ايماقتار • 24 اقپان، 2020

شاھار شىرايىن شاعىن بيزنەس اشادى

132 رەتكورسەتىلدى

رەسپۋبليكالىق قالا مارتەبەسىن العاننان بەرى شىمقالانىڭ دامۋىنا سىن كوزبەن قاراپ، «شاھار دوتاتسيادان قاشان قۇتىلادى؟» دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلا باستادى.

دەگەنمەن دە ەلباسىنىڭ بۇل شەشىمى شىمكەنتتىڭ شىرايىن ارتتىرىپ، دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسىرە باستادى. باس-اياعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ نازارى اۋعان ايماققا اينالىپ شىعا كەلدى. 

 

ينۆەستيتسيا تارتۋعا قابىلەتتى قالا

ەل ىشىندە شىمكەنتتىكتەرگە ءتۇرلى مىنەزدەمە بەرىلىپ جاتادى. سونىڭ ءبىرى – ىسكەر، ەڭ­بەك­قور دەگەن ۇعىمدار قالا تۇرعىن­دارىمەن بىتە قايناسىپ كەتكەندەي.

قالانىڭ ىسكەرلىك بەلسەندىلىگى حالىقتىڭ سانىمەن عانا ەمەس، ەكونوميكالىق قۋاتىمەن دە قار­قىندى دامىپ كەلەدى. شىمكەنت ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىندا ونەركاسىپ سالاسىنىڭ ماڭىزى زور. بۇل سالادا بيىل 26 ملرد تەڭگەگە 7 جوبا جۇزەگە اسىرى­لىپ، 389 جاڭا جۇمىس ورنى اشىل­دى. كاسىپكەرلىك سانمەن عانا ەمەس، جاڭا تەحنولوگيامەن جابدىق­تالعان ساپالى ونىممەن دە تولىعۋدا. «راحات شىمكەنت» جشس وڭتۇستىككورەيالىق كومپا­نيا­نىڭ قارجىسى ەسەبىنەن قۇنى 1،8 ملرد تەڭگەگە مارمەلاد ءوندىرۋ جەلىسىن ىسكە قوستى.

قالا اۋماعىندا 2 يندۋستريا­لىق ايماق جانە «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا شەت­ەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قارجى­سىمەن كوپتەگەن ءىرى ءوندىرىس ورنى اشىلدى.

تارقاتىپ ايتار بولساق، 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن قالاعا 194،5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن 45،9 ملرد تەڭگە، ال مەنشىكتى قاراجات ەسەبىنەن كىرگەن قارجى 113 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ناتيجەسىندە قالادا پولشالىق «Polpharmagroup»، وڭتۇستىككورەيالىق «Lوتتە»، گەر­ما­نيالىق «Heidelberg Cement Group» كومپانياسى، قىتايلىق «Sin­YuanSteel»، تۇركيالىق «كار­تال حالي» جانە باسقا دا ءىرى شەتەل­دىك كومپانيالار بەلسەندى جۇمىس ىستەي باستادى.

قالا اۋماعىندا شەتەلدىك ينۆەس­تورلاردىڭ قاتىسۋىمەن 2،5 ملرد اقش دوللارىن قۇرايتىن 15 ين­ۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسى­رىلۋدا.

ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن شىم­كەنت­تەگى وندىرىسكە قولايلى مامىراجاي كليمات بۇل كورسەتكىشتەردى ءالى دە ەسەلەي تۇسەتىنى انىق.

بۇگىندە قالادا جۇمىس ىستەيتىن 2 يندۋستريالىق ايماقتىڭ جەرى تولىق يگەرىلگەن. ياعني اتالعان ايماق­تاردا بۇگىندە قۇنى 42 ملرد تەڭگەگە 67 جوبا ىسكە قوسى­لىپ، 4 مىڭعا جۋىق ادام تۇراق­تى جۇمىسپەن قامتىلىپ، ەل بيۋد­جە­تىنە 16 ملرد تەڭگە كولەمىندە سالىق تۇسكەن. سونىمەن قاتار قالا بو­يىنشا شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن 2،5 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 15 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.

قالا اكىمدىگى ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا سينگاپۋر، تۇركيا، قىتاي، ءباا، رەسەي، كورەيا جانە وزبەكستاننىڭ الەۋەتتى ينۆەستور­لارىمەن ىسكەرلىك كەزدەسۋلەر وتكى­زىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى، وزبەك ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جىلدىڭ 5 جەل­توقسانىندا قالادا بىرنەشە جىلدان بەرى توقتاپ تۇرعان «اليانس» جشس (بۇرىنعى «يۋتەكس» اق) ءجىپ ءيىرۋ فابريكاسى ىسكە قوسىلدى.

2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 60 توننا، بيىل 6 مىڭ توننا ماق­تا­ تالشىعى ونىمدەرىن شى­عا­رۋعا مۇمكىندىك تۋىنداپ وتىر. ەكىنشى كەزەڭدە بۇرىنعى «مە­لانج» اق ىسكە قوسىلادى. وسىلايشا، جوعارى ساپالى توقىما ونىمدەرى تۇركيا، قىتاي، وڭتۇستىك كورەيا، يتاليا، رەسەي ەلدەرىنە ەكسپورتقا شىعارىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدە وڭدەلەتىن ماقتا كولەمىن 2 ەسەگە ارتتىرۋدا.

مىنە، شىمكەنتكە بەرىلگەن دو­­تا­­­تسيالىق كومەك وسىلاي بىرتە-بىر­تە ءوز-ءوزىن اقتاپ الۋدا. وسى قار­­قىن جالعاسا بەرسە، الداعى 4-5 جىلدا ءۇشىنشى مەگاپوليس ەل قا­­زى­­نا­سىنىڭ تامىرىنا كىرىس الا كەلەتىن ءىرى دونورعا اينالارى ءسوزسىز.

 ساپالى اۆتوجول – ەكونوميكانىڭ كەپىلى

شىعىس دانالىعىندا «باي بولامىن دەسەڭ، جىلدام جول سال» دەگەن قاعيدا بار. ەكونوميكانىڭ كۇرەتامىرى داڭعىراپ جاتقان ىركىلىسسىز اۆتوجول ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇل زاڭدىلىقپەن كەلىسپەۋگە قاقىمىز جوق. ەندەشە، ءىرى قالالار ءۇشىن جول ساپاسى ءبىرىنشى كەزەكتە شەشىلەتىن ماسەلە بولماق.

قازىرگى تاڭدا شىمكەنت قا­لاسىندا اۆتوموبيل جول­دا­رىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2 977 شاقىرىمدى قۇرايدى.

وتكەن جىلى شاھاردا 223،7 شاقىرىم جول جوندەلىپ، ونىڭ 125 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلدى. ناتيجەسىندە، جىل قو­رى­تىندىسىندا ساپالى جول قۇرى­لىسىنىڭ ۇلەس سالماعى 56،5 پايىزعا جەتتى. دە­گەن­مەن، جول­داردىڭ ساپاسىن جاقسار­تۋدان بولەك كولىك كەپتەلەگىن رەتتەۋ دە وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. قالالىق ۋربانيزاتسيا پروتسەسىمەن شىمكەنتتىڭ ىرگەسىندەگى اۋدان-قالا تۇرعىندارى قالا­عا اعىلۋدا. وسى رەتتە قالانىڭ كىرەبەرىس قاقپالارىنىڭ كولىك اعىنىن وتكىزۋ مۇمكىندىگى وتە تومەن. سال­دارىنان قالا ىشىندەگى ءىرى جول بولىكتەرىندە تاڭعى، كەشكى ۋاقىت­تاعى كەپتەلەكتە كىجىنگەن جۇر­گىزۋشى، كىسىنەگەن «تەمىر تۇلپار­لاردىڭ» داۋىسى قاتتى ەستىلىپ جاتادى.

اسىرەسە شاھارداعى الماتى – تاشكەنت پەن تەمىرلان تاسجول­دارى­نىڭ قيىلىسىنداعى جولاي­رىق قۇرىلىسى، قوناەۆ داڭعى­لى­نىڭ جالعاسى مەن اينالما جو­لىنىڭ قايتا قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالسا، كولىك اعىنىنىڭ تىنىسى اشىلا تۇسەر ەدى.

جۋىردا قالا اكىمىنىڭ ەسەپتىك كەزدەسۋىندە شاھار باسشىسى مۇرات ايتەنوۆ قالانىڭ ماگيسترالدى جولدارىنىڭ 75 شاقىرىمىندا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.

ء«ىرى جوبالار قالادان شىعاتىن بارلىق باعىتتاردى قامتىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە تاشكەنت، تۇركىستان جانە الماتى باعىتتارىنا شىعاتىن جولدار جەلىسى قۇرىلىس جۇمىستارىمەن قامتىلىپ، زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس كولىك اعىنىن وتكىزۋ قابىلەتى جوعارى اۆتوموبيل جولدارى 2023 جىلعا دەيىن پايدالانۋعا تاپسىرىلادى»، دەپ ەدى اكىم ءوز ەسەبىندە.

تارقاتىپ ايتار بولساق، الماتى – تاشكەنت پەن تەمىرلان تاسجولدارىنىڭ قيىلىسىنداعى جولايرىق قۇرىلىسى ەكى كەزەڭگە جوس­پارلانعان. العاشقىسى، ورتا­لىق مەشىت – اقمەشىت پەن «بەكجان» بازارىنىڭ تۇسى 2018 جىلى پاي­دالانۋعا بەرىلدى. ال ەكىنشى كەزەڭنىڭ قۇرىلىس جۇمىس­تارىنا 800 ملن تەڭگە قاراستى­رىلىپ، بىلتىر 400 ملن تەڭگەسى يگە­رىلدى. كەلەسى كەزەكتە «الاش» با­زارى مەن «بيپەك اۆتو» ساۋدا ءۇيى­نىڭ ماڭىنداعى وڭ جاق وتكەل قۇرى­لىسىن 22 ناۋرىزعا دەيىن اياقتاۋ جوسپاردا تۇر.

«جول وتكەلدەرىنىڭ رەس­مي اشىلۋى قىركۇيەك ايىنا كوز­دەلىپ وتىر. دەگەنمەن، الماتى – تاشكەنت، قىزىلوردا – شىم­كەنت باعىتىنداعى اۆتوماگيس­ترالدى تۇيىستىرگەن جولايرىق قۇرى­لىسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە جەردى بوساتۋعا بايلانىستى ءبىرشاما قيىندىق تۋىنداعان. الايدا تۇرعىندارمەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە ماسەلە وڭ شەشىمىن تاۋىپ، بۇگىندە جۇمىس 90 پايىزعا ءبىتتى»، دەيدى اكىمدىك وكىلدەرى.

جۋىردا شاھاردا قۇرى­لى­سى ءجۇرىپ جاتقان جولدار مەن كوپىردىڭ جاعدايىمەن تانىس­قان قالا باسشىسى مۇرات دۇي­سەن­بەك ۇلى الداعى ۋاقىتتا شىم­كەنت قالاسىنا كەلىپ-كەتەتىن قوناق­تاردىڭ كوپتىگىنەن كولىك كەپتەلىسى تۋىنداماس ءۇشىن وسىنداي ءىرى جولاي­رىقتاردىڭ ماڭىزى زور ەكەنىنە توقتالعان ەدى.

بيزنەسكە قولايلى مەكەن

ءىرى مەگاپوليستەردە شاعىن شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىلگەن.

«شىمكەنت ءۇشىن ءىرى، الپا­ۋىت كاسىپورىنداردىڭ قاجەتى شا­مالى»، دەيدى سالا بىلگىرلەرى. اي­تۋ­لارىنشا، وتباسىلىق شاعىن كاسىپ­ورىندار تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقا­تىن كوتەرۋدە جەتەكشى ءرول اتقارماق.

قالالىق اگلومەراتسيانىڭ اسەرىنەن سوڭعى ۋاقىتتا شىم­كەنت­تە جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 69،4 مىڭعا جەتتى. جۇمىسپەن قامتىلعان ازاماتتار وتكەن جىلى 147،8 مىڭ ادامدى قۇرادى. قازىرگى تاڭدا تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋداندارىنان كەلىپ شاھاردا ناپاقاسىن تاۋىپ جۇرگەندەر جەتەرلىك.

ەندى وسى كوتەرمە جانە بول­شەك ساۋدامەن اينالىساتىن تۇرعىن­داردى ءبىر ورتالىققا جيناۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن جۇمىس بولىپ تۇر. رۇقسات بەرىلمەگەن ورىنداردا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسۋ سالدارىنان شاھار ىشىندە رەتسىزدىك ورىن الۋدا. بۇل ماقساتتا ءتۇرلى رەيدتىك شارالار جۇرگىزىلسە دە وڭ ناتيجە بەرە قويمادى. وسىنى ەسكەرگەن قالا اكىمدىگى شاھار اۋماعىندا بازارلاردى بەلگىلەنگەن نورمالارعا سايكەستەندىرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستاردى قولعا الدى.

قازىرگى تاڭدا قالادا 37 ساۋدا بازارى بار، سونىڭ 24-ءى امبەباپ، 13-ءى مامانداندىرىلعان. بازار قوجايىندارىمەن كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە «بەكجان»، «شىمكەنت تۇلپار»، «اكبار»، «يساتاي» جانە «كۇلتاي انا» ساۋدا بازارلارىندا قايتا قۇرىلىمداۋ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالدى.

ماقسات – شاھار ىشىندەگى كولىك اعىنىنا توسقاۋىل بولاتىن، ساۋلەتتىك كەلبەتىنە نۇقسان كەل­تىرەتىن بازارلاردى ءبىر ورتالىققا شوعىرلاندىرۋ.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار