رۋحانيات • 21 قاڭتار، 2020

قابان، تاڭكى جانە بىدىق

778 رەتكورسەتىلدى

قالاارالىق تراسسادان بۇرى­لىپ، شولەيت ءوڭىردىڭ شەكسىز-شەت­سىز بۇرالاڭ جولىنا تۇسكەندە، شوپىر جىگىت جەڭىل تىنىستاپ: «كوكە، سىزگە ءبىر قىزىق اڭگىمە ايتايىن با؟» دەپ، قاسىنداعى جولاۋشىعا قاراپ يەك قاقتى.

جولاۋشى اقىرىن عانا باس يزەدى. وسىدان سوڭ ەكى ارا­داعى ۇنسىزدىكتى سەيىلتكەنىنە قۋان­عانداي: «شىركى-ءى-ن، مۇندا تۇ­رىپ جاتقان ەلدىڭ تىرشىلىگى وتە قى­زىق قوي، – دەپ جىميدى شوپىر جىگىت. – مىناۋ دالا سياقتى دار­حان، اقكوڭىل ادامداردى تەك وسى جاقتان عانا كورەسىز. بۇ... بۇلاردىڭ ءبىر-بىرىنە ايتاتىن ازىلدەرى دە قىزىق.

اسىرەسە اۋزىنىڭ دۋاسى بار جەڭگەلەرىمىزدىڭ قايىن اعالارى مەن قايىندارىنا قويعان لاقاپ اتتارىن ەستىسەڭىز بار عوي، ىشەك-سىلەڭىز قاتادى.

مىسالى، ءبىزدىڭ اۋىلدا ءشا­رىپ دەگەن ءبىر اتامىز بولعان. تەمىر­دەن ءتۇيىن تۇيەتىن ناعىز شەبەر، ۇستا كىسى ەدى. مىنە، سول اتامىزدى باياعىدا ءبىر جەڭگەسى قابان دەپ اتاي سالعان ەكەن. سودان الگى ات جەلىم­دەي جابىسىپ، تاستاي قاتقان دا قالعان عوي.

تاعى ءبىر اتامىزدى جەڭگەلەرى ازىل­دەپ تاڭكى دەپ اتاپتى. «نەگە ويتەدى؟» دەسەك، «ە-ە، ول اتا­لا­رىڭ­نىڭ كوپشىلىك جينالعان جەردە تاڭكى سياقتى كيىپ-جارىپ، اينالاداعى جۇرتتى تىڭداماي، ءوز بەتىنشە سويلەي بەرەتىن ادەتى بار ەدى»، دەپ كۇلەدى.

مىنە، ەندى، ءوزىڭىز دە ءتۇسىنىپ وتىرعان شىعارسىز، تاڭكى دەگەن­دەرى – كادىمگى تانكتىڭ ءوزى عوي!..

وتكەندە اۋىلدا سول تاڭكى اتامىزدى ەسكە الىپ، قۇران وقىتۋ ءۇشىن قۇدايى تاماق جاساپ جاتقان كىسىلەردەن: «وسى ءبىزدىڭ تاڭكى اتا­مىزدىڭ شىن اتى كىم ەدى؟» دەپ سۇ­راسام، ەشقايسىسى ەسىنە تۇسىرە المايدى.

ال ەندى، انا-ا-ا-اۋ تۇكپىردەگى باقىرشا دەگەن اۋىلدا جەڭگەلەرى جالاڭاياق اتاندىرىپ جىبەرگەن ءبىر كوكەمىز بولدى. ۇزىن بويلى، كوپ ءسوزى جوق، تۇيىق كىسى ەدى. ءوز باسىم، ونىڭ جالاڭاياق جۇرگەنىن ەشقاشان كورگەن ەمەسپىن. بىراق، الگى لاقاپ اتىن ەستي قالسا، جالت قارايتىن...

جول بويى شوپىر جىگىتتى تىڭ­داپ كەلە جاتقان جولاۋشى جى­­ميىپ، تاعى دا ءبىر رەت باسىن شۇل­عىپ قوي­دى. ونىڭ كوز الدىنا ءوز باسى­نان وتكەن ءبىر قىزىق وقيعا ەلەستەدى.

باياعىدا-ا، بالا كۇنىندە باق­شا سۋارۋ ءۇشىن تاۋ جاقتاپ سۋ بۇرىپ، ارىق جاعالاپ جۇرەتىن ابەشباي دەيتىن كوكەسىن بۇنىڭ اپاسى بىدىق قاينىم دەپ اتاۋشى ەدى.

ول ءوزى، بۇلاردىڭ ۇيىنە ءجيى كەلىپ، اتاسىمەن بىرگە وتىرىپ، قىمىز ىشەتىن. جانە باسى قالتاڭ-قالتاڭ ەتىپ، قاسىنداعى ادامعا ءسوز بەرمەي، كوپىرىپ سويلەي بەرۋشى ەدى. انە، سودان عوي، اپاسىنىڭ ونى بىدىق اتاندىرىپ جۇرگەنى. بىردە  اتاسى ۇيگە كەشتەۋ ورالدى دا: ء«اي، الگى بىدىق قاينىڭ بۇگىن كەلگەن جوق پا؟» دەپ سۇرادى.

اپاسى ونىڭ الدەبىر قىزىق قىلىعىن ەسىنە العانداي: «ە-ە، ءجۇردى عوي وسى ماڭدا، ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ كۇبىسىنە جالتاق-جالتاق قاراپ، – دەپ كۇلدى. – ءداۋ قازاننىڭ استىنا تەزەك قالاپ جاتىر ەم، ء«اي، قاينىم، كەل، قىمىز ءىش»، دەپ شاقىرۋعا دا مۇرشام بولمادى».

«قاپ، اتتەگەن-اي، – دەدى اتاسى باسىن شايقاپ.  – ۇيات بولعان ەكەن».

سونسوڭ ەكەۋى ءوز ارا ءبىراز كۇڭ­كىلدەسىپ وتىردى دا، ءبىر كەزدە بۇعان قاراپ: ء«الى ۇزاپ كەتە قويماعان شىعار. سەن بارىپ، شاقىرىپ كەلە عوي»، دەدى.

بۇل ارينە، جۇگىرە جونەلدى. بىدىق كوكەسى، راسىندا دا، بۇ­لار­دىڭ ۇيىنەن ۇزاماي، ارىق جا­عاسىندا تاۋعا قاراپ ويلانىپ وتىر ەكەن. جانىنا جۇگىرىپ بار­عان بويدا: «بىدىق كوكە، – دەدى بۇل داۋ­سىن قاتتىراق شىعارىپ. – ءسىز­دى اتام مەپ اپام قىمىز ءىشسىن دەپ شاقىرىپ جاتىر!»

وزىمەن-ءوزى ويعا باتىپ وتىر­عان ول ۇيقىدان شوشىپ ويان­عانداي سەلك ەتە ءتۇستى دە، ارت جا­عىنا بۇرىلا قاراپ، «ا-ا»، دەپ قالبالاقتاپ قالدى. سول كەزدە ارىقتىڭ جاعاسىنداعى توپىراق سۋسىپ كەتىپ، ءبىر اياعى سۋعا شالپ ەتە تۇسكەنى. «قاپ-ءاي، ءا!»

بۇنىڭ وعان جانى اشىپ كەتىپ ءارى ءوزىن ايىپتى سەزىنگەندەي: «كو­كە، ءجۇرىڭىز، ۇيگە بارعان سوڭ، ەتىگى­ڭىزدى كۇنگە جايىپ، كەپتىرىپ الا­سىز عوي!» دەپ، داۋسى دىرىلدەپ، پيد­­جا­گىنىڭ جەڭىنەن تارتقىلاي باستادى.

ء«ا-ءا، – دەدى ونىڭ ءجۇزى جىلىپ، بۇعان مەيىرلەنە قاراپ. – مىنە، سويدەسەڭشى! بىدىق دەپ... اپاڭ ايتسا ءبىر ءجون!..»

...جولاۋشى ءوز-وزىنەن ەزۋ تارت­تى. شوپىر جىگىت وعان قاراپ: «قا­زىرگى جەڭگەلەر دە، كەلىندەر دە ونداي اتتاردى تاۋىپ قويا ال­ماي­دى-اۋ، ءا؟!» دەپ، اۋەلگى اڭگى­مە­سىن جالعاپ، باسىن شايقاپ كەلە جات­تى.

«ال ولاردىڭ قايناعالارى مەن قاينىلارى شە؟ – دەپ ويلادى جولاۋشى. – ونداي ءازىلدى كوتەرە الار ما ەكەن؟!.»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020