ساياسات • 24 قاڭتار، 2020

شەتەلدەن اكەلىنگەن كولىكتەردىڭ شيكىلىگى كوپ

559 رەتكورسەتىلدى

ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىندا ارمەنيادا جانە قىرعىز­ستاندا تىركەلگەن اۆتوكولىكتەردى قازاقستانعا اكەلۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەسى بو­يىنشا ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆ قۇقىق قورعاۋشىلار نە سەبەپتى ارمەنيا مەن قىرعىز رەس­پۋب­ليكاسىنان اكەلىنگەن كولىكتەردى تىركەۋگە شاقىرىپ جاتقانىن ايتىپ بەردى.

«ازاماتتارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ءبىز قازىر «جولدا قابىلداۋ» رەسپۋب­ليكالىق اكتسياسى اياسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ەلى­مىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا پولي­تسيانىڭ 516 كەڭەس بەرۋ پۋنكتى ورنالاس­تىرىلدى، ءبىز ناقتىلاۋعا مەملە­كەتتىك كىرىستەر باسقارماسىنداعى ارىپتەس­تەرىمىزدى قاتىستىردىق. شەتەلدىك كولىك قۇرالدارىن تىركەۋ بويىنشا كون­سۋل­تاتسيالارعا قازىردىڭ وزىندە 6500 ادام كەلدى. ونداي كولىكتەردى تىركەۋ تالابى بۇ­رىننان بار. قازاقستانعا اكەلىنگەن شەتەلدىك كەز كەلگەن قولدانىستاعى كولىك تىركەلۋ كەرەك. بۇل – جول ءجۇرۋ ەرەجەسىنىڭ ءبىر نورماسى. 2014 جىلى جول ءجۇرۋ ەرە­جەسىنە تولىقتىرۋ ەنگىزىلىپ، اتالعان ەلدەردەن ساتىلىپ الىنىپ كەلگەن كولىكتەردى مىندەتتى تۇردە تىركەۋ ەرەجەسى بەكىتىلدى. سول سەبەپتى قازىرگى ۋاقىتتا ەلدە جاڭادان ەشقانداي ءنورماتيۆتى قۇجاتتار قابىلدانىپ جاتپاعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. سونىمەن بىرگە، اكەلىنگەن كولىكتەردى تىركەۋ بويىنشا جاڭا نورماتيۆتەر ەنگىزىلىپ جاتقان جوق. ءوز يەلىگى بويىنشا كولىك ساتىپ العان كەز كەلگەن ازامات اۆتوكولىكتى ارنايى حقو-عا بارىپ تىركەۋى كەرەك»، دەدى مارات قوجاەۆ.

سونىمەن قاتار ول كولىكتى تىركەۋ ءۇشىن جەكە كۋالىك، اۆتوكولىكتىڭ يەلىگىنە قاتىستى قۇجات، بارلىق سالىقتار مەن باجداردىڭ تولەنگەنى تۋرالى انىقتاما كەرەكتىگىن ايتتى. كولىك قازاقستاندا جانە ەاەو اۋماعىندا بەكىتىلگەن ەرەجەلەرگە سايكەس، تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي بولۋى ءتيىس.

ء«بىز نەگە ارمەنيا، قىرعىز رەسپۋب­لي­كاسى نەمەسە رەسەيدەن اكەلىنگەن كولىك­تەردى تىركەۋگە شاقىرا باستادىق؟ بىرىن­شىدەن، بۇل رەتتە ءتيىستى ەسەپ جۇرگىزىپ، كولىكتىك ءتارتىپ پەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپ­سىز­دىگى ويلاندىرىپ وتىر. ۇقك شەكارا قىز­مەتىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، ەلدە كەيىن­گى ءۇش جىلدا ەاەو ەلدەرىنەن 200 مىڭ­عا تارتا كولىك قازاقستانعا كىرگىزىل­گەن. ونىڭ ءبارى تىركەلمەگەن. كوبىسى تران­زيت­­پەن كىرسە، ءبىرشاما بولىگى وسىندا جۇ­مىس­قا كەلگەن ازاماتتارعا تيەسىلى بولىپ وتىر. تەك 40 مىڭى عانا زاڭدى تۇردە تىر­كەل­گەن. قالعان كولىكتەردىڭ ءبارىن ءبىز­­دىڭ ازاماتتار بەكىتىلگەن قۇقىقتىق مە­حا­نيزم­نەن تىس پايدالانىپ كەلەدى»، دەدى ول. 

مارات قوجاەۆتىڭ ايتۋىنشا، اتالعان كولىكتەر پوليتسيا ەسەبىندە كىمدىكى ەكەنى بەلگىسىز بولعاندىقتان، ازاماتتار سانالى تۇردە جول ەرەجەسىن بۇزىپ، جول ۇستىندەگى باسقا جولاۋشىلار مەن جۇرگىزۋشىلەرگە قاتەر ءتوندىرىپ كەلەدى.

«مۇنداي كولىكتەردىڭ بىرازىمەن ازاماتتار تاسىمالدانىپ، ولار ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەدى. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 2019 جىلى شەتەلدىك كولىك قۇرالدارىنىڭ قاتىسۋىمەن جول ەرەجەسىنىڭ بۇزىلۋ جاعدايى ءۇش جارىم ەسەگە – 27 مىڭنان 93 مىڭعا دەيىن وسكەن. ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك كولىك مىنگەن قازاقستاندىقتاردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جىلى 1800 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلىپ، ونىڭ 1400-ءى ءىرى شىعىن كەلتىرگەن. 428 جول اپاتى جاعدايىندا 132 ادام قايتىس بولىپ، 528 ادام جارا­قات الدى»،  دەدى ول. ۆيتسە-مينيستر بىلتىر قازان ايىنان باستاپ ساقتاندىرۋ با­زا­سىنان اتالعان كولىكتەر بويىنشا اقپا­رات الۋعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. 

«بۇل جاعدايدى رەتتەۋگە ۇلەسىن قوسقانىمەن، ماسەلەنى تولىق شەشە المايدى. ەكىنشىدەن، شەتەلدىك كولىكتەر قىلمىس جاساۋ پيعىلىنداعى ادامدار ءۇشىن اسا ىڭعايلى بولىپ تۇر. 2019 جىلى 400 قۇقىقبۇزۋشىلىق شەتەلدىك كولىكتى پايدالانۋ ارقىلى جاسالدى. ولاردىڭ 335-ءى كولىكتى ۇرلاۋعا قاتىستى بولسا، 60 قىلمىس كىسى ولتىرۋدەن ۇرلىققا دەيىنگى دارەجەدە جاسالىپ وتىر. ءىىم بازاسىندا بۇل كولىكتەر تۋرالى اقپارات بولماعاندىقتان، ونداي كولىكتەردى تابۋ ايتارلىقتاي ماسەلە تۋعىزادى. سونداي-اق بازادا بولماعاندىقتان، كولىك يەسى وزىنىكى ەكەنىن كوپ جاعدايدا دالەلدەي دە المايدى»، دەدى ول. كەي جاعدايدا قىلمىسكەرلەر قىلمىس جاساۋ ءۇشىن ادەيى ءدال شەتەلدىك ءنومىرلى كولىكتەردى ساتىپ الاتىن كورىنەدى.

«ماسەلەن، پاۆلودار وبلىسىندا ءۇش وتانداسىمىز ارنايى رەسەيلىك ءنومىرلى ۆاز 2106 كولىگىن ساتىپ الىپ، جەرگىلىكتى بيزنەسمەنگە قاراقشىلىق شابۋىل جاساعان. وسىدان كەيىن سول كولىكتى ورتەپ، دالەل-دايەكتەردىڭ ءبارىنىڭ كوزىن قۇرتقان. وكىنىشكە قاراي، مۇنداي قىلمىستاردىڭ سانى ازايماي تۇر»، دەدى ول.

سوڭعى جاڭالىقتار

Samsung تاعى نە پاتەنتتەدى؟

تەحنولوگيا • بۇگىن، 15:23

تاسقىنعا – توسقىن

ايماقتار • بۇگىن، 13:25

قايىقشى اتانىڭ حيكاياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 12:39

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇقساس جاڭالىقتار