ەگەر اۋىلدى جەردە ءومىر سۇرەتىن بولساڭىز, تۇرىپ جاتقان مەكەنىڭىزدىڭ قاسىندا وزەن مەن كولشىكتەر بولسا, وندا سىزگە قاز بەن ۇيرەك وسىرگەننەن باسقا پايدالى ءىس جوق. ويتكەنى, قاز بەن ۇيرەك كۇتىمدى كوپ قاجەت ەتپەيدى. ونىڭ ۇستىنە بارىنشا كوبەيۋگە بەيىم. قاز بەن ۇيرەكتەن ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن پايدالى ەت وندىرۋگە بولادى. ۇستىندەگى مامىعى مەن قاناتىنىڭ ءوزى پايداعا اسادى. ونىڭ ۇستىنە قاز بەن ۇيرەكتەن الىناتىن مايدىڭ ءوزى قۇنارلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
ەگەر اۋىلدى جەردە ءومىر سۇرەتىن بولساڭىز, تۇرىپ جاتقان مەكەنىڭىزدىڭ قاسىندا وزەن مەن كولشىكتەر بولسا, وندا سىزگە قاز بەن ۇيرەك وسىرگەننەن باسقا پايدالى ءىس جوق. ويتكەنى, قاز بەن ۇيرەك كۇتىمدى كوپ قاجەت ەتپەيدى. ونىڭ ۇستىنە بارىنشا كوبەيۋگە بەيىم. قاز بەن ۇيرەكتەن ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن پايدالى ەت وندىرۋگە بولادى. ۇستىندەگى مامىعى مەن قاناتىنىڭ ءوزى پايداعا اسادى. ونىڭ ۇستىنە قاز بەن ۇيرەكتەن الىناتىن مايدىڭ ءوزى قۇنارلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى.
قاز بەن ۇيرەك – قيىندىققا ءتوزىمدى, تابيعاتقا تەز بەيىمدەلگىش قۇستار. ولاردى ءوسىرۋ ءۇشىن الدىمەن ورىن-جاي سايلاپ الۋ قاجەت. ورىن-جايدى جەردەن قازىپ ىستەۋگە بولادى. ۇستىڭگى قاباتىن جەردەن ءبىرشاما كوتەرىپ, توبەسىن توپىراقپەن نىعىزداپ وتىرىپ جابۋ كەرەك. جەردەن كوتەرىلگەن قابىرعالارعا شاعىنداپ تەرەزە ورناتۋعا بولادى. سوندا ول جەردەن كوتەرىلگەن جەرتولە سەكىلدى قىستا جىلى, جازدا سالقىن ءارى جارىق, قاز بەن ۇيرەك ءۇشىن تاپتىرماس قورا بولىپ شىعادى.
بىراق جۇمىس مۇنىمەن دە بىتپەيدى. ەندى ءسىز جەرتولەنىڭ ءۇستىنەن ىشىنە كىرگەن ادام ەركىن جۇرە الاتىنداي سىمنان جاسالىنعان توركوزبەن قورشالىنعان جەڭىل دە اشىق قورا تۇرعىزىڭىز. قاز بەن ۇيرەك ءۇشىن بۇل قىدىرىس الاڭى بولىپ تابىلادى. قۇستار قورانىڭ ۇستىڭگى بەتىندە كۇندىز سەيىلدەپ جۇرەدى دە, ەگەر كۇن سالقىن بولسا كەشكە جاقىن استىنا تۇسەدى. جەرتولەنىڭ ىشىندە جۇمىرتقالايدى. جەرتولە تازا بولۋى ءۇشىن استىنا جۇقالاپ ساعدار توسەپ, ونى ءجيى اۋىستىرىپ وتىرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, اۋانى ۇنەمى تازارتىپ وتىراتىن جەلدەتكىشتىڭ بولۋىن دا ەسكەرىڭىز. نەگىزىندە قاز بەن ۇيرەكتى ءبىر-بىرىنە ارالاستىرماي, ەكى بولەك باققان ءجون. بولماعان جاعدايدا جەرتولەلەرى بولەك بولۋى ءتيىس.
ەگەر ءسىز قاز بەن ۇيرەكتى بالاپان كەزىنەن باستاپ وسىرسەڭىز, وندا سىزگە ەڭ دۇرىسى ينكۋباتور ساتىپ الۋ. ارناۋلى ساۋدا دۇكەندەرىندە شاعىن تۇرمىستىق ينكۋباتورلار ساتىلادى نەمەسە تاجىريبەلى قۇس وسىرۋشىلەر ونى قولدان دا جاساپ الادى. مۇنىڭ ءادىس-ءتاسىلىن ينتەرنەت ارقىلى بىلۋگە بولادى.
ازىقتاندىرۋ. بالاپاندارعا جۇقالاپ تۋرالعان جۇمىرتقا, سالات, ءارتۇرلى جاسىل وسىمدىكتەر مەن قايناتىلعان كۇرىش بەرگەن ءجون. باستاپقى ەكى اپتادا ولاردى ءار ەكى ساعات سايىن ازىقتاندىرىپ وتىرۋ قاجەت. سودان كەيىن ونىڭ جيىلىگىن ازايتىپ, تاۋلىگىنە بەس رەت, كەيىننەن ءۇش رەت قولدان ازىقتاندىرۋعا كوشىرۋ كەرەك. بالاپانداردىڭ قاناتى ابدەن قاتايعان كەزدە, شامامەن العاندا ەكى اي ۋاقىت وتكەننەن كەيىن ولاردى ۇلكەن قۇستار قاتارىنا قوسۋعا بولادى. بۇل كەزدە ولارعا باسقا قۇستارمەن بىرگە كەشكە جاقىن كۇنىنە ءبىر رەت قۇراماجەم مەن استىق داندەرىن بەرىپ وتىرعان ءجون. ويتكەنى, ەسەيگەن قۇستار جاز ۋاقىتىندا ءوزىنىڭ ازىقتىق قاجەتتىلىكتەرىن نەگىزىنەن جايىلىس ارقىلى وتەيدى. قوسىمشا ازىقتاندىرۋ ولاردىڭ دۇرىس جەتىلىپ, سەمىرۋى ءۇشىن قاجەت. بۇل كەزدە ولارعا جەممەن قاتار ءبىر مەزگىل, كوبىنەسە جايىلىستان قايتقان مەزگىلدەرىندە باقشادا وسەتىن جاسىل وسىمدىكتەر مەن ولاردىڭ قالدىقتارىن, وسىمدىك تامىرلارىن, ادامداردىڭ وزدەرىنەن ارتىلعان كوكونىس جانە جەمىس ونىمدەرى مەن ءتۇرلى تاماق قالدىقتارىن تۋرامشىلاپ, ۇساقتاپ بەرىپ وتىرۋعا بولادى.
قاز بەن ۇيرەكتى ءوز بالاپاندارى ەسەبىندە ءوسىرۋ ءۇشىن ولارعا جۇمىرتقا باستىرتادى. بۇل ۇدەرىستى نەگىزىنەن العاندا ناۋرىز ايىنىڭ سوڭى مەن ءساۋىر ايىنىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا جۇرگىزگەن ءجون. ويتكەنى, كوبىنەسە وسى ۋاقىت ارالىعىندا وزدەرىنىڭ تابيعي ينستينكتتەرىنە سايكەس جۇمىرتقالاۋدى توقتاتىپ, جۇمىرتقانى باسۋعا تالپىنىس جاسايدى. ونىڭ ۇستىنە ءدال وسى كەزەڭ ارالىعىندا پايدا بولعان بالاپاندار كوكتەممەن بىرگە ومىرگە كەلىپ, كوكتەم ايىنىڭ شالعىندى ءشوبىن جەپ جەتىلەدى. بۇل جاعداي ولاردىڭ دۇرىس وسۋىنە وڭدى اسەر ەتەدى.
قاز بەن ۇيرەك كوبىنەسە وزدەرى جۇمىرتقالاعان قورا ىشىندە بالاپان باسىپ شىعارعاندى قالايدى. سوندىقتان جۇمىرتقا با سۋ ۇدەرىسى كەزىندە قورانى اۋىستىرماعان ءجون. بۇل ءۇشىن جەرتولەنى ازداپ قاراڭعىلاپ, جۇمىرتقا باسۋعا تالپىنىس جاساعان انالىق قۇستىڭ باۋىرىنا 11-13 جۇمىرتقادان ورنالاستىرادى. جەرتولەنىڭ تەمپەراتۋراسى 12 گرادۋستان تومەن بولماعانى ءجون. ءارى جۇمىرتقا باسقان انالىق قۇس تىنىشتىقتى سۇيەتىندىكتەن جەرتولەنىڭ ءىشىندە ولارعا جەكە ورىن لايىقتاعان دۇرىس بولىپ تابىلادى. قاز بەن ۇيرەك باسىپ شىعارعان بالاپانداردى جەكە كۇتىمگە الۋعا دا بولادى نەمەسە ەڭ دۇرىسى, ولاردى اناسىنان بولمەي بىرگە وسىرگەن ءجون.
بالاپاندار جۇرۋگە جاراسىمەن كوپ وتپەي-اق ولاردى جايىلىسقا شىعارادى.
ال بالاپانداردى ساتىپ العان نەمەسە اناسىنان جەكەلەپ باققان جاعدايدا ولاردىڭ تۇراتىن جەرىنىڭ ءبىرىنشى تاۋلىكتەگى جىلىلىعى 32 گرادۋستان تومەن بولماعانى ءجون. كەلەسى كۇندەرى جىلۋدى ءار تاۋلىك سايىن 1 گرادۋسقا تومەندەتە وتىرىپ, 8 گرادۋسقا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك. بالاپاننىڭ ومىرگە كەلگەنىنە 22 كۇن وتكەننەن كەيىن ولار ورنالاسقان ورىن-جايدى جىلۋمەن قىزدىرماسا دا بولادى.
ال بالاپانداردى سۋعا 14 تاۋلىك وتكەننەن كەيىن جىبەرەدى. باستاپقى كەزدە سۋدىڭ سونداي ءبىر سۋىق ەگەر ول اعىندى سۋ بولسا اعىسى كۇشتى بولماۋىن ەسكەرگەن ءجون.
ونىمدەردى وتكىزۋ. قاز بەن ۇيرەك وسىرگەن كەزدە ولاردان الىنۋعا ءتيىستى ونىمدەردى تولىقتاي الىپ, ولاردى وڭدەۋدەن وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرگەن ءجون. مىنە, وسىنداي جاعدايدا بۇل ءىستىڭ تيىمدىلىگى دە بارىنشا ارتا تۇسپەك. ماسەلەن, قازدىڭ سالماعى 4 پەن 8 كيلوگرامم ارالىعىندا بولادى. ءار قاز 600 گرامعا دەيىن مامىق بەرە الادى. ۇيرەك 1,5-تەن 3 كيلوگرامعا دەيىن تارتادى. قۇستىڭ ەتى مەن جۇمىرتقاسىن وتكىزۋ ءىسىن جولعا قويۋمەن قاتار, ولاردىڭ مامىعىنان كورپە, جاستىق جاساۋ ءىسىن دە ويلاستىرعان ءجون. نەمەسە ولاردى وسى ىسپەن اينالىساتىن شەبەرلەرگە ساتۋعا بولادى.
قاز بەن ۇيرەك ءوسىرۋ شىعىندارى. بۇل ىستەگى نەگىزگى شىعىن – بالاپانداردى ساتىپ الۋ ءۇشىن جۇمسالاتىن قاراجات. ءبىر بالاپاننىڭ باعاسى شامامەن العاندا 400 تەڭگە تۇرادى. ءسىزدىڭ ءومىر سۇرەتىن وڭىرىڭىزدەگى جاعدايعا بايلانىستى بۇل باعا ودان ءسال ارزان نەمەسە قىمبات بولۋى دا مۇمكىن. ال ءبىز رىنوكتاعى جالپى جاعدايدى ەسەپكە الىپ وتىرمىز. ءسويتىپ, ءسىز 30 بالاپان ساتىپ الاتىن بولساڭىز, وعان 12 مىڭ تەڭگە قارجى جۇمسايسىز. سونىمەن قاتار, ولارعا قاجەتتى ازىقتى ساتىپ الۋ ءۇشىن شامامەن 3-5 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا شىعىن جۇمسالادى.
قاز بەن ۇيرەك ءوسىرۋدىڭ كىرىستەرى. ءبىر قازدىڭ رىنوكتاعى باعاسى – 5000-6000 تەڭگە. ەگەر ءسىز 15 قاز ءوسىرىپ ساتساڭىز, ونىڭ وزىنەن 75-90 مىڭ تەڭگە پايدا الاسىز.
ءبىر ۇيرەكتىڭ رىنوكتاعى جالپى باعاسى – 2000-2500 تەڭگە. ەگەر ءسىز 15 ۇيرەك ءوسىرىپ ساتساڭىز, ودان كەم دەگەندە 30 مىڭ تەڭگە پايدا تاباسىز. سوندا ءسىزدىڭ جالپى پايداڭىز 110-130 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولادى. ادەتتە, قۇس وسىرەتىن ادامدار ونى جۇزدەپ, ءتىپتى, كەيدە مىڭداپ مىڭعىرتىپ وسىرەدى. سول كەزدە بۇل ءىس ناعىز پايدالى كاسىپ تۇرىنە اينالادى.
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
____________________
پايدالى كەڭەستەردى مىنا سايتتاردان الۋعا بولادى:
www.dom-ptica.org/vyrashivanie_i_otkorm_gusyat.html
