پاتەرلىك 22 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى وسى جەكە ادامداردىڭ قارجىسىنا سالىنادى.
– وتكەن جىلى تالدىقورعاننىڭ ىرگەسىندەگى كوتتەدج قالاشىعىندا 155 ءۇي سالىنىپ, ولار ەڭ الدىمەن كوپ بالالى وتباسىلارعا بەرىلدى. بيىل 403 كوتتەدج پايدالانۋعا بەرىلەدى. مۇندا كوپ بالالى وتباسىلار تۇرادى, بالالار كوپ, سوندىقتان 900 ورىندىق مەكتەپ پەن 280 ورىندىق بالاباقشا سالامىز. سونداي-اق قوسىمشا بالالاردىڭ 2 ويىن الاڭى مەن فۋتبول الاڭىن ورناتۋدى, بۇكىل اۋماقتى تولىق اباتتاندىرۋدى قولعا الدىق. ياعني كوتتەدج قالاشىعىنىڭ تۇرعىندارى كەلەشەكتە ادەمى ساياباق ايماعىندا ءومىر سۇرەتىن بولادى, – دەيدى تالدىقورعانداعى قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ بارىسى تۋرالى ايتقاندا وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆ.
ايتپاقشى, بيىل تالدىقورعان تۇرعىندارىنا جاڭا قوعامدىق كولىكتەر قىزمەت كورسەتۋدى باستايدى. وبلىس اكىمىنىڭ شەشىمىنە سايكەس, جەكە تاسىمالداۋشىلاردى سۋبسيديالاۋ تەتىگى ارقىلى قالا اۆتوبۋستارى تولىقتاي جاڭارتىلادى. جانە قالا مارشرۋتتارىندا ەلەكتروندى بيلەت پەن قولما قول اقشاسىز تولەم جۇيەسى ەنگىزىلىپ, قوعامدىق كولىك قاتىناسى تولىقتاي تسيفرلى باعدارلاماعا كوشىرىلەدى.
الماتى وبلىسى
