ايماقتار • 02 ناۋرىز, 2020

بايتاق ەلدەن باقىت تاپقان

277 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

تىرشىلىككە ەندى تالپىنىپ كەلە جاتقان قۇيتتاي ءسابيدىڭ ەسىندە نە قالسىن... 1937 جىلى وتباسى حاباروۆسك قالاسىنان ەشەلونعا ەرىكسىز تيەلىپ, بۇرىن اتا-باباسى اياق باسىپ كورمەگەن قازاق دالاسىنا قاراي بەت العاندا ۆيلوري شين بار بولعانى 1 جاستى ەندى تولتىرعان ەكەن. زامان تۇزەلگەنگە دەيىن ۇلكەندەر سول دەپورتاتسيا جايلى ارا-تۇرا ايتىپ قالاتىن. ءۇي-جايىنان ەرىكسىز اجىراپ, ءبىر تۇندە پويىزعا مىنگەندەر اراسىندا ۇزاق جولدى كوتەرە الماي ءۇزىلىپ كەتكەندەر دە بولىپتى.

بايتاق ەلدەن باقىت تاپقان

 

باسقا سالعانعا ءۇنسىز كون­گەن كون­تەرىلى كورەيلەردىڭ ءبىر توبى قىزىل­وردا وبلىسى­نا قو­نىس­­تاندى. شيەلى اۋدانىن­داعى سۇلۋتوبە ستانساسى تۇرعىن­دارى­­نىڭ قاتارىن قالىڭداتقان توپ ىشىن­دە شيندەر اۋلەتى دە بار ەدى. ازاپ ۆاگو­نىن­داعى اۋىر­لىقتى كوتەرە ال­ماعان اكە­سى مەن شەشەسى كوپ ۇزاماي كوز جۇما­دى. نەمەرە اعاسى يننوكەنتي تسحاي­­دىڭ ۇيىندە ەرجەتكەن ۆيلو­ري ءبىرىن­شى سىنىپتى وبلىس ورتا­لىعىنداعى قازاق مەكتەبىندە وقىپ, كەيىننەن ورىس مەكتەبىنە اۋىستى.

سان ەتنوستى ساياسىنا سىيعىز­عان سول سۇلۋ­­توبە ءالى دە كوز الدىنان كەتەر ەمەس. كەي­­دە ءتىپتى تۇسىنە كىرىپ, بوداۋسىز باياعى­نىڭ بۇيداسىندا كەتكەن بالالىعىن ەسكە سا­لا­­­تىنى بار. قازاقتار بۇلاردى جاتسى­نىپ, شەتتەتكەن ەمەس. قايتا ەزۋىنەن جى­رىپ ەنشى بەرىپ, قاتارعا قوسىلىپ كەتۋى­نە جاع­داي جاسادى. ءوزى قاتار وينا­عان بالا­لار­­دىڭ دا بوتەنسىگە­نىن بايقاعان كەزى جوق. «مە­نىك­ى, سەنىكى» دەپ بولىنبەيتىن اۋىلدا ءبىر ۇيدەن نان تىستەپ شىعىپ, كەلەسى ۇيدەن ايران ۇرتتاپ جۇرە بەرەتىن كوپ بالانىڭ ءبىرى بولدى.

كىشكەنتايىنان سپورتتى جاقسى كوردى. كەيىن وسى ءحوببيى ونىڭ ۇستاز اتانۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.

اعايىندارى سۇلۋتوبەدە قالىپ, ءوزى جاس مامان رەتىندە قازالى اۋدانىنا العاش بارعان كەزى ءالى ەستە. جاڭا قونىستا دا وزگە ەتنوستار جەتەرلىك ەكەن, بىراق ءبارى قازاقشا سويلەگەندە جەر­­گىلىكتى جۇرتتىڭ ءوزىن جاڭىل­دىرا­تىنداي. ستانساداعى №16 مەك­تەپتە الدىمەن ەڭبەك جانە سىزۋ ساباعىنان ءدارىس بەردى. سودان سوڭ دەنە شىنىقتىرۋ ءپانى­­نىڭ مۇعالىمى بولدى. كەيىن جو­عار­ى وقۋ ورنىندا ءبىلىمىن جالعاس­تىرىپ, تاريح ءپانى مۇعا­لىمى ماماندىعىن الدى. وسى مەك­تەپتى باسقاردى.

– ءبىز قازاق حالقىنا بو­رىش­تارمىز. جاسىڭ كەلگەن سايىن بەيبىت ءومىردىڭ باعاسىن بىلە تۇسەدى ەكەنسىڭ, وندايدا باياعى «قازاقتاردى سىيلاڭدار, ءبىزدىڭ ءتىرى جۇرگەنىمىز, سەندەردىڭ امان­دىق­تارىڭ وسى باۋىرمال ۇلتتىڭ ارقا­سى» دەيتىن اتالارىمىزدىڭ وسيەتى ەسكە تۇسە كەتەدى. ءبىز دە قازىر جاستارعا وسىنى ءسات سايىن اي­تىپ وتىرامىز, – دەيدى كەيىپ­كەرىمىز.

قازىر ء«بىز ءشيننىڭ شەكپەنى­نەن شىققانبىز» دەگەندى ماق­تانىشپەن ايتاتىن شاكىرتتەرى كوپ. ولاردىڭ ءبىرى شاكەن اي­مانوۆ اتىنداعى كينوستۋديا پرو­ديۋسەرى, ءتالىمىن كورگەندەر ارا­سىندا دارىگەر, گاز سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى, ەكونوميست تە بار.  وسىدان ءتورت جىل بۇرىن 80 جاسقا تولعان مەرەيتويىن اتاپ وتكەندە الەمنىڭ ءار قيىرىنان جينال­عان وقۋشىلارى ۇستازدارىنىڭ مەرەيىن كوتەردى.

ۇزاق جىلعى پەداگوگيكالىق قىزمەتى جوعارى باعالانىپ, «قازاق كسر-ءى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتاندى. بىرنەشە مارتە رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكالىق وقۋلارعا قاتىسىپ, ءوزىنىڭ باي تاجىري­بەسىمەن ءبولىستى. ۆيلوري ۇستاز ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ماراپات 2014 جىلى قحا قىز­مەتىن دامىتۋدا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن  ەلباسى­نان العان «قۇرمەت گراموتاسى» بولدى. 

قارىنداسى قىزىن قازاق جىگى­تىنە ۇزاتاتىن ويى بارىن ايت­قاندا جيەنىنىڭ اۋلەتتىڭ دارحان كوڭىل ۇلتپەن دوستىعىن بەكىتە تۇسكەنىن ماقۇل كورگەن كەيىپ­كەرىمىز قۋانا كەلىسىپتى. سوناۋ جۇرەگى جالىن اتىپ تۇرعان جاس كەزىندە  ءشىنالى بايدىلداەۆ, قالاپ­بەرگەن ءپىرىمجانوۆ, اسىل­بەك جۇماباەۆ سەكىلدى ازامات­تار­مەن قاتار ءجۇردى. سول سىيلاس­تىق جىلدار وتە ارادان قىل وتپەيتىن دوستىققا اينالدى.

– ءبىزدىڭ وبلىسقا كوبىنە كورەي رەسپۋبليكاسىنان ارناۋلى ورتالىقتار كەلىپ, كىشىگىرىم كەزدەسۋلەر ءوتىپ تۇرادى. سونداي كەزدەسۋدىڭ بىرىندە ماعان كورەي ءجۋرناليسى: ء«سىز وڭتۇستىك كورەيانىڭ حالقىن جاقسى كورەسىز بە, الدە سولتۇستىك كورەيا جۇرتىن جاقىن تارتاسىز با؟» دەگەن ساۋال قويدى. وعان مەن «بەيبىتشىلىكتى جاقسى كورەمىن» دەپ قىسقا جاۋاپ بەردىم. بايقايمىن, مەنىڭ جاۋابىما كوزىن اشقالى ءبىر ۇلتتىڭ ەكىگە ءبولىنىپ, سان جىلدار بويى قىرقىسىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وسكەن قانداسىمنىڭ كوڭىلى تولماي كەتتى. قازاق جەرىندە ءومىر سۇرگەن كورەيلەردىڭ وي-ساناسى ولاردان باسقاشا ەكەندىگىنە وسى جولى كوزىم انىق جەتتى. ويت­كەنى, ءبىز دوستىق مەكەنىنىڭ تۇر­عىنىمىز, – دەيدى اقساقال.

جاس كەزىندە ەل ىشىندەگى اق­ساقال­دارعا سالەم بەرە ءجۇرىپ تالاي اڭگىمە تىڭ­داعانى بار. سوندايدا قارتتار ءتالىم­دى ءسوزىن «ادام باسىنا باقتىڭ قون­عا­نىن بىلمەيدى, ۇشقانىن بىلەدى» دەپ تۇ­يىن­دەي­تىن. ىنتىماق پەن بەرە­كەنى ەرتە جۇ­رە­تىن سول باق قازىر قازاق ەلىندە. تاۋەل­سىز ەلدىڭ باس­تى تابىسى دا وسى. ۆي­لو­ري اقساقال وسى تاۋداي تابىسقا تىر­­ناق­تاي بولسا ۇلەس قوسقانىن ماقتان ەتەدى.

 

قىزىلوردا

 

سوڭعى جاڭالىقتار