تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەندەي: «ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق, اسىرەسە ەكى مەملەكەت استانالارىندا ەلشىلىكتەرىمىزدىڭ اشىلۋى ناتيجەسىندە قارقىندى دامۋدا. جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستارىمىز جاندانا ءتۇستى. العاشقىدا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى مەملەكەتتىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى مارقۇم شەيح زايد بەن سۇلتان ءال ناحايانمەن, بۇگىندە پرەزيدەنت شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناحايانمەن ىزگى ىقىلاستى دوستىق قاتىناستار ورناتتىق. بۇل بايلانىستار ءوز كەزەگىندە بارلىق سالاداعى ىقپالداستىقتى جان-جاقتى نىعايتىپ, ونىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى».
ساياسي سالاداعى قاتىناستارعا توقتالساق, ەكى ەل اراسىندا ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن تىعىز بايلانىستاردىڭ ارقاسىندا جىل سايىن جوعارى دەڭگەيدەگى رەسمي جانە جۇمىس ساپارلارمەن الماسۋ جۇزەگە اسادى. مىسالى, ەلباسى امىرلىكتەرگە 2018-2019 جىلدارى ەكى مارتە رەسمي ساپار جاسادى, ال ءابۋ-دابي تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناحايان 2018 جىلعى شىلدەدە استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلىپ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اشىلۋىنا قاتىستى.
امىرلىكتەر ەلىمىزدىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى بارلىق باستامالارىن قولدايدى, ءابۋ-دابي ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ بەلسەندى مۇشەسى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى ءبىزدىڭ باستامامىزدى امىرلىكتەر تولىق قولدايدى. حالىقارالىق جانە وڭىرلىك وزەكتى ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى بويىنشا قازاقستان مەن امىرلىكتەردىڭ ۇستانىمدارى بىردەي نەمەسە ۇقساس. ەكى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى اراسىندا تۇراقتى تۇردە ساياسي كونسۋلتاتسيالار وتكىزىلەدى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق جىلدان-جىلعا تۇراقتى دامىپ كەلەدى. امىرلىكتەر ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن ساۋدا اينالىمى كولەمى جاعىنان اراب ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى ورىن الادى. مىسالى, 2018 جىلى ساۋدا اينالىمى 490 ملن اقش دوللارىن قۇراسا, 2019 جىلدىڭ قاڭتار-قاراشا ارالىعىندا 500 ملن اقش دوللارىنان اسىپ, الدىڭعى جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن شامامەن 10%-عا ارتىق بولدى. وسى رەتتە ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىندا قازاقستان ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى ۇلكەن ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
ەكى ەل اراسىندا قول قويىلعان ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا ينۆەستورلار ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىقپەن قامتاماسىز ەتىلدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا امىرلىكتەردەن تارتىلعان تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمى 2,1 ملرد اقش دوللاردان استى. وسى جىلدىڭ ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالاتىن ء«ابۋ دابي پلازا» كوپفۋنكتسيونالدىق كەشەنى جوباسىنا امىرلىكتەر تاراپى 1,2 ملرد اقش دوللارىنان استام ينۆەستيتسيا سالدى. ەلوردا كۇنى قارساڭىندا رەسمي تۇردە اشىلاتىن بۇل كەشەن نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ كوز تارتار ماقتانىشتارىنىڭ بىرىنە جانە قازاقستان مەن امىرلىكتەر اراسىنداعى مىزعىماس دوستىقتىڭ ەرەكشە رامىزىنە اينالارى ءسوزسىز. ەلىمىزدىڭ باتىس بولىگىندە مۇناي-حيميا كەشەنى جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ماڭىزدى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى, ەندى ونى ءىس جۇزىندە ىسكە اسىرۋ باستالادى دەپ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق ەنەرگەتيكا, كولىك-لوگيستيكا, اگروونەركاسىپ پەن عارىش سالالارىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 10 ملرد اقش دوللارىنان اسادى.
«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ءابۋ-دابي مەن دۋبايداعى حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارىمەن بەلسەندى ءىس-قيمىلدارىن ودان ءارى جالعاستىرۋدا, امىرلىكتەردەگى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ احقو-نىڭ تابىستى قىزمەتىنە قىزىعۋشىلىقتارى ارتىپ كەلەدى.
ينۆەستيتسيالاردى تارتۋمەن قاتار قازاقستاندىق تاۋارلاردى امىرلىكتەر نارىعىنا شىعارۋ باعىتىندا كەشەندى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە جالعاسۋدا. 2019 جىلى ءابۋ-دابي مەن دۋباي قالالارىندا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ساۋدا ميسسياسىن ۇيىمداستىردى. ازىق-ت ۇلىك, قۇبىر جەلىسى جابدىقتارى, تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس, اككۋمۋلياتور مەن ورگانيكالىق تىڭايتقىشتاردى وندىرۋشىلەر امىرلىكتەردىڭ ىسكەر توپتارى وكىلدەرىمەن ناتيجەلى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. ساۋدا ميسسياسى بارىسىندا ءباا نارىعىنا ەنۋ ءۇشىن ونىمدەردى تىركەۋ مەن سەرتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. وتكەن جىلى ەلىمىزدەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن, ونىڭ ىشىندە ۇن, كۇرىش, قوي ەتى, تابيعي بالدى ەكسپورتتاۋ جۇزەگە استى. الداعى كەزەڭدە قازاقستاندا وندىرىلگەن اككۋمۋلياتورلار ەكسپورتىنا قاتىستى كەلىسىم-شارتقا قول قويىلادى.
ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتتى سالاسى – تۋريزم سالاسى بويىنشا بايلانىستار نىعايىپ كەلەدى. ءباا ازاماتتارىنا ەلىمىزگە ۆيزاسىز كىرۋ قۇقىعى 2015 جىلعى شىلدەدەن باستالدى, ال 2018 جىلعى 10 ناۋرىزدان باستاپ قازاقستان ازاماتتارى ءباا اۋماعىنا 30 كۇندىك مەرزىمگە ۆيزاسىز كىرۋگە مۇمكىندىك الدى. اتالعان قادام امىرلىكتەردەن كەلەتىن تۋريستەر سانىن 50 پايىزعا كوبەيتتى, ال قازاقستاندىق تۋريستەر كولەمى شامامەن 30 پايىزعا ۇلعايدى.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەن امىرلىكتەر اراسىندا قول قويىلعان مەملەكەتارالىق, ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىمدەر مەن باسقا دا قۇجاتتاردىڭ سانى 100-دەن استى. شارت-قۇقىقتىق نەگىز قۇرايتىن ماڭىزدى قۇجاتتار رەتىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى, ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى, تابىسقا سالىناتىن سالىقتارعا قاتىستى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە سالىق سالۋدان جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى, قىلمىسكەرلەردى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى, ازاماتتىق جانە كوممەرتسيالىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى جانە ت.ب. كەلىسىمدەردى اتاۋعا بولادى.
ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۇراقتى دامۋدا. وتكەن جىلعى قىركۇيەكتە نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن ەۋرازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى سپيكەرلەرىنىڭ 4-كەڭەسىنە امىرلىكتەر تاراپى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قاتىستى. ءباا فەدەرالدىق ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆا, ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلينمەن كەڭەيتىلگەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە ۋاعدالاستى.
مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە ەكى ەلدىڭ ونەر ۇجىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇرلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلدى. وتكەن جىلى ءابۋ-دابيدەگى مادەني فەستيۆالدا «استانا بالەت» تەاترىنىڭ ۇجىمى ونەر كورسەتتى, شارجا قالاسىندا وتكەن مادەني مۇرا اپتالىعىنا ءان-بي ءانسامبلى جانە ءابۋ-دابيدە بولعان شەيح زايد اتىنداعى فەستيۆالعا قىزىلوردا جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ فولكلورلىق بي ءانسامبلى قاتىستى. 2018 جىلى قول قويىلعان مادەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس, قازاقستان مەن امىرلىكتەر حالىقتارىن رۋحاني سالادا ودان ءارى جاقىنداستىرۋ جالعاسىن تابادى.
وسى رەتتە قازاق حالقىنىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي 2020 جىلعى 27-30 قاڭتار ارالىعىندا ءابۋ-دابيدەگى «مانارات ءاس-سااديات» ورتالىعىندا ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» ۇلتتىق كينوستۋدياسى تۇسىرگەن «قۇنانباي» كوركەم ءفيلمى جانە «اباي. ءومىربايانى مەن شىعارماشىلىعى» اتتى دەرەكتى فيلم كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار امىرلىكتەردەگى «قازاق كينوسىنىڭ كۇندەرى» اياسىندا «قازاق حاندىعى. التىن تاق», «قازاق حاندىعى. الماس قىلىش», كينوەپوپەياسى جانە «ەلباسى جولى. استانا» ءفيلمى اراب كورەرمەنىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلادى.
ەكى ەل اراسىنداعى ەرەكشە قارىم-قاتىناستاردىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە امىرلىكتەردىڭ ءبىزدىڭ ەلدە جۇزەگە اسىرعان بىرقاتار الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە جوباسىن اتاپ وتۋگە بولادى. مىسالى, ءباا پرەزيدەنتى اتىنداعى گۋمانيتارلىق ىستەر مەكەمەسى شىمكەنت قالاسىندا 120 ورىندىق پەرزەنتحانا جانە 3 مىڭ ادامعا ارنالعان مەشىت قۇرىلىسىنا قارجى ءبولدى. سونىمەن قاتار اتالعان مەكەمە نۇر-سۇلتان قالاسىندا جالپى قۇنى 13 ملن اقش دوللارى بولاتىن 1200 ورىندىق ورتا مەكتەپ قۇرىلىسىن تابىستى تۇردە ىسكە اسىردى.
قورىتا ايتقاندا, پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ امىرلىكتەرگە العاشقى رەسمي ساپارى ءوزارا ءتيىمدى ىقپالداستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە كەڭ جول اشادى. ءابۋ-دابي مەن دۋبايدا وتەتىن كەڭەيتىلگەن كەلىسسوزدەر ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستارعا قوسىمشا سەرپىن بەرىپ, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىندايدى.
ماديار مەڭلىبەكوۆ,
قازاقستاننىڭ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى
