قازاقستان • 21 اقپان، 2020

قازاقتىڭ قالاعا كوشۋى: قاپەر مەن قاتەر

215 رەتكورسەتىلدى

سوڭعى ونجىلدىقتا شاعىن جانە ءىرى قالالار تۇرعىندارىنىڭ سانى ارتىپ، اۋىل حالقىنىڭ سانى ازايىپ بارادى. بولجام بويىنشا الەمدىك ۋربانيزاتسيا دەڭگەيى 2050 جىلعا قاراي 70 پايىزدى قۇراۋى مۇمكىن. بۇگىندە دۇنيە جۇزىندە قالالارعا تيەسىلى جەرلەر بار-جوعى ەكى پايىزدى قۇراپ وتىرcا، الەمنىڭ ءبىر ميللياردتان استام حالقى قالانىڭ كەدەي تۇرعىندارىنىڭ قاتارىن تولىقتىرا تۇسۋدە. ۋربانيزاتسيانىڭ اۋقىمى مەن قارقىندى دامۋى باسپاناسىزدىق، ينفراقۇرىلىمداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، تەكەتىرەستەر مەن زورلىق-زومبىلىق، تاعى دا باسقا تۇيتكىلدى ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپشى بولىپ وتىر.

فەرمەرلەردى كوبەيتۋ – يندۋستريالاندىرۋعا جول اشۋ

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ نۇر-سۇلتان، الماتى، شىمكەنت سياقتى ءىرى قالا­لارىنا ءبىلىم الۋ، جۇمىس ىزدەپ، ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ماقساتىندا تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا قونىس اۋدارعاندار سانى ارتقان. «بۇل ۇردىستەرگە توسقاۋىل قويۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى ميگراتسيا الەمدەگى قارقىندى قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. دەگەنمەن، الدىن الۋ، دۇرىس باعىتتاۋ سياقتى جولدارمەن جۇمسارتۋعا بولادى»، دەيدى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور ءازىمباي عالي. مۇنداي قارقىندى ۋربانيستىك ۇدەرىستەردى ەكونوميكانى العا سۇيرەيتىن قالىپتى جاعداي رەتىندە قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتقان ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا، قازاقستاندا ميگراتسيالىق سالدو قالىپتى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ورتا ەسەپپەن 4-5 پايىز دەيتىن بولساق، بۇل نارىقتىق قوعامعا ءتان كورسەتكىش. ال قاراعاندى، ماڭعىستاۋ سياقتى كەيبىر ولكەلەردە جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى 7-8 پايىزعا دەيىن بارادى. سەبەبى اتالعان ولكەلەردە دۇردارازدىقتار ورىن الىپ، جەرگىلىكتى ورگاندار جۇمىسپەن قامتۋدا دۇرىس شارالار قولدانا الماي كەلەدى.

«قالالى جەرلەردە ەڭبەك ونىم­دىلىگى جوعارى بولعانىمەن، اۋىلداردا تومەن ەكەنىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. ال­داعى ۋاقىتتا اۋىل حالقى سارقىلىپ، اجىراسقان وتباسىلار، قارت تۇرعىندار سياقتى الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج توپ­تار كوبەيە بەرەتىن بولادى. بۇل قازاق­تىڭ قالاعا اۋ ۇردىسىندەگى جا­عىم­­سىز قۇبىلىس»، دەيدى ءا.عالي. مۇن­داي تۇيتكىلدى ماسەلەنى الەۋمەتتىك قۇرى­لىمداردى كوبەيتۋ ارقىلى جاقسارتۋ قاجەتتىگىن ايتقان عالىم قاراعاندى، قوستاناي، پەتروپاۆل سياقتى ورتالىق جا­نە سولتۇستىك ولكەلەردەن ورىس ەتنوسى وكىل­دەرىنىڭ، اسىرەسە ەڭبەككە جارامدى توبى ومبى، توم، ءنوۆوسىبىر ايماق­تارىنا كوشىپ بولعانىن ايتادى.

الايدا ولاردىڭ زەينەتاقىسىن الىپ، قالىپتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان اتا-انالارى قازاقستاندا قالىپ قويدى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا، بەلگىلى ءبىر ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاريحي وتانىنا ورالۋى جاعىمدى قۇبىلىس. بىراق، بوساعان ايماقتارعا قازاقتار ءالى كوشىپ بارا قويماعانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن عالىم بۇل ولكەلەردە قازاقتاردى قونىستاندىرۋ ماسەلەسىن جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن ايتادى.

ال قازاقتىڭ اۋىلدان قالاعا كوشۋىنەن قاۋىپتەنۋدىڭ ەش قيسىنى جوق. باتىل تۇجىرىمىن ورتاعا سالعان ساراپشى الداعى ۋاقىتتا بۇل ءۇردىستىڭ كۇشەيە تۇسەتىنىنە توقتالدى. كەڭەس داۋىرىندە قازاقتى قالاعا جىبەرمەۋ، تىپتەن بەلگىلى ءبىر وڭىرلەرگە كىرگىزبەۋدىڭ ورىن العانى بەلگىلى. قازىر ەگەمەن ەلىنىڭ قاي بۇرىشىنا كوشەم دەسە دە ءار قازاقتىڭ ەركى وزىندە. دەسەك تە، اۋىلداردا جاستارعا قاراعاندا ورتا جاستاعىلاردىڭ سانى كوپتەۋ. ال اۋىل-ايماقتار جۇمىس ورىندارىنا مۇقتاج. مۇنداي جاعدايدا قالاعا كوشۋ ءۇردىسى ءبىرشاما توقتايدى. اۋىلداردا فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ دا ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. وسى تۇستا امەريكالىق ۇلگىنىڭ ۇتىمدى ەكەنىن نەگىزگە العان ساراپشى بۇل ەلدە جالدامالى جۇمىسشىلار لاتىن امەريكاسى، مەكسيكادان كەلىپ ەڭبەك ەتەتىنىن، قازاقتار قالادا تابىس تاپسا، اۋىلداعى فەرمەرلەردىڭ ماۋسىمدىق گاستاربايتەرلەردى جالداۋى دا قالىپتى جاعدايعا اينالاتىنىن ايتادى. بۇگىندە ەلىمىزدە ورتاڭقول فەرمەرلەردى كوبەيتىپ، يندۋستريالدى ۇدەرىستەرگە جول اشۋدىڭ مۇمكىندىگى مول. ال جويىلۋ الدىندا تۇرعان اۋىلدارعا كوپ تۇرعىننىڭ قاجەتى شامالى. كەمىندە 3-4 فەرمەرلىك قوجالىقتى دامىتسا جەتكىلىكتى. بۇل ءۇشىن وليگارحتاردىڭ مەنشىگىندەگى جەرلەر شارۋالارعا بەرىلۋى ءتيىس، دەيدى عالىم.

 شاعىن قالالار كولەڭكەدە قالدى

بۇگىندە ءىرى قالالاردىڭ دامۋى دۇنيەجۇزىنە ءتان جاعداي ەكەنىن نەگىزگە العان ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور راحمان الشانوۆ اۋىلدا شاعىن كاسىپورىندار اشىپ، ينفرقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەتتىگىن ايتادى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا، الماتى كەزىندە 700 مىڭ تۇرعىنعا شاقتالعان قالا بولسا، بۇگىندە حالقىنىڭ سانى 2 ملن، تاياۋ بولاشاقتا 5 ملن-عا جەتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. وسىنىڭ سالدارىنان ەكولوگياعا دا، تابيعاتقا دا سالماق ءتۇسىپ وتىر. الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءوز الدىنا. بۇگىندە قاراعاندى، اقمولا، تۇركىستان، قوستاناي وبلىستارىنان كەلىپ جاتقاندار كوپ. ال شاعىن قالالار كولەڭكەدە قالىپ قويدى. سولتۇستىك قازاقستاننان رەسەيگە كەتىپ جاتقاندار دا بارشىلىق. رەسەي جۇمىس، جەر، ءبىلىم گرانتتارىمەن قىزىقتىرا تۇسۋدە. وسى ورايدا اۋىلعا قاراجات ءبولىپ، دامىتۋ كەرەگىن ايتقان عالىم شۋ مەن مويىنقۇم ارالىعىنداعىداي سوعىس جىلدارىن ەسكە تۇسىرەتىن جولداردىڭ كوپتىگىن نەگىزگە الدى. سۋ جەتىسپەي، ءالى كۇنگە شەلەكپەن تاسىپ جۇرگەن وڭىرلەر بار. قاراجاتتى دۇرىس باعىتتاماۋ سالدارىنان وسىنداي تۇيتكىلدى ماسەلەلەر تۋىنداۋدا. دەگەنمەن سولتۇستىك قازاقستاننان وزگە وڭىرلەردە قازاقتاردىڭ ۇلەسى كوبەيگەنىن باسشىلىققا العان ر.الشانوۆ قالالاردا قازاق مەكتەپتەرى، قازاقتاردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. ەندىگى كەزەكتە سوزدەن ىسكە كوشىپ، بۇل باعىتتاعى ساياساتتى قايتا قاراۋ قاجەت.

جوسپارسىز ساياساتتان اۋىلدار كۇيزەلىسكە ۇشىرادى

بۇگىنگى اۋىلدىڭ دا، قالانىڭ دا جاعدايىندا، اسىرەسە جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىق، باسپاناسىزدىق ماسەلەلەرىنىڭ وتكىر تۇرعانىنا الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرگەن ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالى جاي-كۇيدىڭ بولماۋ سالدارى اشۋ-ىزاعا، قىلمىستىڭ وسۋىنە سوقتىراتىنىن جەتكىزدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قالالارعا اعىلۋى عالامدىق ۇدەرىس. ونىڭ ىشىندە بايىرعى مادەنيەتى اۋىل شارۋاشىلىعىنا، اگرارلىق ونەركاسىپكە تاۋەلدى بولىپ قالعان ەلدەردە مۇنداي ۇردىستەر قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. وعان اۋستراليا، برازيليا، جاڭا زەلانديا ەلدەرى مىسال بولا الادى. ال قازاقستاندا جابايى، وزىمەن ءوزى، ەشبىر جوسپارسىز، عىلىمي تۇجىرىمداماسىز ورىن العان جاعداي بەلەڭ الىپ وتىر. ناتيجەسىندە اۋىلدار كۇيزەلىپ، ءتۇرلى قيىندىقتارعا تاپ بولۋدا. ال قالالار كەلۋشىلەردى شەكتەن تىس قابىلداپ، ەڭسەرە الماي جاتقانى تاعى بار. بۇل جەردە ەسكەرە كەتەتىن باستى ماسەلە، اۋىل تۇرعىندارى بارلىق وبلىس ورتالىقتارىنا ەمەس، الماتى، استانا، باتىس وڭىردەگى ءبىردى-ەكىلى قالالارعا قونىس اۋدارىپ، جايسىز-كۇيسىز جۇرگەنى. ال جاستاردىڭ تۇراقتى جۇمىسى بولماسا، ءبىلىم الماسا، قالاعا كەلىپ بوسىپ كەتەتىن بولسا، بۇل الەۋمەتتىك ءھام ساياسي ماسەلە.

ەندىگى كەزەكتە اۋىلداردى قاڭىراتىپ بوس قويماي، كەشەندى جاعدايلار جاساۋ قاجەتتىگىن جەتكىزگەن ر.جۇمالى اۋىل شارۋاشىلىعىنا عانا ەمەس، ەلدىڭ مادەني ومىرىنە، دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى مەن ينفراقۇرىلىمىنا نازار اۋدارۋ كەرەگىن ايتادى. وسى ورايدا اۋستراليا تاجىريبەسىنىڭ ۇتىمدى تۇستارىنا توقتالعان ساراپشى زاماناۋي جەتىلگەن، جاڭا تەحنولوگيالارمەن قامتىلعان اگرارلى ەلدىڭ 5-7 پايىز تۇرعىنى بۇتىندەي ءبىر ەلدى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن كەشەندى تۇردە قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ال قازاقستاندا سوڭعى ساناقتار بويىنشا اۋىل حالقىنىڭ سانى 40-42 پايىز شاماسىندا. جەردى لاتيفۋنديستەر يەلەنگەندىكتەن، تۇرعىنداردىڭ 99 پايىزىنىڭ جەرى جوق. قازىر كوسمومونيتورينگ بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنە پارا-پار جەرلەردىڭ بوس جاتقانىن انىقتاپ وتىر. «لاتيفۋنديستەرگە وسىنى اشىپ ايتاتىن كەز كەلدى. ونى باتىرىپ ايتۋعا ءتيىستى ورىندار قاۋقارسىز وتىر. مەملەكەتتەن جەر جوق، بارلىعى جەكە مەنشىكتە دەگەن جەلەۋدى ءجيى ەستيمىز. ال شەتەلدىكتەر الاتىن كەزدە جەردىڭ تابىلا كەتەتىنى تاعى بار»، دەيدى ر.جۇمالى. بۇگىندە اۋىلعا جاعداي تۋعىزۋدىڭ ەكونوميكالىق تا، الەۋمەتتىك تە سيپاتى باسىم. بۇل ماسەلە كەشەندى تۇردە بەت بۇرۋدى قاجەت ەتەدى. تاياۋ جىلداردا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانى 20 پايىزعا دەيىن تومەندەپ كەتۋى ىقتيمال. مال، ەگىن شارۋاشىلىعى، ماقتا، كۇرىش وسىرۋدەگى بايىرعى ءداستۇردى جانداندىرا وتىرىپ، اۋىل تۇرعىندارىنا جەردى يگەرۋگە تولىق جاعداي جاساۋ قاجەت. وسىنداي كەشەندى ماسەلەلەردىڭ ەكونوميكاعا، الەۋمەتكە ءارى ىشكى ساياسي جاعدايعا اسەرى بار.

 ءبىلىم كلاستەرىن قۇرىپ، دونور ايماقتاردى كوبەيتۋ قاجەت

ەلىمىزدەگى ۋربانيزاتسيالىق ۇدەرىستەر جۇيەسىز دەگەن پىكىردى قۇپتايتىنىن بىلدىرگەن ساياساتتانۋشى دوسىم ساتباەۆ «ۋربانيزاتسيا عالامدىق قۇبىلىس، دۇنيەجۇزىندە اۋىل تۇرعىندارى ازايىپ بارادى. ال قازاقستانداعى قالالار دەپرەسسيۆتى اۋداندار ەسەبىنەن ۇلعايۋدا» دەگەن ويىمەن ءبولىستى. ياعني، اۋىلدا بولاشاق جوقتىقتان، تۇرعىندار قالاعا قونىس اۋدارۋدا. ال قالادا جايسىز، كۇيسىز، جۇمىسسىز كۇن كورۋ مۇمكىن ەمەس. اۋىلدان قونىس اۋدارعاندار ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ماسەلەمەن بەتپە-بەت كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان دەسترۋكتيۆتى ۋربانيزاتسيا بەلەڭ الىپ وتىر. كۇرمەۋى قيىن ماسەلەنىڭ بىرقاتار سەبەپتەرىنە توقتالعان ساياساتتانۋشى بۇگىندە جاستاردىڭ كوپتەپ كەتۋىنەن اۋىلدار ادام كاپيتالىنان ايىرىلسا، قالاداعى جاستاردىڭ جاعدايى بولماعاندىقتان، الەۋمەتتىك شيەلەنىستەر تۋىنداپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان دا قازاقتىڭ بايىرعى مادەنيەتىنىڭ، تامىرىنىڭ اۋىلدا ەكەنىن تۇسىنەتىن كەز كەلدى، دەيدى د.ساتباەۆ. ءدىننىڭ دە باستاۋى اۋىلدا. اۋىل اقساقالدارى يسلامدى كوشپەندىلەر تاريحىمەن، مادەنيەتىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ، ءداستۇرلى ينستيتۋتتىڭ قىزمەتىن ارقارىپ كەلگەنى بەلگىلى. قازىر قاراپ وتىرساق، تامىرىن ءۇزىپ، نە اۋىلدا جوق، نە قالاعا بەيىم ەمەس جاستار قالاعا كەلىپ وركەنيەتتى يگەرە الماستان، مارگينالدارعا اينالىپ بارادى. جاستاردىڭ ەلىمىزدە راديكالدى قۇرىلىمدارعا كوپتەپ كەتىپ جاتۋىنىڭ سالدارى دا وسىمەن بايلانىستى. ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسىندە ارى قاراي دا كۇردەلى ماسەلەلەر كوپتەپ تۋىنداي بەرەتىن بولادى. ەكسترەميزمنىڭ، الەۋمەتتىك قايشىلىقتىڭ كۇشەيۋى ادام كاپيتالىنا نۇقسان كەلتىرۋدە. ساياساتتانۋشى اتاپ وتكەندەي، بۇگىندە قازاقتاردىڭ كورشى ەلدەرگە دە كەتۋى قالىپتى ۇردىسكە اينالعانداي. بىرنەشە جىل بۇرىن كەتكەندەر سانى جىلىنا 35 مىڭدى قۇراسا، بۇگىندە ولاردىڭ سانى 40 مىڭعا جۋىقتادى. كوپشىلىگى رەسەيدى بەتكە الۋدا. ەگەر دە سان جاعىنا كەلەتىن بولساق، بىزدە ايتارلىقتاي دەموگرافيالىق ءوسىم جوق، دەيدى ساياساتتانۋشى.

مۇنداي كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ شەشىمى قالالار اگلومەراتسياسىن جاساپ، كەڭەيتكەننەن گورى ايماقتاردى دامىتىپ، باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ ەكەنىنە توقتالعان د.ساتباەۆ بۇگىندە ەل ەكونوميكاسىندا الماتىنىڭ دونور قالا رەتىندەگى ورنى بولەك ەكەنىن جەتكىزدى. باتىسىمىزدا مۇنايلى ولكەلەر بار. ال باسقا قالالار دوتاتسيادا وتىرعان، دەپرەسسيۆتى قالالار تىزىمىنە كىرەدى. بۇدان جۇيەنىڭ تيىمسىزدىگىن كورەمىز، دەگەن ساياساتتانۋشى ءار ءوڭىردىڭ اكىمى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى كوتەرىپ، ينۆەستيتسيا تارتۋعا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس دەپ سانايدى. ءوز وڭىرلەرىن تارتىمدى ەتىپ، تۇرعىندارىنا جاعداي جاساۋدى دەر كەزىندە قولعا الماسا، سالدارى قيىنعا سوقتىراتىنى انىق. ونداي قيىندىقتار قازىردىڭ وزىندە بەلەڭ الىپ بارادى. «اۋىلداردا باسپانا، جالاقى، مادەني ينفرقۇرىلىمدار ءدال قالاداعىداي قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. اسىرەسە، ءبىلىم كلاستەرىن قۇرۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ۇلگىسىندە ايماقتاردا اگرونوميا، ۆەتەريناريا، اۋىل شارۋشىلىعى عىلىمدارى بويىنشا، ال مۇنايلى ايماقتار دا مۇناي-گاز ماماندىقتارىنا باۋليتىن ءبىلىم وشاقتارىن كوتەرۋ كەرەك. سوندا عانا ينفرقۇرىلىم قالىپتاسىپ، جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. جاستارعا دا جۇمىس تابىلادى. سوندا عانا ءبىز ىشكى ميگراتسيانى از دا بولسا اۋىزدىقتاي الامىز»، دەيدى د.ساتباەۆ.

«ال ادام كاپيتالىن دامىتۋدا تۋىنداعان كەز كەلگەن ماسەلە كەشەندى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇگىندە قالالارعا كەلەتىن جاستاردىڭ ناقتى ستاتيستيكاسى جوق. بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش جىلىنا 60 مىڭدى قۇراعان. بۇگىنگى رەسمي ستاتيستيكا ودان كوپ بولۋى مۇمكىن. ال ارنايى شۇعىلدانىپ، ماسەلەنىڭ نەدەن تۋىنداپ وتىرعانىن زەرتتەيتىن الەۋمەتتىك جانە مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار جۇمىس ىستەمەيدى. ماسەلە ۋشىققاندا بارىپ، نەگە بۇلاي بولدى دەپ داۋرىعىپ جاتامىز. قوعامدا جاستار تاراپىنان ورىن الىپ جاتقان كەلەڭسىز جاعدايلاردىڭ سالدارى مەملەكەتتىڭ بۇل ماسەلەگە مۇلدە سالعىرت قاراۋىنىڭ سالدارىنان تۋىنداپ وتىر» دەگەن د.ساتباەۆ بۇگىندە رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنىڭ 10 پايىزىن داۋلەتتىلەر تىزىمىنە، 70 پايىزىن پروتوورتا تاپ وكىلدەرى قاتارىنا قوساتىنىنا توقتالدى. بۇل توپ توتەنشە جاعدايلاردا جۇمىس ورىندارىنان ايىرىلىپ قالۋى ابدەن ىقتيمال تابىسى تۇراقتى ەمەس تۇرعىندار. ال جۇرتشىلىقتىڭ 20 پايىزى كلاسسيكالىق كەدەيلەر. سوندا ەلدەگى تۇرعىنداردىڭ 90 پايىزىن كەدەي تاپقا جاتقىزۋعا بولادى. ال ورتا تاپقا باسىندا تۇراقتى باسپاناسى بار، ءبىلىمدى، بالالارىن دا اقىلى نەگىزدە وقىتا الاتىن تۇرعىندار جاتاتىنىن نەگىزگە العان د.ساتباەۆ ەلىمىزدە باسپاناسىن يپوتەكاعا العان، جالاقىسىن كەلەسى تابىسىنا دەيىن جەتكىزە الماي، نەسيەگە بايلانىپ وتىرعانداردىڭ كوپتىگىنە نازارعا الدى. بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ جەتپىس پايىزىنىڭ نەسيەگە تۇرلاۋلى ەكەنىن ەسكەرەتىن بولساق، كەدەيشىلىك ينديكاتورىنىڭ باستى سەبەبى وسىندا.

تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىنا قاتىستى ماسەلە جاقىندا پارلامەنت مىنبەرىنەن دە ايتىلعان بولاتىن. ءماجىلىس وتىرىسىندا دەپۋتات ايقىن قوڭىروۆ بۇگىنگى ايلىق تولەۋ جۇيەسىن تولىقتاي قايتا قاراۋ كەرەگىن ايتىپ، حالىقتىڭ شىنايى تابىسى رەسمي مالىمەتپەن سايكەسە بەرمەيتىنىنە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، ۇكىمەت ايتىپ جۇرگەن ورتاشا ايلىق جالاقى مولشەرى ءجاي عانا ماتەماتيكالىق ەسەپ جانە ەلدەگى شىنايى جاعدايمەن سايكەس ەمەس. باي مەن كەدەيدىڭ اراسى كۇن ساناپ الىستاپ بارادى. تابىسى تومەن، ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشپايتىن تۇرعىندار مەن جوعارى جالاقى الاتىنداردىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. قالا مەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسى دا ەكىتۇرلى. حالىققا ناقتى ناتيجە كەرەك، تۇرمىسىنىڭ تۇزەلگەنىن ناقتى سەزىنۋى ءتيىس.

قازاقتىڭ اۋىلدان قالاعا كوشۋىنىڭ سەبەپ سالدارى مەملەكەتتىك جۇيەگە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن قاپەرگە العان ساراپشىلار قازىرگى كەزدە ورىن العان تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جويىلماسا ونىڭ ارتىندا قاتەر تۇرعانىن ەسكەرتەدى. ال ازىرگە اۋىلدان قالاعا اعىلعان كوشتە توقتاۋ بولماي تۇر. كوز جەتكىزگەن مالىمەتتەر بويىنشا، بالالارى وقۋعا كەتكەن وتباسىلار جۇگىن ءتۇيىپ دايار وتىر. ولاردىڭ ورتا جاسى بۇگىندە 35-60 ارالىعىن قۇرايدى. ءبىرى مەكتەپتە مۇعالىم بولسا، ەندى ءبىرى دارىگەر... اۋىلدا مامان تاپشى كەزەڭدە بەلەڭ الىپ وتىرعان بۇل ماسەلە ساراپشىلار ايتقانداي كەشەندى بەتبۇرىستى قاجەت ەتەدى. ءارى تامىرى تەرەڭگە كەتكەن اياۋلى مەكەندەردى ساقتاپ قالعاندا عانا قازاقتىڭ كوشى دە، ءوزى دە تۇگەل بولادى، دەيدى ماماندار.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

عاسىر زۇلماتى

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار