الىسقا قۇلاش سەرمەۋگە ۇندەيدى

ءبىز ابايدى قانشا تانىپ-بىلدىك دەسەك تە تەرەڭ ويلى عۇلامانىڭ تۇ­جى­رىمدارى بۇگىنگى زاماندى جاڭا­شا كوزقاراسپەن زەردەلەۋگە جە­تەلەيدى. ايتۋلى ماقالا ۇستىمىزدەگى جىلى كەڭ كولەمدە اتالىپ وتىلەتىن اباي مەرەيتويىنىڭ ماڭىزى مەن ءمانىن وي ەلەگى­نەن وتكىزىپ, الدى­مىزداعى اۋقىمدى جۇمىس­تاردىڭ باعىت-باعدارىن كورسەتىپ وتىر.

اباي ۇرپاق تاربيەلەۋگە, جاس­تاردى سانالى, ساپالى, ساليقالى بولۋعا ۇندەيتىن, جول سىلتەيتىن, باعىت-باعدار بەرەتىن كەسەك-كەسەك ويلارىمەن ورامدى. جاڭا عاسىرداعى ۇرپاق ءۇشىن اباي ءىلىمى مەن ءبىلىمى, اسىرەسە ىزدەنىمپاز جاستار ءۇشىن كوكەيكەستى.

ماقالادا اتاپ كورسەتكەندەي, اباي تاعىلىمدارى بارشا قازاق­قا, الدىمەن بىلىمگە قۇشتار جاس­تار­عا ۇلگى. مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە ابايدىڭ ءومىر جولىن, بالالىق شاعىن ءبىلىپ وسسە, كەيىنىرەكتە زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» ەپوپەياسىن تۇشىنا وقىپ شىعادى, تاربيە الار تۇستارىن زەردەسىنە توقيدى. اقىننىڭ ويلى ولەڭدەرى مەن تاعىلىم الارلىق قارا سوزدەرىندە ۇلتتىڭ بولمىس-ءبىتى­مى, تۇرمىس-تىرشىلىگى, مىنەزى مەن كەلبەتى ايقىن بايقالادى. وسى ەرەك­شەلىكتەردىڭ ءبارىن جاستارىمىزدان باستاپ, جاسامىسقا دەيىن بويىنا ءسىڭىرىپ, ومىرلىك تاجىريبە رەتىندە قالىپتاستىرادى.

ال كامەلەتتىك جاسقا تولىپ, شاڭىراق كوتەرگەن, وتاۋ قۇرعان جاستاردىڭ دەنى الدىمەن اباي ەسكەرتكىشىنە بارىپ, تاعزىم ەتىپ, گۇل شوقتارىن قويادى. كەيىنگى جىلدارى ءبىز وسىنداي ءۇردىستى كورىپ, ءبىلىپ, ءسۇيسىنىپ ءجۇرمىز. ارينە, زەردەلى ۇرپاق قالىپتاستىرۋ تۇر­عى­سىندا قوعامدىق سانانى سىل­كىنتۋ, عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, فيلو­سو­فيالىق تۇجىرىمداردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ الار ورنى ەرەكشە.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ۇلتتىق بولمىس­تىڭ ۇلگىسى رەتىندە جاڭا قۇن­دىلىق­تارعا جول اشۋ دەگەنى­مىز, جاڭعىرۋ دەپ وتكەننەن قول ءۇزىپ قالماي, قايتا ۇلتتىق مۇرالارى­مىزدى بۇگىنگى وڭ ۇردىستەرمەن ۇيلەستىرە وتىرىپ, وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, جاڭاشا دامىتۋدى كوزدەيتىن قۇبىلىس دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇل رەتتە, اباي بىز­گە تەمىرقازىق. بىلە بىلسەك, ويشىل اباي وسىدان ءجۇز جىلدان اس­تام ۋاقىت بۇرىن-اق ۇلتىمىزدى دامىتۋعا, جاڭعىرتۋعا, جاڭارۋ­عا, كەمەلدەنۋگە ۇندەگەن. زامان كوشى­نەن قالماي, ىلگەرى قادام باسۋعا, ءىلىم مەن ءبىلىمدى ۇيرەنۋگە شاقىرعان.

وسى ورايدا اباي ءوزىنىڭ حال­قىمەن ءاردايىم بىرگە ەكەنىن باعامدايمىز. ەلباسى ايتقانداي, «زامانالار اۋىسىپ, دۇنيە ديدارى وزگەرسە دە, حالقىمىز­دىڭ ابايعا كوڭىلى اينىمايدى, قايتا ۋاقىت وتكەن سايىن ونىڭ ۇلىلىعىنىڭ تىڭ قىرلارىن اشىپ, جاڭا سىرلارىنا قانىعا تۇسەدى» دەگەن ونەگەلى ءسوزى اقىن مۇراسىنىڭ ماڭگىلىك وسيەت رەتىندە باعالاناتىنىن ايقىن اڭعارتادى.

ابايدىڭ ويلى شىعارمالارىنا زەر سالساق, ونىڭ ۇنەمى ەلدىڭ العا جىلجۋىنا, ءوسىپ-وركەندەۋىنە شىن نيەتىمەن تىلەۋلەس بولعانىن, وسى يدەيانى بارىنشا دارىپتەگەنىن بايقايمىز. وسىلايشا كەمەڭگەر تۇلعا قازاقتىڭ دامىلسىز وقىپ-ۇيرەنگەنىن, حالقىنىڭ وزىق ويلى بولعانىن بار جان-تانىمەن قالادى. «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ, ءبىلىمدى يگەرمەيىنشە, بيىكتەردىڭ باعىنا قويمايتىنىن ايتتى. ول ء«بىز عىلىمدى ساتىپ مال ىزدەمەك ەمەسپىز», دەپ تۇجىرىمداپ, كەرى­سىنشە, ەل داۋلەتتى بولۋى ءۇشىن عى­لىمدى يگەرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ۇلى ابايدىڭ «پايدا ويلاما, ار ويلا, تالاپ قىل ارتىق بىلۋگە» دەگەن ونەگەلى وسيەتىن دە وسى تۇرعىدان ۇعىنۋىمىز قاجەت.

عۇلاما ويشىل, اعارتۋشى­نىڭ حالقىن ىلگەرى دامۋعا ۇندەگەن تۇ­جىرىمدارى قازىر دە اسا وزەكتى. ءتىپتى بۇرىنعىدان دا زور ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. سەبەبى ءبىز ءححى عاسىرداعى عىلىمنىڭ ماقساتى بيىككە ۇمتىلۋ, الىسقا قۇلاش سەرمەۋ ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.

 ەندىگى جەردە ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – وسى ىلگەرى ۇمتىلعان ۇلى كوشكە ىلەسىپ قانا قويماي, الدىڭعى قاتاردان ويىپ تۇرىپ ورىن الۋ. «ول ءۇشىن ەڭ الدىمەن, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن زامانعا ساي دامىتۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ كورسەتتى مەم­لەكەت باسشىسى.

قازىرگى الەم كۇن سايىن ەمەس, ءسات سايىن, ساعات سايىن وزگەرۋدە. بارلىق سالادا جاڭا مىندەتتەر مەن تىڭ تالاپتار قويىلۋدا. عىلىمداعى جاڭالىقتار ادامدى العا جەتەلەيدى. اقىل-ويمەن عانا وزاتىن كەزەڭ كەلدى. زامان كوشىنە ىلەسىپ, ىلگەرى جىلجۋ ءۇشىن ءبىز سانانىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك.

ۇلى اباي ءوز تۇسىندا زامانداستارىنا سىني كوزبەن قاراپ, «تەرەڭ وي, تەرەڭ عىلىم ىزدەمەيدى, وتىرىك پەن وسەكتى جۇندەي ساباپ» دەپ ۇنەمى كوڭىلى تولماي وتىردى. بۇل بۇگىن دە كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە. بوس ءسوز, وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق, داڭعويلىق, ىسىراپ­شىلدىق سەكىلدى كەلەڭسىز جايتتاردان ارىلاتىن كەز جەتتى.

 وسى ارادا ويى تەرەڭ, زەردەلى اقىننىڭ:

«...توقتاۋلىلىق, قالىپتى, شىدامدىلىق,

بۇل – قايراتتان شىعادى,  بىلسەڭ كەرەك.

اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستا,

سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن بولەك», –

دەپ حIح عاسىردا ايتقان ويلارى قازىر دە, بولاشاق جاستارعا دا ساباق بولار تەرەڭ تاعى­لىم رەتىندە ومىرشەڭ ەكەندىگىندە داۋ جوق.

اباي اقىن, اعارتۋشى, عۇلا­ما ويشىل, بىلىكتى اۋدارماشى, كورەگەن ادام عانا ەمەس, ءومىردى تەرەڭ زەردەلەگەن فيلوسوف. ادام جانىن مۇقيات زەرتتەگەن ۇلكەن ءپالساپاشى. بىلە بىلگەنگە اباي مۇرالارىنىڭ تاعىلىم الار تۇستارى جەتەرلىك. ءبىز سونىڭ ءبىر پاراسىنا عانا توقتالدىق. اباي الەمى بىزدەردى الىسقا قۇلاش سەرمەۋگە ۇندەيدى.

اقان بيجانوۆ,

فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور

الماتى