ايماقتار • 24 اقپان، 2020

ادەپ – اردىڭ ءىسى

115 رەتكورسەتىلدى

2015 جىلدىڭ 29 جەلتوقسانىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىمەتشىلەرىنىڭ ادەپتىلىك نورمالارىن جانە مىنەز-ق ۇلىق قاعيدالارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعى جاريالانىپ، 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان قولدانىسقا ەنگىزىلگەنى ءمالىم. سوعان سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ كودەكسى مەن ادەپ جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى ەرەجە بەكىتىلگەن بولاتىن. ودان بەرى دە 4-5 جىلدىڭ اينالاسى بولىپتى.

بەس تارماقتان تۇرا­تىن ادەپ كودەكسى مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەردىڭ مىنەز-ق ۇلىق ستاندارتتارى قانداي بولۋى كەرەكتىگىن تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىنداپ بەرگەن.  وندا ادىلدىك پەن اشىقتىق، قىز­مەتتىك مىندەتتەردى ءتيىمدى ورىنداۋ، كاسىبي بىلىكتىلىكتى ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ، جەكە ماسەلەلەردى رەتتەۋ ءۇشىن  قىزمەتتىك لاۋازىمىن پايدالانۋعا تىيىم سالۋ، ىسكەرلىك ادەپ پەن رەسمي ءىس-قيمىل ەرەجەلەرىن ساقتاۋ سەكىلدى جايتتار تولىق قامتىلعان. جالپى مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ادەپ قاعيداسى دەگەن نە؟ الدىمەن وسىعان توقتالىپ وتەيىك. قوعامعا قىزمەت ەتۋ ەڭ اۋەلى اردىڭ ءىسى. مۇنى بىزدەن بۇرىن وتكەن ۇلت زيالىلارى الدەقاشان ايتىپ كەتكەن. مەملەكەتتىڭ قىزمەتشىسى وسى مىندەتىنەن جاڭىلماسا اۋىتقىمايتىن، تايمايتىن تۋرا جولدىڭ بەرىك تۇتقاسىنان ۇستاعان بولادى. قولىنا ەل تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن يگىلىك تاپسىرىلعاننان كەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرگە ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعى دا ەسەلەنە تۇسەتىنى سوندىقتان. ونىڭ قوعامداعى بەينەسىنە قاراپ باسقا ازاماتتار بوي تۇزەپ، ۇلگى الۋى شارت. ال ولاي بولماعان جاعدايدا ازاماتتىڭ جەكە باسىنا عانا ەمەس، تۇتاس قوعام الدىندا جۇرگەن تۇلعالارعا  ءسوز تيەدى.

ادەپ – ەڭ اۋەلى ادالدىق پەن ادىلدىك. بۇل قاسيەتتى بويىنا قوندىرعان ازامات قانداي سىن ساعاتتاردا دا ءوز جەكە باسىنىڭ مۇددەسىن مەملەكەت مۇددەسىنەن جوعارى قويمايدى. ياعني ادىلەتتىڭ اق تۋىن جەلبىرەتىپ، وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارادى. مەملەكەت مۇلكىنە، وزگەنىڭ قۇقىعىنا قول سۇقپايدى. بۇل پاراساتتىلىق پەن ادامدىقتىڭ باستاۋ بۇلاعى. بۇدان وزگە مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ كيىم-كيۋ ۇلگىسى، كوپشىلىك الدىندا ءوزىن ۇستاۋ مانەرى، ءسوز ساپتاۋى، قوعاممەن ارالاسۋداعى پاراسات-پايىمى، ءتىپتى جۇمىستان تىس ۋاقىتتارداعى ءجۇرىس-تۇرىسى ادەپ نورمالارىمەن قابىسىپ  جاتۋى ءتيىس. ايتالىق، مەملەكەتتىك قىزمەتكەر كوپشىلىك الدىندا ءسوز سويلەگەندە قۇر­عاق دەرەكتەردى تىزبەلەي بەرمەي، بايىپ­تى ساراپ­تامالار جاساپ، پايىمدى وي ايتقانى ابزال.  

تالاپ پەن ەڭبەك قوعامعا پايدامدى تيگىزەم، سول ارقىلى ءوز ءومىرىمدى دە ىزگىلەندىرەم دەگەن ادامنىڭ باستى قارۋى. ال ءبىلىم مەن جوعارى مادەنيەت ازاماتتىڭ بويىندا بۇل قاسيەتتەردەن دە ىلگەرى تۇرعانى ءجون.  ويتكەنى ەل الدىندا جۇرگەن تۇلعا قانشا جەردەن ىسكەر بولعانىمەن، جۇرتپەن ءتىل تابىسا الماسا، مادەنيەتى تومەن بولسا ەتكەن ەڭبەگى زايا. سەبەبى سويلەگەن ءسوزىڭ تۇشىمدى، ويلى، ءماندى بولسا قۇلاق اسقان ادامعا وي سالادى. ءارى ماماننىڭ ينتەلەكتۋالدىق دەڭگەيىنەن حابار بەرەدى. ورەسىن بيىكتەتىپ، ءىسىن العا باستىرادى. كەز-كەلگەن قاراپايىم ازامات ونىڭ الدىنا بارعاندا باسىنا تۇسكەن قيىندىقتى جەڭىلدەتسەم، قۇقىقتىق كەڭەس السام، دۇرىس باعىت سىلتەسە دەگەن نيەتپەن كەلەدى.  ال سول بارعان مەكەمەنىڭ جاۋاپتى مامانى ءوز مىندەتىن جەتىك بىلمەيتىن، باسەكەگە قابىلەتسىز جان بولسا باسقالاردان نە سۇراۋعا بولادى، ونىڭ قوعامداعى بەينەسى قالىپتاستى دەپ قالاي ايتا الامىز؟ مىنە، سول سەبەپتى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اينالاسىندا جۇرگەن ءاربىر ازامات وسىنى تەرەڭنەن زەردەلەپ، وزىنە ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇدەسىنە ساي بولسا عانا قوعامعا پايداسى تيەدى.

مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋ جوعارىدا ايتقانىمىزداي، وتانعا،  ۇلتقا قىزمەت ەتۋ. ال بۇل يگىلىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭنەن ءتۇيسىنۋ وسىناۋ جاۋاپتى سالانىڭ شەتىندە جۇرگەن كەز كەلگەن مامان ءۇشىن ازاماتتىق مىندەت دەپ ەسەپتەيمىن. سوندىقتان ادەپ نورمالارىن ساقتاۋ مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ باستى قۇزىرەتى بولۋى شارت.  ادەپ پەن ءتارتىپ ءبىر-بىرىمەن ءوزارا ۇرشىقتاسىپ، قابىسىپ جاتاتىن قۇندىلىقتار.

قورىتا ايتقاندا، ادەپ كودەكسى ءتۇرلى دەڭ­گەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءۇشىن باعىت سىلتەيتىن ايقىن باعدارشام. سوندىقتان ونىڭ ورىن­دالۋى مەن ساقتالۋى قاشاندا نازاردا ۇستالعانى ءجون. بۇل وركەنيەت كوشىنە بەت تۇزەۋدىڭ داڭعىل جولى. ەندەشە ءاربىر مامان ادەپتىك كودەكسپەن سىيىسپايتىن تەرىس ارەكەتتەن اۋلاق بولعانى دۇرىس.

                                            

                                       

                                                           عالىم جۋسانباەۆ،

                      الماتى وبلىسى، رايىمبەك اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى،

                       ادەپ جونىندەگى ۋاكىل

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلدىك نىشاندار تاريحى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار