ايىرتاۋ اۋىلىنان باتىسقا قاراي قوزىكوش جەر جۇرسەڭىز, كوگىلدىر نۇرعا مالىنعان ايىرتاۋدىڭ قوس شوقىسى كورىنەر ەدى. ماڭگى جاسىل قاراعاي مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭدار كومكەرگەن قوس شوقى جۇمىر جەردىڭ بەتىنەن شامامەن ءۇش ءجۇز مەتردەي كوتەرىلەدى دە, قاق جارىلادى. ەگىز تاۋ, قويىنداسا وسكەن عاجايىپ كورىنىس. ال ەتەگى – ورتاق, تامىرى – ءبىر. قۇتتى توڭىرەگىن مەكەندەگەن ەلدىڭ بىرلىگى مەن بىرەگەيلىگى ءتارىزدى.
زەيىن سالىپ, كوڭىل اۋدارىپ, اقىل تارازىسىنان وتكىزگەن ادامعا قوس شوقىعا بايلانىستى اڭىز دا ءدال سونداي بىرلىكتى ۇلاعات ەتىپ تۇرعانداي. كونەكوز قاريالار ايتادى, ەستە جوق ەسكى كەزەڭدە قازاق جەرىنە كوزىن الارتقان جاۋ ايىرتاۋدىڭ ايشىقتى القابىن دا باسىپ الماق بولعان. بىراق ەل ءۇشىن ەڭىرەپ تۋعان ەرلەر تۋعان جەردىڭ توقىمداي پۇشپاعىن جاندارىن پيدا ەتىپ قورعاعان. سونداي ەل باسىنا كۇن تۋعان سۇراپىل زامان بولسا كەرەك. بەس قارۋىن اسىنعان باسقىنشى جاۋ جاۋار بۇلتتاي تۇنەرىپ كەلدى دەيدى. مىنە, الماعايىپ سول ساتتە اعالى-ءىنىلى ەكى باتىر قول جاساقتاپ, ەركەك كىندىكتىنىڭ ءبارىن اتقا مىنگىزىپ, اتويلاپ قارسى شىققان. اقىر سوڭىندا تورعاي كوزدى اق ساۋىتتارى جىرتىلىپ, الماس قىلىش قايىرىلىپ, نايزالارى پىشاقتاي بولىپ قىسقارعاندا, جاۋعا قارسى قىلىش سەرمەۋگە قاۋقارى جەتەتىن ەكەۋى عانا قالىپتى. جارالانعان, قانسىراعان, قاجىر-قايرات كەمىگەن. بىراق جاۋعا قارسى سوعىستارىن توقتاتپاعان.
قانشا باتىر بولعانىمەن, وزەكتى جان – ءبىر وقتىق. كۇنى-ءتۇنى سوعىسقان قوس باتىر ساداق وعىنان مەرت بولادى. كەۋدەلەرىندەگى ءور نامىس, اسىل ارمان قوس باتىردى ۇلكەندى-كىشىلى ەكى توبەگە اينالدىرىپ جىبەرسە كەرەك. ايىرتاۋدىڭ قوس شوقىسى وسىلاي جاراتىلعان دەسەدى. قوس باتىردى جوقتاعان قارىنداستارى كوز جاستارىن بۇلايدى. سول ناقاق كوز جاسىنان تۇزدى كول پايدا بولادى. اڭىز, الدە شىندىق؟!. قالاي بولعاندا دا ۇيلەسىپ تۇر. تەك وكىنىشتىسى, قازىرگى جۇرت ۇزاق ۋاقىت ەل ەسىندە ساقتالىپ, تۋعان جەردىڭ قادىرى مەن قاسيەتىن ۇقتىراتىن عاجايىپ وقيعا جەلىسى بويىنشا ورىلگەن اڭىزدى ۇمىتقان. قايتا تىرىلتكەندە, اڭىز استارىن قاپىسىز ۇعاتىندارى تالاس تۋدىرماسا كەرەك.
تابيعات قانشالىقتى شەبەر دەگەنىمىزبەن, ونىڭ دا ءبىر جاراتىلىسىنىڭ جۇمباقتارى بولماق. كىم ءبىلسىن, ارۋاقتى بابالاردىڭ تاۋعا اينالىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس قوي. قازىر قوس شوقى ەتەگىن جايلاعان قالىڭ جۇرتتى تابيعاتتىڭ داۋىلى مەن بورانىنان قورعاپ تۇر. باۋىرى ىق, ساۋىرى كورگەن جاننىڭ كوزىن قۋانتاتىن كوركەم تابيعات.
قازىر بۇل توڭىرەكتە «ايىرتاۋ» شوقىسى, «نايزاتاس» شوقىسى, شالقار كولىنىڭ وڭتۇستىك جاعالاۋى, «شيەلى» توبەشىگى, «بۋيان» شاتقالى ءتارىزدى تۋريستىك باعىتتار بار. اجارلى ايىرتاۋدىڭ ايتارىن ۇققىسى كەلگەن ادام وسى باعىتقا ءبىر رەت ساپار شەكسە, قانشاما رۋحاني قازىناعا كەزىگەر ەدى. ءبىز اتاپ وتكەن باعىتتاردىڭ بويى ءتالىمى مول, تاعىلىمى تاماشا كونە تاريحقا تۇنىپ تۇر. بىرەۋىن ايتا كەتەلىك. يمانتاۋ كولىنىڭ ورتاسىندا جاعالاۋىن تولقىن شايىپ جاتقان قۇس ۇياسىنداي عانا ارال بار. قازىر رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە بولىپ وتىرعان تاريحي ەسكەرتكىش. قۇس قاناتى جەتەر بيىكتەن قاراساڭىز, الگى ارال جۇرەك پىشىندەس بولىپ كورىنەر ەدى. اق ايدىننىڭ قاق ورتاسىنداعى ارالدى نۋ جىنىس باسقان. ەڭ عاجابى, بۇل ولكەدە سيرەك كەزدەسەتىن قازاق ارشاسى دا وسىندا. وعان قوسا, ساقالدى قاراعاي, شيە, تاڭقۋراي تۇنىپ تۇر. جادىراعان جاز ايلارىندا تابانى ارالعا تيگەن ادام سۋ جىلان مەن سۇر جىلاندى كورەر ەدى.
كوركەم تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعىمەن تۇمشالاپ جاتقان قولات-قويناۋىندا سامال جەلمەن ساناڭا جەتەر سان الۋان اڭىز بار. ارىداعى حان جايلاۋدى مەكەن ەتكەن قالىڭ ەلدە اي دەسە اۋزى, كۇن دەسە كوزى بار عاجاپ ءبىر سۇلۋ سىلاڭداپ بويجەتسە كەرەك. ات تۇياعى جەتەتىن جەردەن دامەلىلەر دۇمەپ كەلگەن. ايتسە دە, نۇر سيپاتتى ارۋ ەشقايسىسىنا جانارىن جاسقاپ زەر سالماعان. اقىر سوڭىندا نامىس قىسقان باتىر شالىس ءبىر باعلان الىپ قاشپاققا وقتالعان. سول ساتتە ارۋعا كوپتەن بەرى سىرتتاي ىنتىق بولىپ جۇرگەن جىلقىشى جىگىت قورعان بولعان دەسەدى. ات ارتىندا وڭگەرىلىپ, پۇشايمان بولىپ كەتىپ بارا جاتقان پەرىشتە قىزدى جەل تابان جۇيرىگىنە مىنگىزىپ الىپ, باس ساۋعالاعان. تۇس-تۇستان قورشاي قاۋمالاعان قۋعىنشىدان قۇتىلۋ قيىنعا سوقسا كەرەك. الدىنان كەزىككەن يمانتاۋ كولىنە ات جالداتقان. ول زاماندا كول ورتاسىنداعى ارال جوق ەدى دەسەدى ەل تاريحىن ەكشەپ, جادىنا جاتتاعاندار. قوس عاشىقتى قۇتقارۋ ءۇشىن ات تۇياعى ىلىگەتىن الاقانداي جەر پايدا بولىپتى. ەكەۋى اق ايدىنداعى اقباس تولقىندارمەن الىسىپ ءجۇرىپ جەتكەندە, الگى وكشەنىڭ ىزىندەي عانا كىشكەنتاي جەر كەنەت ۇلكەيىپ, تاس قامالعا اينالعان. ارالدىڭ تاسقامال اتى سودان قالىپتى. قوس عاشىققا جاۋ قۇرىعى جەتپەگەن. اجال اڭساپ ۇشقان جەبە دە جاعالاۋىن سيپاي الماعان. ەكەۋى امان قالىپتى, كەيىن باقىتتى عۇمىر كەشكەن دەيدى. كول ورتاسىنداعى شوكىمدەي عانا تاس ارالدىڭ تاريحى وسىلاي سيپاتتالادى. قازىر الا جازداي كول جيەگىندە ينە شانشار ورىن بولمايدى. سۇلۋ تابيعاتتىڭ سيپاتى سيقىرداي ارباپ تۇرادى ەمەس پە؟ كولگە قۇمار كوپشىلىك بىلە ءجۇرسىن دەپ ءبىر اۋىز ءسوز ايتتىق ءبىز دە. بالكىم كولمەن بىرگە ەلگە قۇمار, ەل تاريحىنا ىنتىزار زەرەك جاندار كوبەيە تۇسەر.
اقمولا وبلىسى
