بۇگىندە ءوزىمىز ءۇشىن دە, وزگەلەر ءۇشىن دە قازاق پەن اباي ءبىر ۇعىمعا اينالعان. الەمدىك قاۋىمداستىقتا قازاق دەگەنىمىز – اباي, ال اباي دەگەنىمىز – قازاق دەگەن تۇراقتى تۇسىنىك ورنىعىپ ۇلگەردى. ءتىپتى ۇلتتىڭ تاريحي-مادەني دامۋىنىڭ تۇتاس ءبىر ءداۋىرى ۇلى اقىن ەسىمىمەن «اباي زامانى, اباي ءداۋىرى» دەپ اتالاتىنى دا بەلگىلى. مىنە, سوندىقتان دا پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ وتىلەتىن ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن باستى نازاردا ۇستاپ وتىر.
ەل پرەزيدەنتى «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا حاكىمنىڭ تۇڭعيىق ويلارىنىڭ تەرەڭىنە بويلاۋ, ونى كۇللى ءومىرىنىڭ باعدارشامى ەتۋ – قازاق حالقىنىڭ ماڭگىلىگىنىڭ ماڭگىلىك ماسەلەسى ەكەنىن ايتتى. اتالمىش ماقالانىڭ «ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسى», «مەملەكەت ءىسىنىڭ مۇددەلەرى», «الەمدىك مادەنيەتتىڭ تۇلعاسى», «تورقالى تويدىڭ تاعىلىمى» دەگەن بولىمدەرىندە ەلدىك-مەملەكەتتىك مۇددەمىزگە قاتىستى كەلەلى ماسەلەلەر ءسوز ەتىلدى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى اباي شىعارمالارىنىڭ كۇللى ادامزات ءۇشىن ءمان-ماڭىزىنا جان-جاقتى تالداۋ جاساي كەلە ونىڭ يدەيالارى ۇلتتىق يدەيانىڭ وزەگىنە, ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسىنە اينالۋى ءتيىس ەكەنى تۋرالى سىندارلى وي تاستادى. ۇلت ۇستازىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى – توي تويلاۋ ءۇشىن ەمەس, رۋحاني تۇرعىدان دامۋىمىز ءۇشىن كەرەكتىگىن تۇيىندەدى.
ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتى جاستارعا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋگە باعىتتالعاندىقتان پرەزيدەنتتىڭ بۇل ماقالاسىن ەڭ الدىمەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جۇكتەلگەن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك, ءارى مىندەت دەپ قابىلدايمىز. جاسىراتىنى جوق, قازىر قازاق حالقىنىڭ ءدىلى مەن ءتىلىن, رۋحاني قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى قاي كەزدەگىدەن دە وتكىر قويىلىپ وتىر. بۇل جونىندە قوعام قايراتكەرى, قازاق قارا ءسوزىنىڭ مايتالمانى ءابىش كەكىلباەۆ كەزىندە: «كەز كەلگەن ميكروبتار سياقتى, رۋحاني ميكروبتاردان دا تەك ەسىك-تەرەزەنى تارس قىمتاپ قويىپ ساقتانا المايسىڭ... ودان ساقتانۋ ءۇشىن دە بەرىك رۋحاني يممۋنيتەت كەرەك. ول – ۇلتتىق مادەنيەت پەن الەمدىك مادەنيەتتىڭ گۋمانيستىك ۇردىستەرىمەن, ۇلگىلەرىمەن قاپىسىز سۋسىنداۋ» دەپ جازعان ەدى.
ابايدىڭ ومىرلىك اسىل مۇراتى – ەلدى تۇزەتۋ, ۇلتتى تاربيەلەۋ ەدى. اباي ادام بالاسىنىڭ رۋحاني كەمەلدەنۋى تۋرالى باتىس پەن شىعىس فيلوسوفياسىن, كونفۋتسي سىندى وي الىپتارىن تولىق زەرتتەگەننەن كەيىن ءوزىنىڭ «تولىق ادام» ءىلىمىن قالىپتاستىردى. ادامزات بالاسىنا «ادام بول!», ادامدىق قاسيەتتەرىڭدى ءومىرىڭنىڭ سوڭىنا دەيىن ساقتاي ءبىل دەپ ۇران تاستادى. اباي ءوزىنىڭ بۇكىل بولمىسىن, وي قۋاتى مەن اقىندىق كۇشىن ادام بويىنداعى كىسىلىك پەن ادامگەرشىلىكتى, ءبىلىم مەن پاراساتتى, ادىلەتتىلىك پەن قايراتتى, ەل قامىن, قالا بەردى, بۇكىل ادامزات قامىن جەيتىن كەمەل تۇلعا, «تولىق ادامدى» تاربيەلەۋ جولىنا جۇمسادى. وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق, ەرىنشەك, بەكەر مال شاشپاق سىندى كۇللى رۋحاني كەسەلدەردەن اۋلاق بولۋعا شاقىردى. ءوزىنىڭ ولەڭدەرى مەن قاراسوزدەرىندە جەڭىل كۇلكى, ماقساتسىز ءومىر سۇرۋدەن بوي تارتۋعا ۋاعىزدادى. حاكىم اباي ءۇشىن ادامدى جاراتقان اللا بولعاندىقتان «ادامدى ءسۇيۋ, اللانىڭ حيكمەتىن سەزىنۋ» ونىڭ ادامدىعىن انىقتاماق. مىنە, وسى تۇرعىدان كەلگەندە ابايدىڭ پەداگوگيكالىق ءىلىمى قاي زامان, قاي ەلدىڭ دە ۇرپاق تاربيەلەۋ ىسىندە باسشىلىققا الىپ, تاجىريبەسىنە ەنگىزۋى قاجەت ەسكىرمەيتىن ءىلىم.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇلى ابايدىڭ تاعىلىمى ارقىلى قازاقستاندىق قوعامدى ىزگىلەندىرۋ ماسەلەسىن استىن سىزىپ كورسەتتى. «ابايدىڭ «تولىق ادام» كونتسەپتسياسى, شىنداپ كەلگەندە, ءومىرىمىزدىڭ كەز كەلگەن سالاسىنىڭ, مەملەكەتتى باسقارۋ مەن ءبىلىم جۇيەسىنىڭ, بيزنەس پەن وتباسى ينستيتۋتتارىنىڭ نەگىزگى تۇعىرىنا اينالۋى كەرەك» دەدى.
وسى رەتتە ابايداي تۇڭعيىق وي مەن سىرشىل سەزىم يەسىن جاس ۇرپاققا قالاي تانىتىپ, قالاي وقىتىپ ءجۇرمىز دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ابايدى تانۋ جانە تانىتۋ دارەجەمىز قانداي؟ جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا اقىننىڭ رۋحاني مۇراسىن سىڭىرە الدىق پا؟ كەلەر ۇرپاققا بولاشاققا اپارار باعا جەتپەس قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى رەتىندە امانات ەتە الدىق پا؟» سىندى ساۋالدار قازىر زيالى قاۋىمدى ۇزدىكسىز وي تالقىسىنا سالۋدا.
پرەزيدەنت ايتقان انا ءتىلىمىزدىڭ دامۋى مەن دارىپتەلۋىنە نازار اۋدارىپ, ونىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن قالاي شەشەمىز دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ادىلدىگىن ايتۋ قاجەت, «ابايتانۋ» ءپانىن مەكتەپكە ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندارىن عانا ەمەس, جالپى ۇستازدار قاۋىمىن وتە قۋانتتى. سونىمەن قاتار, جوعارى مەكتەپتە ابايتانۋ كۋرسى, قازاق فيلوسوفياسىنىڭ تاريحى پەداگوگيكالىق ماماندىقتاردىڭ بارلىعىنا مىندەتتى ءپان رەتىندە ەنگىزىلگەنى دۇرىس دەپ سانايمىن. پاندەر جۇيەسىنە ەنگىزىلىپ, ساعات سانى ناقتى كورسەتىلمەسە, جاس وسكىندەردىڭ بويىنا اباي دانالىعىنىڭ ءدانىن سەبۋ – جاي عانا يدەيا كۇيىندە قالا بەرمەك.
بىزگە ۇستازدار, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى, مينيسترلىك بىرلەسىپ, اباي مۇراسىن بالاباقشادان باستاپ جوعارى مەكتەپكە دەيىنگى دەڭگەيدە وقىتۋدىڭ ورتاق تۇجىرىمداماسىن جاساپ, ەنگىزۋ قاجەت. سول تۇجىرىمداما بويىنشا مەملەكەتتىك ستاندارتقا نەگىزدەلگەن باعدارلامالار كەرەك. تۇجىرىمدامانى جاساۋعا فيلولوگ-عالىمدار عانا ەمەس, پەداگوگتار, پسيحولوگتار, فيلوسوفتار, الەۋمەتتانۋشىلار, IT-ماماندارى دا تارتىلۋى ءتيىس.
قازىرگى قازاقستان ءۇشىن اباي تاعىلىمىن ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ جاس ۇرپاعىن تاربيەلەۋدەگى باستى ۇستانىمى دارەجەسىندە وقىتۋ قاجەتتىگى ايقىن. ول ءۇشىن ۇلى دانا مۇراسىن, تاعىلىمىن ءيسى قازاقتىڭ جۇرەگىنە جەتكىزۋ, بۇكىل ۇلتتىڭ تاربيە كىتابىنا اينالدىرۋ جولىندا ىزدەنۋىمىز قاجەت. ۇلتتىق بولمىسىمىزدى قالىپتاستىرۋ ەڭ الدىمەن بالاباقشا مەن مەكتەپتەن, ءبىلىم بەرۋ ءىسى مەن تاربيەدەن باستالاتىنى تۇسىنىكتى. وسى رەتتە, ەڭ الدىمەن, مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنت جاستار اراسىندا ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن قانشالىقتى بىلەتىنىن, ولاردىڭ قۇندىلىق باعدارلارىن انىقتايتىن الەۋمەتتىك ساۋالنامالار, مونيتورينگ جۇرگىزۋ ت.ب. جۇمىستار جۇرگىزىلۋى ءتيىس. جاسىراتىنى جوق, قازىرگى جاستارىمىزدىڭ سانا-سەزىمى مەن بولمىسىنا باتىس مادەنيەتىنىڭ ىقپالى ارتىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ السىرەۋ تەندەنتسياسى بار. مىنە, سوندىقتان دا تاربيە بەرۋدە ابايدىڭ «ادام بول!» قاعيداسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ۇلتتىق تاربيەنى, ادامزات بالاسىنىڭ ۇرپاعىن تاربيەلەۋدەگى وزىق ءىس-تاجىريبەلەرىمەن ۇشتاستىرۋدىڭ كەزى جەتكەن ءتارىزدى. ول ءۇشىن ءبىلىم مەكەمەلەرىندە تاربيە جۇمىسىنىڭ جالپىۇلتتىق تۇجىرىمداماسى جاسالۋى قاجەت. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى ادامگەرشىلىك-پاتريوتتىق تاربيەگە باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ بارلىعى دا ابايدىڭ گۋمانيستىك يدەيالارىنا نەگىزدەلىپ, وسى ورتاق تۇجىرىمداما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعانى ءجون.
ابايتانۋ سالاسىنان قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى عانا ەمەس, بارلىق پەداگوگ-مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ دا اسا ماڭىزدى ماسەلە. ويتكەنى, عىلىم ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى ۋاقىتتا ابايتانۋ سالاسىندا قانشاما جاڭالىقتار, دەرەكتەر اشىلدى. بىراق عىلىمداعى جاڭالىقتاردىڭ مەكتەپ پارتاسىنا, مۇعالىمدەردىڭ تاجىريبەسىنە كەشەۋىلدەپ جەتىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس.
ابايدىڭ ونەگەلى ءومىرى مەن دانالىق دارياسىن زاماناۋي دەڭگەيدە وقىتاتىن كونتەنتتەر, ساندىق تەحنولوگيالاردى وقۋ-تاربيە ۇردىسىنە ەنگىزۋ دە ۇلكەن ماسەلە. تۇيىندەپ ايتقاندا, ابايدى جاس وسكىندەرگە ۇلتتىق قۇندىلىق, ۇلت ماقتانىشى, الەمدىك پروگرەسس پەن وركەنيەتكە ۇلەس قوسقان ۇلى تۇلعا رەتىندە تانىتۋ ەلدىگىمىز بەن بولاشاعىمىزعا سىن.
پرەزيدەنت ماقالاسىندا رەسەيدەگى, فرانتسياداعى, ۇلىبريتانياداعى جانە باسقا دا مەملەكەتتەردەگى قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرى جانىنان «اباي ورتالىقتارىن» قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىرعاندىعىن ايتتى. شىن مانىندە, قازاق حالقىنىڭ رۋحاني-مادەني مۇراسىن اباي تۇلعاسى ارقىلى الەمگە تانىتۋمەن شۇعىلداناتىن عىلىمي ورتالىقتار اسا قاجەت. ۇلت ۇستازىنىڭ جەرلەستەرى رەتىندە اباي ورتالىقتارىن قۇرۋدىڭ العاشقى قارلىعاشى ءبىزدىڭ وقۋ ورنى بولعانىن ەرەكشە ايتقىم كەلەدى. ءبىزدىڭ س.امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ عالىمدارى 2019 جىلدىڭ 7 اقپانىندا پولشانىڭ سۆەچە قالاسىنداعى لينگۆيستيكالىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتكە ارنايى بارىپ, «اباي» مادەني-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىن اشتى. «اباي» مادەني-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ ماقساتى – ابايدى, اباي ارقىلى قازاقتى الەمگە تانىتۋ, عىلىمي-مادەني بايلانىس ورناتۋ. ورتالىقتىڭ ءبىر جاعى مۇراجاي, ءبىر جاعى ۇلى تۇلعا مەن قازاقستاننىڭ رۋحاني-مادەني تاريحى جانە قازىرگى جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتايتىن ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى بولىپ قۇرىلۋىنىڭ سەبەبى دە سوندا. ورتالىقتى اشۋ بارىسىندا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. پولشا تاراپى جەكە عيمارات ءبولدى, ونى راسىمدەۋ ءۇشىن قازاق, پولياك, اعىلشىن, ورىس تىلدەرىندەگى قازاقستان تۋرالى كىتاپتاردى, مادەني جادىگەرلەردى تاپسىردىق. سونداي-اق, لينگۆيستيكالىق-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتكە داۋرەن دوششانوۆتىڭ اباي ءمۇسىنى مەن الىبەك شوقانوۆتىڭ «اباي» كارتيناسى بەرىلدى. ورتالىقتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ونلاين رەجيمدە پولياك-قازاق بەينە-بايلانىسى ورناتىلدى. وسكەمەندە مادەنيەتتەر بايلانىسىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر ءرولى تالدانعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. وعان ستۋدەنتتەر, عالىمدار, اتقارۋشى بيلىكتىڭ, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» ايماقتىق جوبالاۋ كەڭەسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وسى باستاما وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جۇزەگە استى.
قازاقستاندىقتار باسقا حالىقتاردىڭ مادەنيەتى مەن جەتىستىكتەرىن جاقسى بىلەدى, الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلار مەن وزگەرىستەرگە قىزىعۋشىلىقپەن قارايدى. بىراق ءوز مادەنيەتىمىزدى وزگەلەرگە تانىستىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى بىزگە, قازاقستاندىقتارعا جۇكتەلەدى. الەمگە ەلىمىز, حالقىمىز تۋرالى ايتۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك. كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆ «اباي جولى» ءداۋىرناماسىن جازىپ, الەمدى شارلاپ كەتكەن ەدى. بۇگىندە اباي تاعىلىمىن تورتكۇل دۇنيەگە ناسيحاتتاۋدىڭ جاڭا ورىستەرى مەن زاماناۋي جولدارىنان ىزدەنۋ ءبىزدىڭ ارداقتى مىندەتىمىز دەپ بىلەمىن.
مامىر ايىندا پولشاداعى «اباي» ورتالىعىنىڭ بازاسىندا ەۋروپا عالىمدارىنىڭ اباي فەنومەنى مەن ابايتانۋدىڭ باعدارلارىنا قاتىستى عىلىمي وي-پىكىرىن ورتاعا سالاتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزىلمەكشى. ورتالىقتىڭ اشىلۋى, ەۋروپا تورىندە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى عىلىمي فورۋم وتكىزۋ – س.امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ-دە قالىپتاسقان ابايتانۋ مەكتەبى عالىمدارىنىڭ ۇلكەن ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنىندا مارقۇم, اكادەميك ز.احمەتوۆ, ق.مۇحامەتحان ۇلى, م.مىرزاحمەت ۇلى سىندى ءىرى ابايتانۋشى عالىمداردى ارنايى شاقىرىپ, دارىستەرىن تىڭداۋ داستۇرگە اينالعان ەدى. ولاردىڭ ءدارىسىن تىڭداپ, ءبىلىم العان شاكىرتتەرى قازىر شەت مەملەكەتتەردە ابىرويلى قىزمەت ەتۋدە. اتاپ ايتقاندا, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى راۋشانگۇل مۇقىشەۆا ۆەنگريانىڭ سەگەد ۋنيۆەرسيتەتىندە, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى وراز ساپاشەۆ تۇركيانىڭ ستامبۋل ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتى تاريحىنان ساباق بەرىپ ءجۇر. ال فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ايجان قارتاەۆا وڭىرىمىزدەگى ابايتانۋ سالاسىنىڭ مىقتى مامانى رەتىندە وزىندىك عىلىمي مەكتەپ قالىپتاستىرىپ ۇلگەردى. ايگىلى ۇستاز, ق.بىتىباەۆانىڭ «ابايدى تەرەڭدەتىپ وقىتۋ» (1993), «ابايدى تانۋ» (2000), «اباي شىعارماشىلىعىن مەكتەپتە وقىتۋ» (2003), «مەكتەپتە ابايدى تانىتۋدىڭ جاڭاشىل تەحنولوگياسى» (2012) اتتى ادىستەمەلىك ەڭبەكتەرى وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى قىزمەتىندە جۇرگەن كەزىندە جازىلدى. ادىسكەر-ۇستازدىڭ كىتاپتارى اباي مۇراسىنا تاۋەلسىزدىك كەزەڭدەگى جاڭعىرعان سانا, جاڭاشا كوزقاراس تۇرعىسىنان قاراۋىمەن قۇندى. ۇستاز «اباي شىعارماشىلىعىن وقىتۋ» (2003) ەڭبەگىندە حاكىمدى وقۋشىلارعا 5-11 سىنىپ ارالىعىندا قۇزىرەتتىلىكتەگە باعىتتاپ وقىتۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن جاسادى. ابايدىڭ اقىندىق ۇستانىمى, بۇكىل مۇراسىنا ءتان ۇزىلمەس وي جەلىسى: «ادامزاتتى ماحابباتپەن جاراتقان اللانى ءسۇيۋ, ادامزاتتى باۋىرىم دەپ ءسۇيۋ, حاق جولى دەپ ادىلەتتى ءسۇيۋ» تۋرالى اۋليە تاعىلىمىن ونى وقىتۋدىڭ نەگىزى ەتىپ الۋدى ۇسىنعان ەدى. جوعارىدا ايتقان ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ تۇجىرىمدامالارىن جاساۋدا ۇستازدىڭ وسى يدەيالارىن كەڭىنەن پايدالانۋعا بولادى.
پرەزيدەنت مەرەيتوي قارساڭىندا اباي مۇرالارىنىڭ الەمنىڭ 10 تىلىنە اۋدارىلاتىنىن ايتتى. بۇل يگىلىكتى ءىس ۇزدىكسىز جالعاسا بەرمەك. وسى رەتتە جوو-داعى شەت ءتىلى جانە اۋدارما ءىسى ماماندارىنا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ابايتانۋ ءپانىن (كومپونەنتتەرىن) ەنگىزۋ, ونى اكادەميالىق ۇتقىرلىق اياسىندا اباي ورتالىقتارىنىڭ, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بازاسىندا وقىتۋ, «اباي» قورىق-مۇراجايىنا ءىس-تاجىريبەگە جىبەرۋ جۇمىستارى جولعا قويىلعانى ابزال. سوندا عانا ابايتانۋ سالاسىنان ساپالى ماماندارعا قول جەتكىزەمىز.
پرەزيدەنتىمىز «بۇل تويدىڭ تۇسىنداعى باستى ماقساتىمىز – بۇكىل حالىقتىڭ ۇلت ۇستازى الدىنداعى وزىندىك ءبىر ەسەپ بەرۋى ىسپەتتەس بولۋعا ءتيىس دەپ بىلەمىن» دەدى. اباي حاكىم ەستى كىسىنىڭ كۇنىنە ءبىر مارتە ءوز-وزىنەن ەسەپ الىپ وتىرۋى قاجەتتىگىن ايتقان. سوعان وراي, ءسوز سوڭىندا وقۋ ورنىندا اباي مۇراسىنىڭ ناسيحاتتالۋىنا قاتىستى جاسالىپ جاتقان شارالارعا قىسقاشا ايتىپ وتەيىن.
بيىل ابايدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدە 500-دەن استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. ءبىزدىڭ وقۋ ورنى سول ءىس-شارالاردىڭ بىرقاتارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا بەلسەندى تۇردە قاتىسادى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى: «ناعىز ابايدى, اقىن ابايدى تانۋ ءۇشىن ونىڭ ولەڭدەرى مەن قاراسوزدەرىندە ايتىلعان وي-تۇجىرىمداردىڭ ءمان-ماڭىزى اشىلۋى كەرەك» دەگەن تاپسىرما بەردى. وسى رەتتە ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ قاراسوزدەرىن تومەنگى سىنىپ وقۋشىلارىنا ۇعىنىقتى تىلمەن مازمۇنداپ بەرەتىن «دانانىڭ ءسوزى – اقىلدىڭ كوزى» دەگەن كىتاپ شىعارعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى. ارينە, ابايدىڭ قاراسوزدەرىن ءتۇسىنۋ, تالداۋ ۇلكەن ادامدارعا وڭاي سوقپاسى انىق. سانالى عۇمىرىن ابايتانۋعا ارناعان مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى: «اباي – مۇحيت, مەن سول مۇحيتتىڭ بەتىن شومىشتەپ قانا قالقىپ الدىم» دەگەن ەكەن. سوندىقتان اباي دانانىڭ قاراسوزدەرىنىڭ ءمان-ماعىناسىن ساقتاي وتىرىپ, بالا قابىلداۋىنا لايىقتاپ جەتكىزۋ ءۇشىن فيلولوگ, فيلوسوف, تەولوگ, پەداگوگ, پسيحولوگ عالىمداردىڭ, قالا بەردى, لوگوپەدتەردىڭ دە كەشەندى زەرتتەۋلەرىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسى كەزەگىن كۇتىپ تۇرعانى دا شىندىق.
وقۋ ورنى ۇلت ۇستازىنىڭ رۋحاني مۇراسىن جاستاردىڭ بويتۇمارىنا اينالدىرۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا «ابايتانۋ» كۋرسىن جانە فيلوسوفيا ءپانىنىڭ مازمۇنىنا اباي فيلوسوفياسىن جەكە تاراۋ ەتىپ ەنگىزدىك, جىل سايىن «اباي وقۋلارىن» ۇيىمداستىرامىز. 2018 جىلدان باستاپ, وزات وقيتىن, دارىندى ستۋدەنتتەرگە «اباي» اتىنداعى شاكىرتاقى تاعايىندادىق. ءبىلىم مەن عىلىمعا ەرەن ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالارعا ارنالعان «اباي» اتىنداعى التىن مەدالدى ارنايى شىعاردىق. ءبىلىم ورداسىندا جانە ۇلى اقىننىڭ تۋعان جەرى جيدەبايدا ابايتانۋ كونفەرەنتسيالارى وتكىزىلىپ, عىلىمي ەڭبەكتەر, مونوگرافيالار شىعارىلدى. ابايعا ارنالعان ديپلومدىق, ماگيسترلىك جۇمىستار جازىلدى. دەمەك, شقمۋ عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى اباي تۋرالى كوپ مالىمەت بەرە الادى. ودان بولەك ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تاتارستاننىڭ قازان فەدەرالدىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ساقتاۋلى تۇرعان 1885 جىلى اباي قۇنانباي ۇلى جازعان قارامولا ەرەجەسىنىڭ تۇپنۇسقاسىن ارنايى الىپ كەلىپ, كورمە ۇيىمداستىرۋ جوسپاردا بار. ونداعى ماقسات – اباي فەنومەنىنىڭ تاعى ءبىر قىرىن, زاڭگەرلىگىن ناسيحاتتاۋ. وسى باعىتتاعى عىلىمي ىزدەنىستەرگە جول سالۋ.
بىلتىر ەل پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆتىڭ باستامالارىن قولداپ, اباي ولەڭدەرىن ناسيحاتتاۋ چەللەندجىنە بەلسەندى تۇردە قاتىستىق. ابايعا ءوز جۇرەگىمىزدىڭ ءلۇپىلىن, وزىندىك ءۇنىمىزدى قوستىق. بيىل اباي ولەڭدەرىن ناسيحاتتاۋ چەللەندجىن ءارى قاراي جالعاپ, ابايتانۋ دارىستەرىنىڭ چەللەندجىن وتكىزبەكپىز. ابايدىڭ جيدەبايداعى تويىنا ۆولونتەرلاردى دايىنداپ, ولارعا ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان تەرەڭ تەوريالىق ءبىلىم بەرەتىن تەگىن دارىستەر ۇيىمداستىرماقپىز. قازىرگى ۋاقىتتا ارناۋلى كونتەنتتەر ازىرلەنۋدە. سونىمەن قاتار, ابايتانۋدىڭ جەكسەنبىلىك مەكتەپتەرىن ۇيىمداستىرماقپىز. بۇل مەكتەپكە ۇلى اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقان مەكتەپ وقۋشىلارىن, جالپى پوەزيا سۇيەر قاۋىمدى شاقىرامىز. مەكتەپ مۇعالىمدەرىنە ارناپ, ابايدى وقىتۋ ادىستەمەسىنەن ارناۋلى دارىستەر وتكىزەمىز.
ويىمدى ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ: «اباي قازاق حالقىنىڭ رۋحاني قازىناسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان عۇلاما عالىم عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ول – قازاق حالقىنىڭ ەل بولۋىنا ۇلان-عايىر ەڭبەك ەتكەن داناگەر. اباي - الەمدىك ويشىلداردىڭ قاتارىنداعى عاجايىپ تۇلعا... اباي ارقاشان ءبىزدىڭ ۇلتتىق ۇرانىمىز بولۋى كەرەك. ابايدى تانۋ ارقىلى ءبىز قازاقستاندى الەمگە تانىتامىز. مەنىڭ بالالارىم مەن ەرتەڭگى ۇرپاعىما ابايدان ارتىق, ابايدان ۇلى, ابايدان كيەلى ۇعىم بولماۋعا ءتيىس» دەگەن سوزىمەن اياقتاعىم كەلەدى.
مۇحتار تولەگەن,
س.امانجولوۆ اتىنداعى شقمۋ رەكتورى,
پروفەسسور
وسكەمەن
