«ازاماتتارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ءبىز قازىر «جولدا قابىلداۋ» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى اياسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا پوليتسيانىڭ 516 كەڭەس بەرۋ پۋنكتى ورنالاستىرىلدى, ءبىز ناقتىلاۋعا مەملەكەتتىك كىرىستەر باسقارماسىنداعى ارىپتەستەرىمىزدى قاتىستىردىق. شەتەلدىك كولىك قۇرالدارىن تىركەۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالارعا قازىردىڭ وزىندە 6500 ادام كەلدى. ونداي كولىكتەردى تىركەۋ تالابى بۇرىننان بار. قازاقستانعا اكەلىنگەن شەتەلدىك كەز كەلگەن قولدانىستاعى كولىك تىركەلۋ كەرەك. بۇل – جول ءجۇرۋ ەرەجەسىنىڭ ءبىر نورماسى. 2014 جىلى جول ءجۇرۋ ەرەجەسىنە تولىقتىرۋ ەنگىزىلىپ, اتالعان ەلدەردەن ساتىلىپ الىنىپ كەلگەن كولىكتەردى مىندەتتى تۇردە تىركەۋ ەرەجەسى بەكىتىلدى. سول سەبەپتى قازىرگى ۋاقىتتا ەلدە جاڭادان ەشقانداي ءنورماتيۆتى قۇجاتتار قابىلدانىپ جاتپاعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سونىمەن بىرگە, اكەلىنگەن كولىكتەردى تىركەۋ بويىنشا جاڭا نورماتيۆتەر ەنگىزىلىپ جاتقان جوق. ءوز يەلىگى بويىنشا كولىك ساتىپ العان كەز كەلگەن ازامات اۆتوكولىكتى ارنايى حقو-عا بارىپ تىركەۋى كەرەك», دەدى مارات قوجاەۆ.
سونىمەن قاتار ول كولىكتى تىركەۋ ءۇشىن جەكە كۋالىك, اۆتوكولىكتىڭ يەلىگىنە قاتىستى قۇجات, بارلىق سالىقتار مەن باجداردىڭ تولەنگەنى تۋرالى انىقتاما كەرەكتىگىن ايتتى. كولىك قازاقستاندا جانە ەاەو اۋماعىندا بەكىتىلگەن ەرەجەلەرگە سايكەس, تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي بولۋى ءتيىس.
ء«بىز نەگە ارمەنيا, قىرعىز رەسپۋبليكاسى نەمەسە رەسەيدەن اكەلىنگەن كولىكتەردى تىركەۋگە شاقىرا باستادىق؟ بىرىنشىدەن, بۇل رەتتە ءتيىستى ەسەپ جۇرگىزىپ, كولىكتىك ءتارتىپ پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ويلاندىرىپ وتىر. ۇقك شەكارا قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, ەلدە كەيىنگى ءۇش جىلدا ەاەو ەلدەرىنەن 200 مىڭعا تارتا كولىك قازاقستانعا كىرگىزىلگەن. ونىڭ ءبارى تىركەلمەگەن. كوبىسى ترانزيتپەن كىرسە, ءبىرشاما بولىگى وسىندا جۇمىسقا كەلگەن ازاماتتارعا تيەسىلى بولىپ وتىر. تەك 40 مىڭى عانا زاڭدى تۇردە تىركەلگەن. قالعان كولىكتەردىڭ ءبارىن ءبىزدىڭ ازاماتتار بەكىتىلگەن قۇقىقتىق مەحانيزمنەن تىس پايدالانىپ كەلەدى», دەدى ول.
مارات قوجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كولىكتەر پوليتسيا ەسەبىندە كىمدىكى ەكەنى بەلگىسىز بولعاندىقتان, ازاماتتار سانالى تۇردە جول ەرەجەسىن بۇزىپ, جول ۇستىندەگى باسقا جولاۋشىلار مەن جۇرگىزۋشىلەرگە قاتەر ءتوندىرىپ كەلەدى.
«مۇنداي كولىكتەردىڭ بىرازىمەن ازاماتتار تاسىمالدانىپ, ولار ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 2019 جىلى شەتەلدىك كولىك قۇرالدارىنىڭ قاتىسۋىمەن جول ەرەجەسىنىڭ بۇزىلۋ جاعدايى ءۇش جارىم ەسەگە – 27 مىڭنان 93 مىڭعا دەيىن وسكەن. ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك كولىك مىنگەن قازاقستاندىقتاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جىلى 1800 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپ, ونىڭ 1400-ءى ءىرى شىعىن كەلتىرگەن. 428 جول اپاتى جاعدايىندا 132 ادام قايتىس بولىپ, 528 ادام جاراقات الدى», دەدى ول. ۆيتسە-مينيستر بىلتىر قازان ايىنان باستاپ ساقتاندىرۋ بازاسىنان اتالعان كولىكتەر بويىنشا اقپارات الۋعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇل جاعدايدى رەتتەۋگە ۇلەسىن قوسقانىمەن, ماسەلەنى تولىق شەشە المايدى. ەكىنشىدەن, شەتەلدىك كولىكتەر قىلمىس جاساۋ پيعىلىنداعى ادامدار ءۇشىن اسا ىڭعايلى بولىپ تۇر. 2019 جىلى 400 قۇقىقبۇزۋشىلىق شەتەلدىك كولىكتى پايدالانۋ ارقىلى جاسالدى. ولاردىڭ 335-ءى كولىكتى ۇرلاۋعا قاتىستى بولسا, 60 قىلمىس كىسى ولتىرۋدەن ۇرلىققا دەيىنگى دارەجەدە جاسالىپ وتىر. ءىىم بازاسىندا بۇل كولىكتەر تۋرالى اقپارات بولماعاندىقتان, ونداي كولىكتەردى تابۋ ايتارلىقتاي ماسەلە تۋعىزادى. سونداي-اق بازادا بولماعاندىقتان, كولىك يەسى وزىنىكى ەكەنىن كوپ جاعدايدا دالەلدەي دە المايدى», دەدى ول. كەي جاعدايدا قىلمىسكەرلەر قىلمىس جاساۋ ءۇشىن ادەيى ءدال شەتەلدىك ءنومىرلى كولىكتەردى ساتىپ الاتىن كورىنەدى.
«ماسەلەن, پاۆلودار وبلىسىندا ءۇش وتانداسىمىز ارنايى رەسەيلىك ءنومىرلى ۆاز 2106 كولىگىن ساتىپ الىپ, جەرگىلىكتى بيزنەسمەنگە قاراقشىلىق شابۋىل جاساعان. وسىدان كەيىن سول كولىكتى ورتەپ, دالەل-دايەكتەردىڭ ءبارىنىڭ كوزىن قۇرتقان. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي قىلمىستاردىڭ سانى ازايماي تۇر», دەدى ول.
