اباي • 18 اقپان، 2020

تانىم مەن تاعىلىم

86 رەتكورسەتىلدى

پرەزيدەنت جانىنداعى «ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى» كونفەرەنتس-زالىندا «ۇلتتىق كەڭەس. ۇلتتىق ىنتىماق پەن ىقپالداستىق اياسىنداعى اباي تاعىلىمى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.

ءىس-شارانى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى مەن پرەزيدەنت جانىنداعى ورتا­لىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتى ۇيىمداستىردى. وعان پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلت­تىق سەنىم كەڭە­سىنىڭ مۇشەلەرى، ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىل­دەرى، عالىمدار مەن ساراپشىلار قاتىستى.

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋ­شىلار ابايدىڭ قارا سوزدەرى مەن ولەڭ­دەرىن تالداي وتىرىپ، قازىرگى قوعام­دا جاڭا سايا­سي مادەنيەت قالىپ­تاستىرۋ تۇ­جى­رىمىنىڭ توڭىرە­گىندە ءبىر­شاما ويلارىن ايتتى. قازىرگى قوعامدا قانداي پروبلەمالار بار، ولاردى قانداي جول­مەن شەشۋ كەرەك دەگەن تۇرعىدا اباي شىعارماشىلىعىنىڭ وزەكتى­لىگىنە نازار اۋدارىلدى.

ء ىس-شارانى جۇرگىزگەن پرەزي­دەنت جانىنداعى ۇقسك مۇشەسى، ساياساتتانۋشى ەرلان سايروۆ جاڭا سايا­سي مادەنيەت قالىپتاستىرۋ تۋرا­لى ءوز ويلارىن بىلايشا ورنەكتەدى: «قازىرگى تاڭدا تەك قانا زاڭ­دار­دى مەحانيكالىق وزگەرتۋ، الەۋ­مەت­تىك دۇرىس شەشىمدەر قابىلداۋ نەمەسە ەكونوميكادا «گوللان­دىق اۋرۋدى» جەڭۋ از. ەڭ نەگىزگىسى  ءبىز گۋمانيتارلىق سالانى تەرە­ڭىرەك قاراپ شىعۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا ۇلتتىق كەڭەس جۇمىسىنىڭ اياسى اعىمداعى ماسەلەلەردى شەشۋ عانا ەمەس، رۋحاني ماسەلەلەر مەن ادەت-عۇرىپتىق ماسەلەلەر دە بولاشاقتىڭ ەنشىسىنە قالماۋى ءتيىس. ادامنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى، ويلاۋى، قارىم-قاتىناس مادەنيەتى ساياسي پروتسەستەرگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان بۇگىنگى ساياسي پروتسەستەردى جەتىلدىرۋ ءۇشىن بىزگە اباي كەرەك. ال ابايدىڭ نەگىزگى يمپەراتيۆى – بۇگىنگى تاڭدا وتە وزەكتى بولىپ تۇرعان تەڭدىك، ادىلەتتىلىك جانە ۇلتتىق ىقپالداستىق». سايا­ساتتانۋشى قوعامىمىزداعى ەڭ نەگىزگى پروب­لەما رەتىندە باس­قا­نىڭ ويىنا، مادەنيەتىنە، ءىس-ارە­كەتىنە توز­بەۋشىلىكتى اتادى. قو­عا­­مى­مىزدا قاراما-قايشى پرو­تسەس­­تەر ءجۇرىپ جاتقانىن ازامات­ت­ار­دىڭ ءبىر جاعىنان دەموكراتيا­نى قالاعانىمەن، ەكىنشى جاعى­نان باس­قانىڭ ويىن تالاق ەتكىسى كەلىپ تۇراتىنىمەن بايلانىستىر­­دى. قوعامداعى وتە تۇيتكىلدى ماسە­لە­لەر­دىڭ ءبىرى رەتىندە جاستار­عا، بالالارعا قاتىستى زورلىق-زوم­بىلىق ماسەلەسى ەكەنىن دە جەت­كىزدى. «ەلىمىزدە جاستارعا، بالالارعا قاتىستى الىم­جەت­تىك وتە جوعارى. وكىنىشكە قاراي قاقتى­عىس، شيەلەنىس الەۋەتى دە جوعارى. بۇل شيەلەنىستىڭ ءوز پارادوكسى بار. ادامزاتتىڭ دامۋى وسى شيە­لەنىستى شەشۋدەن تۇرادى. شيە­لەنىستى وركەنيەت­تى تۇردە، ديا­لوگ­پەن شەشۋدىڭ مادەنيەتىن قالىپ­تاس­تىرۋ كەرەك. شىن مانىندە ەل قاۋىپسىزدىگى­نە باسقا ۇلتتار مەن ۇلىستار ەمەس، كەدەيشىلىك، وقى­ما­عاندىق، الەۋمەتتىك ادىلەت­سىزدىك كەرى اسەر ەتەدى»، دەدى ول.

قوعام قايراتكەرى، پرەزي­دەنت جانىنداعى ۇقسك مۇشەسى سەيداح­مەت قۇتتىقادامنىڭ پى­كىرىنشە، ۇلت­تىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى قالىڭ جۇرتشىلىقتى ديالوگكە ۇندەي­تىن بىردەن-ءبىر ورگان. ول وسى تۇستا پرەزيدەنت­كە سەنىم بىلدى­رەتىنىن دە باياندادى. ء«بىز الەۋەتى وتە جوعارى حا­لىق­پىز. ءبىزدىڭ ازا­مات­تار قان­داي ورتادان دا جارىپ شى­عادى. ءبىرلى-جارىم بولسا دا گول­ليۆۋدتى مويىنداتقان قازاق­تار بار. ماسكەۋدەن شىققان ميلليار­دەردى ايتايىق. چەحيادا قازاق قىزى مينيستر بولدى. ديماش شىقتى ارامىزدان. بىزگە ءوز ۇلتىمىزدىڭ مۇددەسىن جوعارى قوياتىن كەز كەلدى. كوپۇلتتى دەگەن ءسوزدى قويۋ كەرەك. جەردىڭ، ەلدىڭ يەسى – قازاق»، دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن قوعام قايراتكەرى.

ال «اباي اكادەمياسى» عزي ديرەكتورى ەرلان سايلاۋباي ابايدىڭ وتىز ءبىرىنشى قارا سوزىندە ايتىلاتىن ۋايىمسىز، سالعىرتتىق، ويىنشى-كۇل­كى­شىلدىك، يا ءبىر قايعىعا سالىنۋ، يا ءبىر نارسەگە قۇمارلىق پايدا بولۋ سىندى وي كەسەلدەرىنىڭ قازىر دە ماڭىزدى ەكەنىن، بۇنىڭ عىلىم-ءبىلىمدى دامىتپايتىنىن ايتا وتىرىپ، جاستاردىڭ كەڭىس­تىكتەگى جاڭا تەحنولوگيالار­دى يگەرىپ، سۇرانىستارعا جاۋاپ بەرە الاتىنداي مامان بولىپ قالىپ­تاسۋى كەرەكتىگىنە توق­تالدى. «وت­كەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارى قوعامى­مىزدا ۇلكەن قۇندىلىقتار جاسالدى. قازاق رۋحانياتىنىڭ ءىرى وكىلدەرى ۇلتىمىزدىڭ ءوزىن-ءوزى ايشىقتاۋىنا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. سولاردى وقىعان بىزدەر كەسكىن-كەيپىمىزدى، ويىمىزدى جوعالت­قانىمىز جوق»، دەگەن ە.ساي­لاۋ­باي جاستاردىڭ العا ۇم­تىلۋى قاجەتتىگىن ايتىپ، ولاردى جال­عان بەدەلدەن، قۇر ماقتاننان ساق­تاندىردى. ادامنىڭ قادىر-قاسيەتى قاراپايىمدىلىق پەن پاراساتتا ەكەنىن جەتكىزدى.

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان باسقا دا قوعامعا تانىمال، ايتارى بار عالىمدار مەن ساياساتتانۋشىلار، ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى قازىرگى قوعامعا ءتان قارا­ما-قايشىلىقتار، ماسە­لەلەر جونىندە تەرەڭنەن وي قوز­عاپ، اباي ايتقان ۋنيۆەرسال قۇن­دى­لىقتاردى ءسىڭىرۋدىڭ جولدارىن كورسەتتى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار