قازاقستان • 20 قاڭتار، 2020

اباي تاسبولاتوۆ: اسكەرى قۋاتتى ەل الاڭسىز ءومىر سۇرەدى

24 رەتكورسەتىلدى

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ ەلباسى ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتى وتان قورعاۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىنە، جاۋىنگەرلىك جانە پاتريوتتىق رۋحىنا بايلانىستى ەكەنىن ايقىن ءتۇسىندى. سونداي-اق تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلعان جىلداردان بەرى اسكەردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا، اسكەري ءتارتىپتىڭ نىق بولۋىنا ءجىتى نازار اۋدارىپ: ء«بىز — ەگەمەندى ەلمىز، جانە دە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىمىزدى قالىپتاستىرۋ ىسىندە جالپى قۇرىلىمىندا ىرگەتاس بولۋى ءتيىس.سول سەبەپتى بىزگە زاماناۋي، سوڭعى ۇلگىدەگى قارۋ-جاراقپەن قامتىلعان، جوعارى ءموبيلدى، ەگەمەندى ەلىمىزدى قورعاۋ مۇددەسى ءۇشىن كەز كەلگەن جاعدايدا ارەكەتكە دايىن جاتتىققان، ۇيرەنگەن اسكەر قاجەت»، دەگەن بولاتىن.

 

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى دە ەلمەن بىرگە دامىپ، زاماناۋي تالاپتارعا ساي جە­تىلە تۇسۋدە. قازاقستان پرە­زي­­­دەنتىنىڭ جارلىعىمەن 1992 جىلى قۇرىلعان قارۋلى كۇش­­تەر العاشقى بەس جىلدا ءبىراز قيىنشىلىقتى باستان كەشىر­­گەن. «حالىق پەن اسكەر – ءبىر» دە­مەك­شى، ەلدىڭ ەكونوميكاسى تۇ­را­لاپ تۇرعان شاقتا اسكەردىڭ جاع­دايىن سۇراۋ ەرسى ەدى. اسكەري كادر­­لار جەتىسپەدى. ەسكى تەحنيكا، جانار­­ماي تاپشى­لى­عى قولبايلاۋ بول­دى. سونىڭ بارىنە ءتوزىپ، شى­دام­دى­لىق كورسە­تىپ، تۇيىقتان شىعا بىلدىك. قازاق­ستاننىڭ اسكە­ري تاري­حىندا وسى العاشقى قا­لىپ­تاسۋ كەزەڭدەرى التىن ارىپ­تەر­­مەن جازىلۋى ءتيىس.

قارۋلى كۇشتەردىڭ، جالپى كۇش­­تىك قۇرىلىمداردىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. بۇل – ەلى­­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قورعاۋ، تەر­ري­­­تو­ريالىق تۇتاستىعىمىزدى ساق­­تاۋ، ۇلت­تىق، سونىڭ ىشىندە اسكە­ري قاۋىپ­سىز­دى­گى­­مىز­­دى قامتا­ما­­سىز ەتۋ. تاۋەلسىزدىك العان 28 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ ەكونو­مي­كاسى ايتارلىقتاي دامىپ، ومىرى­مىز­­دە ەلەۋلى وز­گەرىستەر بولدى. قازاق­ستان وركەنيەت كو­شىن­دە كەيىن قالماي، دامىعان ەلدەر قاتا­­رىنا قو­سىلۋ ماقساتىندا ۇل­كەن جولدان ءوتتى.

مەملەكەت تاراپىنان اس­كە­­­­­­ري­­لەر ءۇشىن بار­لىق جاع­داي جا­سالعان. قارۋ­لى كۇش­تەر بولىم­دەرى ۇنەمى ءتۇرلى دەڭ­گەي­­­دە وقۋ-جات­تىعۋلار وتكى­زىپ، اسكەري شەبەرلىگىن، كا­سى­بي بىلىك­­تىلىگىن كوتەرىپ وتىرادى. ءبىز ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرا­لى شارت ۇيى­مىن­دامىز. جىل سايىن ۇيىمعا مۇشە مەم­لەكەتتەر اسكەرلەرىمەن بىرگە اسكە­ري جات­تىعۋلارعا قاتىسامىز. جىل­­دام ءارى شالت قيمىلدايتىن ءموبيل­دى اسكەرىمىزدىڭ الە­ۋە­تى سول جات­تى­عۋلاردا انىق بايقالادى. زا­­م­ا­ناۋي تەحنيكا مەن قارۋ، بى­لىك­تى اسكەري ماماندار كەز كەل­گەن جاع­دايدا العا قويعان ماق­سا­تىنا جەتە الادى. جاڭا زاڭعا سايكەس اسكە­ري­لەردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە وڭ شەشىمىن تابۋدا. مۇنىڭ بارلىعى قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ق.توقاەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى دەپ بىلەمىز.

جوعارى ناتيجەگە قول جەت­­كى­زۋ بار دا، ونى ساقتاپ قا­لۋ بار. سوندىقتان بولار، قا­زاق­ستان رەسپۋب­ليكا­سى باس اسكەري پرو­كۋ­را­­تۋ­را­سى­نىڭ جانى­نان ەلىمىز­دىڭ كۇش­تىك قۇرى­لىم­دارى مەن اسكە­ري سالاسىندا زاڭدىلىقتى قام­تا­ما­سىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىن­دە­گى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس قۇ­رىل­دى. اتالعان كەڭەس – باس اسكە­ري پروكۋراتۋرانىڭ كون­سۋل­­تا­تيۆتىك-كەڭەسشى ورگانى. كەڭەس ءوز قىزمەتىندە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تيتۋتسياسىن، قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ «پروكۋراتۋرا تۋرالى» زاڭىن جانە باسقا دا نورما­تيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىن باس­شىلىققا الادى. كەڭەستىڭ شەشىم­دەرى ۇسىنىمدىق سيپاتتا بولا­دى.

قازاق حالقىندا «كەڭەسىپ پىش­كەن تون كەلتە بولماس» دەي­تىن جاقسى ناقىل بار. ورتاق ىسكە كەلگەندە پىكىرلەسۋ، اقىل الماسۋ، شەشىم ۇسىنۋدىڭ ارتىقشىلىعى جوق. سوندىقتان دا، كون­سۋل­تا­تيۆ­تىك كە­­ڭەستىڭ ەرەجەسىنە ساي جىلىنا ەكى رەت وتىرىس ۇيىم­داستىرىلادى. كەڭەس قىز­­­مە­تىنىڭ ماقساتى – قارۋلى كۇش­تەر­­دەگى زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيىن ارتتىرۋ، مەملەكەتتىڭ قۇقىق­تىق سايا­ساتىن جۇر­گى­زۋگە كومەك كورسەتۋ. سونداي-اق اس­كەري پروكۋراتۋرانىڭ ۇكىمەت­تىك ەمەس ۇيىم­دار­مەن، اسكەري قاۋىم­داس­تىقپەن جانە تۇر­عىندارمەن ءوزارا قاتىناسىن دامىتۋ جانە ودان ءارى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. ياعني، اسكەردە زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ سالا­سىندا نە­عۇر­­­لىم كۇردەلى جانە وزەكتى ما­سە­­­لەلەردى شەشۋگە بايلانىس­تى ازا­ماتتىق قوعام­نىڭ باس­تا­ما­­لارىن قاراۋ. جوسپارلى وتى­­رىس­­تارعا ەلىمىزدەگى اسكەر مەن قۇ­قىق قور­عاۋ ورگاندارىنداعى ءبى­رىنشى باسشىلار جانە باس اسكە­ري پروكۋروردىڭ ءوزى قاتى­سا­دى.

سونداي-اق كەڭەستىڭ تۇراقتى مۇ­شەلەرى بولادى. مەن ءوزىم كوپ جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ قارۋ­لى كۇشتەرىندە قىزمەت اتقار­عان­نان كەيىن، اسكەردىڭ احۋا­لىن بىلەمىن. سونىمەن قوسا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، حالىقارالىق ىستەر، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇ­شەسى رەتىن­دە زاڭدىلىقتى قام­تا­ماسىز ەتۋ ماسە­لە­لە­رى جو­نىن­­دەگى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس تورا­عا­لى­عىن ماعان سەنىپ تاپ­سىر­دى.

وتىرىستا اسكەري سالادا ما­ڭىز­ى زور، كوكەيكەستى ماسە­لەلەر قارالادى. وسى ما­سە­­­لە­لەر­گە بايلانىستى جاۋاپتى ازا­مات­­تار­دىڭ باياندامالارى تىڭدالىپ، ءبىرىن­شى باسشىلاردىڭ پىكىرلەرى ايتىلادى. قوعام­دا، باق-تاردا كوپ تالقىلاناتىن تاقى­رىپتار كەڭەستىڭ وتىرىسىندا ءسوز ەتىلەدى.

مىسالى، بۇگىننىڭ وزەكتى ماسەلەسى ازاماتتاردى تۇرعىن ۇي­مەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى. اسكە­ري قىزمەتشىلەردىڭ باسىم بولىگى جاستار ءارى جاس وتبا­سى­لار بول­عان­دىقتان تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ما­سەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. بىلتىردان باستاپ اسكەريلەرگە قا­تىس­تى زاڭعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەن­گى­­­زىلىپ، باس­پا­نا­لى بولۋدىڭ جا­­­ڭا مەحانيزمدەرى ەنگىزىلۋدە. ەن­دى ولار ءۇشىن باسپاناعا قول جەت­­كىزۋ بۇرىنعىسىنان وڭاي بو­لادى. سو­لاي دەسەك تە، اسكە­ري باسشىلىقتىڭ مو­­دەل­دى جۇزە­گە اسىرۋ ماسەلەسىن قادا­عا­­لاۋ قاجەت. سوندىقتان كون­سۋل­تا­تيۆتىك كەڭەس وتىرىسىندا اسكە­ري قىزمەتشىلەردى باس­پا­نا­مەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جا­ڭا مو­دە­لىن ىسكە اسىرۋ بارى­سىن تالقىلادىق. اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتبا­سى مۇشەلەرىنىڭ تۇرعىن ۇي­مەن قام­تا­ماسىز ەتۋدەگى قۇ­قىق­تا­رى­نىڭ بۇزىلماۋ شارالارىن قابىلداۋ، زاڭدىلىقتى ساقتاۋ ما­سە­لە­سى قىزۋ تالقىدان ءوتتى. ءار اسكەري ورگان وسى ماسەلەگە بايلانىستى ورتاق شەشىمگە كەلدى.

سونداي-اق قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنداعى اسكەري-پاتريوتتىق جۇمىستاردى جەتىلدىرۋ ماسەلەسى وتى­رىسىمىزدىڭ بو­لەك تاقى­رى­بىنا اينالدى. اسكەري سالادا تاربيە مەن يدەولوگيالىق جۇ­مىس­­قا قاتىستى ازاماتتار وز­دە­­رىنىڭ باياندامالارىن وقىپ، جۇمىس بارىسى جايىندا حاباردار ەتتى. وسىعان وراي ەلىمىزدەگى اس­كەري-پاتريوتتىق جۇمىستاردى جەتىل­دى­رۋگە قاتىستى ۆەدومس­تۆو­ارالىق جۇمىس توبىن قۇرۋ ماقۇلداندى. ونىڭ قۇرامىنا اسكەري جانە قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا كوپ جىلدىق تاجىريبەسى بار زاڭگەرلەر، اردا­گەر­لەر جانە وتان قورعاۋشىلار ەندى. سونداي-اق بولاشاقتا جوسپارلانىپ وتىر­عان جۇ­مىس­تار­مەن تانىستىردى.

جاز­عى جانە قىسقى مەزگىلدە اس­كەر­گە شا­قىرۋ ناۋقانى باستالا­دى. بۇل دا قو­عام تاراپىنان كوپ تالقىلاناتىن تا­قى­رىپ، وتى­رىس­قا قاتىساتىندار دا، كە­ڭەس مۇ­شەلەرى دە وسى ماسەلەمەن ەتەنە تانىس. سوندىقتان كەڭەستىڭ كەلە­سى وتىرىسىندا قارۋلى كۇش­­تەرگە، باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكە­­ري قۇرىلىمدارعا مىن­دەت­تى اس­كەرگە 2019 جىلداعى شا­قىرۋ­دىڭ زاڭدىلىق جاع­داي­ىنىڭ ما­سە­لە­لەرىن تالقىلايمىز.

اسىرەسە اسكەرگە شاقىرۋ جانە مە­دي­تسينالىق كوميسسيا­لا­­ردى قا­لىپ­تاس­تىرۋ بارىسىن­دا زاڭ بۇ­زۋ­شى­لىق­تار­عا جول بەرمەۋ، تار ماماندى دارى­گەر­لەر­مەن قامسىزداندىرۋ بو­يىن­شا جۇمىستى كۇشەيتۋ، جەر­گى­لىك­تى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرىككەن جۇمىستى جالعاستىرۋ سەكىلدى تاقىرىپتار تالقىلاۋعا تۇسەدى. باستىسى اتالعان سالا­داعى كەمشىلىكتەرگە نازار اۋدا­رىلىپ، ولاردى جويۋ جانە كە­لەشەكتە بولدىرماۋ جول­دارى قاراستىرىلادى. ويت­كەنى كەڭەستىڭ مىندەتىنە ازا­مات­تاردىڭ قۇقىقتارىن جانە بوس­تان­دىقتارىن قورعاۋدى قامتا­ما­سىز ەتۋ كىرەدى.

مەملەكەتىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەت­تىلىگى، قارۋلى كۇشتەردىڭ دامۋى، اسكەري قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ەل باس­شى­­لىعىنىڭ نازارىندا بولۋى ءتيىس. ۋاقىت كۇتپەيتىن كوكەيكەستى ماسەلەلەر وسىنداي كونسۋلتاتيۆتى ورگاندار ارقىلى ءتيىستى ورگاندارعا جەت­كەن ءجون. وسى تۇر­عى­دان العان­دا زاڭدىلىقتى قامتا­­ما­سىز ەتۋ ماسەلەلەرى جو­نىن­دەگى كونسۋل­تا­تيۆتىك كەڭەس­تىڭ جۇمىسى جەمىس­تى دەپ بىلە­­مىن. تەك وسىنداي قوعام­دىق بەلسەندى كەڭەسشى ۇيىمدار ارقىلى قوردالانعان ماسە­لە­لەر ءوز شەشىمىن تابادى. كونسۋل­تا­تيۆتىك كەڭەستىڭ وتىرىسىندا قارالعان پروبلەمالاردىڭ نەگىز­گى­لەرى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قابىر­عاسىندا قوزعالادى. حالىق­ارال­ىق ىستەر، قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رەتىندە اسكەري قىزمەت­شى­لەرگە قاتىستى زاڭ جوباسى قابىلدانار تۇستا اتالعان كەڭەستە ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ ۇنەمى باقىلاۋدا بولاتىنىنا سەندىرەمىن.

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان قارۋ­لى كۇش­تە­رى جان-جاقتى جەتىل­دىرىلۋ ۇستىندە. قا­زاقستان رەس­پۋب­ليكاسى باس اسكەري پرو­كۋ­­راتۋراسى جانىنداعى زاڭدىلىقتى قام­­تا­­ماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كون­سۋل­­تاتيۆتىك كەڭەستىڭ اتقا­راتىن جۇمىسىنىڭ اۋقىمى كەڭ. ول – اسكەري پرو­كۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسە اسكەردىڭ ومىرشەڭدىگىنە قاتىستى بارلىق ماسەلەنى ءوز قاداعالاۋىندا ۇستاپ، ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىنىڭ ارتۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋ. اسكەرى قۋاتتى ەل الاڭسىز ءومىر سۇرەدى.

 

اباي تاسبولاتوۆ،

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، گەنەرال-لەيتەنانت

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قۇپتارلىق قادام

پارلامەنت • بۇگىن، 07:47

مەشىتتە بەتپەردە تسەحى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:35

ەلگە پايداسى تيگەن ادام جاقسى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:30

اۋدان ءومىرىنىڭ ايناسى

ايماقتار • بۇگىن، 07:27

ارمان الاسارماسىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:22

ديقان ديزەلدى تومەن باعاعا الادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:11

كوروناۆيرۋسسىز قوستاناي

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار