قايران, قۇمساي!..

«نەگە بىلمەيىن؟ – دەيمىن مەن ىشتەي تولقىپ. – بالا كۇ­نىمدە تالاي رەت كەلگەن جەرىم ەمەس پە؟!».

كوز الدىما سارعايعان ەسكى سۋرەتتەر سەكىلدى سانامنىڭ ءبىر تۇك­­پىرىندە قالعان سول باياعى-ى وقيعالار ەلەستەيدى. ول كەزدە قۇم­ساي دەگەنىڭىز مىنا ساي­دىڭ ەكى جيەگىندە قاز-قاتار ءتىزى­لىپ وتى­راتىن كادىمگىدەي-اق اۋىل ەدى.

ءبىر كۇنى شەشەم ەكەۋمىز كۇن باتا جۇك ماشيناسىمەن كە­لىپ, ناعاشى اتامنىڭ ءۇيىنىڭ جا­نىنان ءتۇسىپ قالدىق. اق جاۋ­لى­عىنىڭ ۇشى جەلبىرەپ, ەسكى كە­بىسىن قونىشىنان باسىپ, الدى­مىزدان قالبالاقتاپ شىق­قان ناعاشى اپام قۋانىپ, شەشەمنىڭ كويلەگىنىڭ ەتە­گىنە جابىسىپ, ءۇرپيىپ تۇر­عان مەنى وزىنە قاراي تارتىپ, ەكى بە­تىم­نەن كەزەك-كەزەك شو­پىلدەتىپ ءسۇ­يىپ جاتىر. سويتە ءجۇرىپ, شە­شەمنىڭ جۇزىنە قاراپ: ء«اي, ساعان نە بولعان؟ رەڭىڭ سىنىق قوي» دەپ الاڭداپ قويادى. جول بويى كوزىنىڭ الدىن ءالسىن-ءالسىن ءسۇرتىپ, ءۇن-ءتۇنسىز كەلگەن شەشەم: «جاي انشەيىن, كەيىن ايتام», دەدى اقىرىن عانا شارشاۋلى كۇيدە ءۇن قاتىپ.

جازدىگۇنى بولعاندىقتان تۇنگە قاراي ەسىك الدىنداعى اعاش تاپشانعا توسەك سالىپ, سىرت­قا جاتتىق. جۇلدىزدارى ءيىن تىرە­سە جىپىرلاپ تۇرعان قاراكوك اسپانعا قاراپ, كوزىم ءىلىنىپ بارا جاتقاندا ەستىگەنىم: «قوي ءارى, نە بولسا سوعان رەن­جىسپەسەڭدەرشى. بۇ كۇندە كىم ىشپەي ءجۇر دەيسىڭ... – دەپ كۇر­سىنگەن ناعاشى اپامنىڭ ءسوزى بولدى. – بالا-شاعاسىن ۇمىت­پاي, تاپقان-تايانعانىن ۇيىنە اكەپ جۇرسە بوپتى دا, ايتەۋىر. اقى­لىن قوسا ىشەتىن جىگىت ەمەس قوي. ەكەۋىڭنىڭ ور­تاڭداعى مىنا بالا دا ءوسىپ قالدى. بيىل تورتكە شىعا ما, قالاي ءوزى؟..» «جوق. بەسكە...».

كىپ-كىشكەنتاي بالا بولسام دا, ءبىزدىڭ ۇيگە ءبىر قاتەر تون­­­­­گەنىن ءىشىم سەزەدى. تۇندە قور­­قى­نىشتى ءتۇس كورىپ, قاي­تا-قايتا شوشىپ وياندىم.

ەرتەڭىنە ناعاشىم مەنىمەن تۇيدەي جاستى كادىرجان دەگەن بالاسى ەكەۋمىزدى بيىك جو­تا­­­نىڭ ار جاعىنداعى فەر­ما­عا اپارىپ, ورتالىقتاعى دۇ­كەننىڭ الدىنان ءبىر ءداۋ قار­بىز اپەردى دە: «ال ەندى, وسىنى ۇيگە الىپ بارىڭدار!» دەپ تاپسىردى.

ءبىز ونى كەزەك-كەزەك كوتە­رىپ, الگى جوتانىڭ ورتان بەلىنە جەت­كەن كەزدە سىلەمىز قاتىپ, ابدەن شارشادىق. سول كەزدە مەن: «داباي, مۇنى دوڭگەلەتىپ اپا­رايىق,» دەدىم ءبىر جاڭالىق اشقانداي بولىپ. كادىرجان اپپاق كۇرەك تىستەرىن كورسەتە ىرجيىپ, بىردەن كەلىسە كەتتى.

ءسويتىپ ءداۋ قاربىزدى ءبىز جو­عا­رى قاراي دومالاتا باس­تادىق. بىراق ول ىرقىمىزعا كونبەي, تومەن قاراي دوڭگەلەپ «قاشا جونەلدى». انە-مىنە دەگەنشە, پىرش-پىرش ەتىپ تاستان-تاسقا سەكىرىپ, قىپ-قىزىل سۋى شاشىراپ باردى دا, وسى بەتكەيگە ات پا, سيىر ما ارقانداپ جۇرگەن بىرەۋدىڭ سۋىرا الماي, قالدىرىپ كەتكەن قازىعىنا سوعىلىپ, بىت-شىت بوپ, شاشىلىپ قالدى...

وي, سونداعى مەنىڭ جىلا­عا­­­نىم-اي! «مىناۋ ءوزى, نە بوپ كەتتى؟! ءبىزدىڭ ءۇي دە, ءداۋ قاربىز دا قي­راپ, ءب ۇلىندى عوي!» دەپ وكسىپ-وكسىپ, كوزىمنىڭ جاسىن بىرت-بىرت ءۇزدىم...

سول كۇنى كادىرجان ەكەۋمىز ناعاشى اتامنىڭ قاھارىنان قور­قىپ, بىردەن اۋىلعا بارۋعا باتا الماي, كەشكە دەيىن فەر­مانىڭ شەتىندە ساندالىپ-ساندالىپ قايتىپ كەلسەك, ءۇيدىڭ جانىندا ءبىر ۇلكەن جۇك ماشيناسى تۇر. تۇندەگى ءبىز جاتقان تاپشاننىڭ ۇستىنە ۇلكەن اق داستارقان جايى­لىپتى. تاپ ءبىر توي جاساپ جات­قانداي ءۇي ءىشى ارقا-جارقا, ءماز-مەيرام.

تورگە جايعاسقان ەكى-ءۇش قوناق­تىڭ تومەنگى جاعىندا وتىر­عان اكەمدى كورىپ, جۇگىرىپ بارىپ قۇشاقتاي الدىم. ونىڭ ويىندا دا ەشتەڭە جوق, قارق-قارق ك ۇلىپ, باۋىرىنا باسىپ, ماڭدايىمنان يىسكەپ جاتىر.

ەرتەڭىنە ءبىز – اكەم, انام ۇشەۋمىز الگى جۇك ماشينا­سى­نىڭ كابىڭكەسىنە سىعىلىسا وتىرىپ, ۇيگە قايتتىق.

مىنە, سول قۇمساي عوي بۇل! وسىدان كو-ءو-ءوپ جىل بۇ­رىن اناۋ بيىك جوتانىڭ ار جا­عىنداعى فەرما كەڭشار ورتا­لى­عىنا اينالدى دا, مۇن­داعىلار ءتۇپ-تۇگەل سوندا كوش­تى. قازىر ءار جەردە ءبىر تومپەشىك بو­لىپ, ەسكى جۇرتتىڭ ورنى عانا قالىپتى...