الەمدە حالال ونىمگە دەگەن سۇرانىس كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. حالىقارالىق ەكونوميكالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنە جۇگىنسەك, بۇگىنگى تاڭدا بۇنداي ءونىمدى 122 مەملەكەتتە ءومىر سۇرەتىن 1,5 ميلليارد ادام تۇتىنادى ەكەن. 2005 جىلى حالال ءونىمنىڭ جىلدىق اينالىمى 5 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, سوڭعى جىلدارى 4 تريلليون دوللارعا جەتكەن.
«حالال ستاندارتى» دەگەنىمىز – ءبىرىنشى كەزەكتە ءونىمنىڭ شاريعات ۇكىمدەرىنە ساي بولۋى. حالال ۇكىمى تەك تاعامعا عانا ءتان دەسەك قاتەلەسەمىز. حالال يندۋسترياسىنا – تاماق ونەركاسىبى (ەت, ءسۇت, نان, سۋسىن, كونديتەر ونىمدەرى); جەڭىل ونەركاسىپ (تەرى بۇيىمدارى, بارلىق كيىم-كەشەك تۇرلەرى); ءبىلىم بەرۋ (يسلام تەولوگياسى, مەكتەپ, بالاباقشا, جوعارى وقۋ ورىندارى); دەنساۋلىق سالاسى ء(دارى-دارمەك, اكۋشەرلىك قىزمەت, پەرزەنتحانا, ءمايىتحانا); قارجى-قاراجات (كرەديت, ءوسىم, بانكينگ); مادەني ورىندار (تەاترلار, دەمالىس ورىندارى, قوناقۇيلەر); داياشىلىق قىزمەت (اسحانا, ءدامحانا, حاۋىز, كەمپينگ-موتەل, تۋرزيم) بارلىعى جاتادى. ناقتىراق ايتقاندا, حالال ستاندارتىن قاجەت ەتپەيتىن قۇرىلىم جوق.
ءوز ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سەكتورىن حالال ستاندارتى بويىنشا دامىتىپ وتىرعان مالايزيادا جىل سايىن الەمدىك فورۋم وتەدى. ماقساتى – حالال يندۋسترياسىن حالىقارالىق برەندكە اينالدىرۋ. بۇل ىسكە «يسلام بانكى», «مايكروسوفت كورپورەيشن» سياقتى ءىرى قارجىلىق قۇرىلىمدار ىقىلاس تانىتۋدا.
وسى ورايدا حالال ستاندارتتىڭ شاريعي ۇكىمىن دە بىلگەن دۇرىس. سەبەبى ايات-حاديس ادام بالاسىن حارامنان اۋلاق بولۋعا ۇندەيدى. ۇلكەن ءبىلىم يەسى حافيز يبن كاسير: «حارام ەتىلگەن دۇنيەلەردى پايدالانۋ قۇلشىلىقتىڭ قابىل بولماۋىنا سوقتىرادى» دەپتى. سول سەبەپتى, بىزگە حالال مەن حارامدى اجىراتا ءبىلۋ اۋاداي قاجەت.
مىسالى, ەلەكتر توعىنا سوقتىرىپ نەمەسە اۋىر بالعامەن باستان ۇرىپ, باۋىزداماي ولتىرگەن مالدىڭ ەتى حارامعا جاتادى. وسىنداي ادىسپەن ولتىرىلگەن مال ۇركىپ-قورقۋدىڭ سالدارىنان ونىڭ ادرەنالين بەزدەرى «قورقىنىش» گورموندارىن بولەدى. ۇرەيلى گورموندار دەرەۋ قانعا ءوتىپ, سول مالدىڭ ەتىن جەگەن ادامنىڭ اعزاسىنا زيان كەلتىرەدى.
سوققى كەزىندە ۇيىعان ارام قانعا ميكروب جينالادى. ول ەت قانشا قايناسا دا ولمەيدى. قايناعان ەتتىڭ قۇرامىنداعى ارام ميكروبتار سىرتقى قابىرشىعىن (سپورا) تۇتاستىرىپ الىپ, جويىلماي جاتا بەرەدى. ءتىپتى بۇل ميكروبتار 500 گرادۋس ىستىقتا دا ولمەيدى. ەتپەن بىرگە ادامنىڭ اعزاسىنا وتەدى. بۇل – وتە قاۋىپتى.
سيريا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىر توپ عالىمى ء«بىسسىمىللاسى» ايتىلىپ سويىلعان مالدىڭ ەتى مەن ايتىلماي سويىلعان مالدىڭ ەتىندە ايىرماشىلىق بار ەكەنىن تاپتى. لابوراتوريا جەتەكشىسى پروفەسسور حاليد حالاۆەنىڭ پايىمىنا قاراعاندا: ء«بىسسىمىللاسى ايتىلماي سويىلعان مال مەن قۇس ەتىنىڭ قۇرامىنان ۇيىعان قان, كوبەيۋگە قابىلەتتى باكتەريا مەن ميكروبتار كوپ تابىلدى جانە ەت تەز بۇزىلدى, كەلەسى ەتتە ونداي جاعداي كەزىكپەدى», دەيدى.
حالال ستاندارتىنىڭ باستى شارتى – ونىمگە دوڭىز ارالاستىرماۋ. ويتكەنى كوپتەگەن كاسىپورىن قابىلەتتى ءونىمىن (كامپيتتەرىنە) قاتىپ قالماي ۇزاق ساقتالۋى ءۇشىن دوڭىز مايىن قوسادى. ءتىپتى, سابىن, ءتىس پاستالارى دا سولاي. كۇندەلىكتى ومىردە ءجيى قولداناتىن مايونەز, مارگارين مايلارىن دا تۇتاستاندىرىپ تۇرۋ ءۇشىن شوشقا مايىنان جاسالعان ەرىتىندى قوسۋ ەتەك العان. مەديتسينادا كوپتەگەن دارىگە دوڭىز مايى قوسىلادى. مىسالى, اسقازان اۋرۋىنا پايدالاناتىن پەپسيننىڭ قۇرامىندا دوڭىزدىڭ اسقازانىنان الىنعان فيموزين قوسپاسى بار. شەتەلدە وندىرىلەتىن ويىنشىقتار مەن ايەلدەرگە ارنالعان شاعىن قول سۋمكالاردىڭ دەنى شوشقا تەرىسىنەن جاسالاتىنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. ويتكەنى شوشقا تەرىسى ارزان. الەمدە ەڭ كوپ شوشقا اسىرايتىن ەل – قىتاي. سوندىقتان دا كورشى ەلدەن كەلەتىن ونىمگە اباي بولعان ءجون.
جوعارىداعى حالال ستاندارتىنا كوشكەن مەملەكەتتەردە بارلىق ونەركاسىپ ونىمدەرىنە دوڭىز مايىن قولدانۋ تولىق توقتاتىلعان. ولار ونىڭ ورنىنا كسانتان جانە گۋار شىرىشىن پايدالانىپ, جاپ-جاقسى ءونىم الۋدا. سوڭعى جىلدارى ەلىمىز بويىنشا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرەتىن كاسىپورىندار جاپپاي حالال ستاندارتقا ءوتىپ جاتىر. يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگى قۇرامىنداعى «حالال ستاندارتى» ۇيىمى جاقسى جۇمىس اتقارۋدا.
