بىراق بۇل العاش رەت ورىن الىپ وتىرعان جاعداي ەمەس. بۇدان ءۇش جىل بۇرىن دا بايقالعان قۇبىلىس 2018 جىلى 1-شاعىن اۋداننىڭ جاعالاۋىندا, «شاعالا» قوناقۇيىنەن «نۇر پلازا» جاعاجايىنا دەيىنگى ارالىقتا دا كوزگە تۇسكەن.
جەرگىلىكتى باسىلىمداردىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل سوعان ۇقساس جاعداي «Caspian Riviera» قوناقۇيىنىڭ لاگۋناسىنان بايقالىپتى جانە سۋ قىزىل تۇسكە دياتومدىق بالدىرلاردىڭ اسەرىنەن بويالعانى ايتىلىپ, ونىڭ بالىق ءۇشىن قاۋىپسىز ەكەنى حابارلاندى.
تەڭىزدەگى وزگەرىسكە قاتىستى ەكولوگتەر جاعالاۋدا قىزىل ءتۇستى شىلاۋ مەن بالدىر بار ەكەنىن, تەڭىز سۋى ءتۇسىنىڭ قىزارۋى وسى وسىمدىكتەرمەن بايلانىستى ەكەنىن جانە بۇل جاعدايدان قورشاعان ورتانىڭ لاستانبايتىنىن ايتادى.
– بۇل – تابيعي قۇبىلىس. سوڭعى رەت 2018 جىلى قىس مەزگىلىندە بايقالعان بولاتىن. ءبىز اي سايىن تەڭىزگە مونيتورينگكە شىعامىز, تەڭىزدىڭ قىزارىپ جاتقانىن, ياعني جاعالاۋداعى قىزىل بالدىرلاردىڭ شوعىرىن قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا تامان بايقاعان ەدىك. سول كەزدە العان سىنامادان تەڭىزدەن قانداي دا ءبىر اۋىتقۋشىلىق, شەكتەن شىققان بەلگى انىقتالعان جوق. كاسپي تەڭىزىندە بالدىرلاردىڭ كوپتەگەن ءتۇرى بار. اسىرەسە تۇستەرى قىزىل, قوڭىر, قوڭىر-قىزىل ءتۇستى بولىپ كەلەتىن پوليسيفونيا, لاەرەنسيا دەگەن تۇرلەرى كەزدەسەدى جانە ولار تەرەڭ ەمەس تۇستاردا, تەڭىز جاعالاۋىندا شوعىرلانىپ وسەدى. وسى بالدىرلار وسكەن تۇستاردا تەڭىز سۋىنىڭ قىزىل تۇسكە بويالاتىنىن جانە قار جاۋعان كەزدە كورىنەتىنىن بايقايمىز. اقتاۋدا قار جاۋدى, دەمەك اق قارمەن قىزىل بالدىرلار انىق كورىندى, – دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىسى ەكولوگيا دەپارتامەنتى زەرتحانالىق-تالدامالى باقىلاۋ ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى راۋشان تولەپوۆا.
مامانداردىڭ سوزىنە سەنسەك, قۇبىلىستىڭ تەڭىز جانۋارلارىنا – بالىقتار مەن اققۋ, شاعالا سىندى قۇستارعا, يتبالىقتارعا زيانى جوق ەكەن. ولار بۇل ءۋاجدى قۇستاردىڭ, يتبالىقتاردىڭ ءدال وسى كورىنىس سالدارىنان قىرىلۋى بۇرىن دا, قازىر دە تىركەلمەگەندىگىمەن تۇسىندىرەدى. ال, راسىندا, ناقتى زيانى بار ما, جوق پا – ونى ءبىلۋ ءۇشىن ارنايى عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي ماڭعىستاۋ وڭىرىندە تەڭىزدە ورىن العان بۇل قۇبىلىسقا, وزگە دە تابيعي, ەكولوگيالىق احۋالدارعا ناقتى جاۋاپ بەرەتىن عىلىمي ورتالىق جوق. قىزىل ءتۇس كورىنگەن سايىن بالدىرلاردى «بالەگە قالدىرىپ» كەلەمىز...
وسىلايشا, اقتاۋ ءاپ-ساتتە «قىزىل تەڭىز» جاعالاۋىنداعى قالاعا اينالىپ شىعا كەلدى. ارينە, بۇل قىزىل ءتۇستى «قىزىقتاپ» ايتقانداي بولىپ كورىنەر, بىراق اتشاپتىرىم اۋماقتى قانعا بوياپ تاستاعان «تەڭىزدەگى تەنتەكتەر» راسىندا بالدىرلار ما, الدە باسقا ما, ونىڭ زاردابى – زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە.
ماڭعىستاۋ وبلىسى
