اقبوكەن جارىقتىق تىزەدەن كەلەتىن اقبورىق قاردا بوي جازىپ قاشا المايدى ەكەن. ء«ا» دەپ سالعانداعى ۇشقىرلىعى جارتى شاقىرىمعا, ۇزاسا ءبىر شاقىرىمعا جەتەدى دە, ودان كەيىن جىلدامدىعى باسەڭدەپ بارىپ بارلىعادى دا قالاتىن كورىنەدى. ونىڭ ۇستىنە جەر اپشىسىن قۋىرعان دجيپ جانىن قويا ما, جەتىپ كەلىپ ۇستىنە ءمىنىپ الادى عوي...
جول تالعامايتىن ەكى كولىككە مىنگەن جەتەۋدىڭ بۇل كۇنى قانجىعالارى قانعا بوگە مايلانعان ەدى. ىشىندەگى وڭكيگەن تەكەلەرىن تاڭداپ اتقاننىڭ وزىندە ون جەتى باسىن جۋساتىپ سالعان.
جازىقسىز جانۋارلاردىڭ تاماعىنان سىرىلداپ اققان قان اپپاق قاردى قىناداي قىلىپ قىزىلعا بوياعان-دى...
قارا مىلتىق قاندانىپ, قانجىعا مايلانىپ, ەندىگىسى كيىكتىڭ جاس ەتىنەن قايماق قوسىپ قۋىرىلار قۋىرداقتان قاربىتا اساۋدى عانا ويلاپ, قوزعالا بەرگەندەرىندە, قايدان شىققانى بەلگىسىز, «وحوتزووپروم»-نىڭ شوقاڭداعان «نيۆا»-سىنىڭ جەتىپ كەلگەنى...
مول ولجانىڭ بۋى, قيالداعى تابەت شاقىرعان قۋىرداقتىڭ ءدامدى ءيىسى, ءبارى-ءبارى ادىرەم قالدى دا, مىنا «قىزىلكوز پالەدەن» قايتسەك قۇتىلساق دەگەن ۇرەيلى وي جەتەۋدىڭ ساناسىن دىراۋ قامشىداي وسقىلاپ وتكەن. ۇستىلەرىنەن تۇسكەننىڭ سانى – ەكەۋ, بۇلار بولسا – جەتەۋ. ونان كەيىن, انەبىر مۇرتتى قازاقتىڭ اناۋ-مىناۋ اڭگىمەگە كونەتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. «قۇجاتتارىڭدى كورسەتىڭدەر, قارۋلارىڭدى تاپسىرىڭدار!», دەپ دىكىڭدەپ-اق تۇر. وزىنەن دە بار عوي... كەلىسىمگە كەلەر ەمەس, ايتقانعا قۇلاق اسار ەمەس...
سورعالاعان قان, سويداقتاعان ىزبەن كەلىپ تۇر. كولىك بولسا مىناۋ: ءىشى تولى باۋىزدالعان كيىك, مىلتىق اناۋ: وق-ءدارىنىڭ كەڭسىرىكتى قىجىلداتقان يىسىنەن ءالى ارىلىپ ۇلگەرمەگەن... تاپ قازىر مۇرتتى ينسپەكتوردىڭ ايتقانىنا كونەر بولسا, باستارىنا بالە تىلەپ الدى دەگەن ءسوز: ايىپپۇل, سوت, تۇرمە... قورقاقتىڭ قۇتىن قاشىرعان وسى سۇمدىق ويلار قاپىدا تۇتىلعان جەتەۋدى جەكسۇرىن ءبىر ىسكە جەتەلەگەن ەدى.
قولمەن ۇرعان, اياقپەن تەپكەن سوققىدا ەسەپ بولمادى, اراسىندا قارا پىشاق تا قارىس ۇزارعان. ەكى ينسپەكتوردىڭ دەنەسىنەن جان كەتكەندەي يلەنىپ قالعان كەزىندە عانا بارىپ ەس جيعان...
ءيا, 2019 جىلدىڭ 13 قاڭتارى كۇنى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جەتى تۇرعىنى ەكى قورىقشىنى ءولىمشى ەتىپ ساباپ, اق قار, كوك مۇزدىڭ ەلسىز دالاسىنا وسىلايشا تاستاپ كەتكەن ەدى. جاي عانا كەتپەگەن: قورىقشىلار مىنگەن كولىكتىڭ كىلتىن قالتالارىنا سالىپ, GPRS-ترەكەر قۇرالىنىڭ سىمىن ءۇزىپ كەتكەن. سول سەبەپتى دە قانسىراعان ينسپەكتورلاردى بىردەن تاۋىپ الۋ مۇمكىن بولماعان ەدى.
تەك, قاس قارايعاندا بارىپ قۇتقارۋشىلار ءولىمنىڭ ار جاق, بەر جاعىندا جاتقان ەكى قورىقشىنى ارەڭ دەگەندە تاۋىپ العان. جولدا ولار نۇرا اۋدانىنداعى بارشىن اۋىلىنا, ودان كەيىن قورعالجىن ەلدى مەكەنىنە سوعىپ, ول جەرلەردە جانساقتاۋ ءبولىمى بولماعاندىقتان, كوپ قيىندىقتارمەن ەلورداعا جەتكەن بولاتىن. باس قالاداعى №1 اۋرۋحانانىڭ دارىگەرلەرى قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانىمەن, باسىنان اۋىر جاراقات العان ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ ومىرىنە اراشا بولا المادى. ال جاعى سىنىپ, پىشاقتالعان پەتر نيتسىك اۋپىرىممەن امان قالعان...
ءسويتىپ, ەلۋدىڭ ۇشەۋىنە جاسى كەلگەن ەرلان نۇرعاليەۆ ارقانىڭ ءسانى بولعان اقبوكەندى قورعايمىن دەپ ءومىرىن قيدى. ال قورىقشىلارعا قاستاندىق جاساعان براكونەرلەر ارادا اپتا وتپەي جاتىپ قولعا تۇسكەن.
* * *
وتكەن اپتانىڭ اياعىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىندا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جەتى تۇرعىنىنا قاتىستى سوت ۇكىمى جاريالاندى. اتاپ ايتقاندا, سوتتالۋشىلار بەرىك احمەتوۆ, قايرات اقشانوۆ جانە نۇرلان شۋكيلديكوۆ ادام ولتىرۋگە وقتالۋ, ءمان-جايلاردى اۋىرلاتاتىن جاعدايلاردا ادام ءولتىرۋ جانە زاڭسىز اڭشىلىقپەن اينالىسۋ ايىپتارى بويىنشا كىنالى دەپ تانىلىپ, ولارعا ءومىر بويى باس بوستاندىقتارىنان ايىرۋ جازاسى كەسىلدى. سوتتالعاندار جازانى قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسىنىڭ توتەنشە قاۋىپسىز مەكەمەسىندە وتەيتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, اتالعان قىلمىستىق ىسكە قاتىسى بار بەردەن بازاروۆ, باتىربەك قايىربەكوۆ, جاراسحان مىرزاباەۆ جانە ايدوس اكىموۆ اسا ءىرى زالال كەلتىرە وتىرىپ, زاڭسىز اڭ اۋلادى دەگەن ايىپپەن التى جىلعا سوتتالدى. بۇلار جازالارىن ورتاشا قاۋىپسىز كولونيا-قونىستا وتەيدى. سوتتالعانداردىڭ ءبارى بەس جىلعا دەيىن اڭ اۋلاۋ قۇقىعىنان ايىرىلدى.
جابىرلەنۋشىلەردىڭ مورالدىق زيان جانە ماتەريالدىق زالالدىڭ ورنىن تولتىرۋ جونىندەگى ازاماتتىق تالاپ ارىزىن سوت ءىشىنارا قاناعاتتاندىردى. ماسەلەن, سۋديا مارقۇم ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ ءىنىسىنىڭ تالاپ ارىزى بويىنشا ماتەريالدىق زالال رەتىندە 500 مىڭ تەڭگە جانە مورالدىق زيان ەسەبىندە 9 ملن تەڭگە, سونداي-اق مارقۇمنىڭ ۇلىنىڭ پايداسىنا, سايكەسىنشە, 1 ملن 890 مىڭ تەڭگە جانە 15 ملن تەڭگە ءوندىرۋ تۋرالى ۇكىم شىعاردى. ال جابىرلەنۋشى پەتر نيتسىكتىڭ تالاپ ارىزىنا سايكەس, سوت ماتەريالدىق زالال دەپ 500 مىڭ تەڭگە جانە مورالدىق زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن سوتتالۋشىلاردان 6 ملن تەڭگە ءوندىرىپ الۋعا شەشىم قابىلدادى. بۇدان بولەك, سوت ۇكىمى بويىنشا, 17 كيىكتى ولتىرگەنى ءۇشىن سوتتالۋشىلار 89 750 750 تەڭگە وتەماقى تولەيتىن بولادى.
البەتتە, ايىپتالۋشى جاقتىڭ ادامدارى جازانى تىم قاتاڭ, ادىلەتسىزدەۋ دەپ سانايدى. ماسەلەن, نۇرلان شۇكىلدىكوۆ پەن بەرىك احمەتوۆتىڭ ادۆوكاتى ەرلان شولوحوۆ «راس, قوعامدا رەزونانس تۋدىرعان قىلمىس بولدى. ەشكىمدى كىنالاعىم كەلمەيدى. دەگەنمەن, كۇدىكتىلەر ۇستالعاننان بەرى سايتتار مەن بلوگتار تۇيمەدەيدى تۇيەدەي قىلىپ جىبەردى. اياۋسىز قاندى ءولىم بولدى دەيدى. قايداعى ءولىم؟ ءوزارا بولعان توبەلەستەن كەيىن جابىرلەنۋشى سول جەردە ەمەس, اۋرۋانادا كوز جۇمدى عوي...», دەگەن ءۋاج ايتادى. سوتتالعانداردىڭ ءوزى دە «سوت ءادىل وتپەدى, بىرجاقتى شەشىم قابىلدادى», دەپ نارازىلىق تانىتىپ جاتتى... ال جابىرلەنۋشى پەتر نيتسىك بولسا, سوت شەشىمى تۋرالى قانداي دا ءبىر تۇسىنىك بەرۋدەن باس تارتتى.
ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر جايت, ۇكىم ءالى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جوق. ياعني, سوتتالۋشىلاردىڭ وعان شاعىم كەلتىرۋگە قۇقىعى بار.
رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنەر بولساق, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى كيىكتىڭ سانى 210 مىڭنان اسىپتى. جالپىلاي الىپ قاراعاندا, بۇل كوڭىلگە دەمەۋ بولارلىق كورسەتكىش. ايتسە دە, قازاقتىڭ دالاسىمەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان كيەلى جانۋارعا تونگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ ازاياتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. سوڭعى جىلدارى بەلگىلى دە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن قىناداي قىرىلعان وقيعالاردىڭ جيىلەپ كەتكەنى ءوز الدىنا, «جاۋ جاعادان العاندا, ءبورى ەتەكتەن الادىنىڭ» كەرىن كەلتىرىپ, براكونەرلەر دە بوكەننىڭ كيىك دەيتىن بالاسىنا قىرعيداي ءتيۋىن قويار ەمەس. جول تالعامايتىن مىقتى دا جۇيرىك كولىك مىنگەن, مىلتىقتىڭ نەشە اتاسىمەن قارۋلانعان ارسىز اڭشىلاردىڭ بۇل جولدا ەشتەڭەدەن تايىناتىن ءتۇرى جوق. ولاردىڭ كەيبىرىنە كيىك اۋلاۋ كوڭىل كوتەرەر ەرمەك بولسا, ەندى ءبىر توعىشار توپ ءۇشىن اقبوكەننىڭ ءمۇيىزىن ساتىپ, كول-كوسىر پايدا تابۋ كادىمگىدەي كاسىپكە اينالعان. ال بۇلاردى قۇرىقتاۋعا ءتيىس قورىقشىلاردىڭ قولى قىسقا, قاۋقارى شامالى. وسىنى جاقسى بىلەتىن قاسكويلەر كوپ جاعدايدا تابيعات قورعاۋشىلارىن شاڭعا كومىپ, قۇتىلىپ كەتىپ جاتادى. ۇستالعان كۇننىڭ وزىندە زاڭدى تالاپقا باعىنباي, قورىقشىلاردى جازىم ەتۋلەرىن قويار ەمەس. بۇعان مىسالدى الىستان ىزدەپ كەرەگى جوق: ەرلان نۇرعاليەۆ قازا بولعاننان كەيىن, ارادا التى اي وتكەندە تۋرا وسىنداي قاندى وقيعا تاعى دا قايتالاندى. بۇل جولى بروكونەرلەر اقمولا وبلىسىندا وزدەرىن ۇستاماق بولعان ينسپەكتور قانىش نۇرتازينوۆتى ءولتىرىپ, ونىڭ ارىپتەسى سامات وسپانوۆتى جارالاپ كەتكەن بولاتىن...
P.S. بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قىزمەتتىك بورىشىن اتقارۋ ۇستىندە كورسەتكەن ەرجۇرەكتىلىگى مەن جانقيارلىعى ءۇشىن مارقۇم قورىقشى ەرلان نۇرعاليەۆ پەن ينسپەكتور پەتر نيتسىك ءىىى دارەجەلى «بارىس» وردەنىمەن ناگرادتالدى.
بيلىكتىڭ وسىلاي ەلەگەنى اۋىر قايعىنىڭ, اياۋسىز سوققىنىڭ زاردابىن جەڭىلدەتۋگە از دا بولسا سەپتىگىن تيگىزگەن شىعار. ايتسە دە, اڭ-قۇستىڭ ءومىرى ءۇشىن قارا باسىن قاۋىپ-قاتەرگە تىگىپ جۇرگەن قورىقشىلارعا قاتاڭ زاڭ, قامقور جاعداي قورعان بولمايىنشا, مۇنداي قاندى وقيعالاردىڭ وقتىن-وقتىن قايتالانباسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيدى.
قاراعاندى وبلىسى
