اشىلماي جاتىپ جابىلعان
كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىمەن تىعىز بايلانىستى. جاسىراتىنى جوق, قازىر جۇرت وتاندىق مەديتسينانى جەردەن الىپ, جەرگە سالىپ جاتادى. البەتتە, سالاداعى ولقىلىقتار از ەمەس. بىراق اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى دا جوققا شىعارۋعا تاعى بولمايدى. «العاشقى كومەك ادامدارعا بارىنشا جاقىن بولۋ قاجەت. تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان بارلىق ازاماتتارعا تولىق كولەمدەگى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس. تاياۋ جىلدارى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتىنە جانە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەككە جۇمسالاتىن شىعىستاردىڭ كولەمىن سالانى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى ەسەبىنەن 60%-عا دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت. ناتيجەسىندە, 2025 جىلعا قاراي الدىن الۋ شارالارىنا باعىتتالعان شىعىنداردىڭ كولەمى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىنىڭ دەڭگەيىنە جەتەدى». بۇل – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بىلتىر اقتوبە وبلىسىندا وتكەن دارىگەرلەردىڭ حالىقارالىق قۇرىلتايىندا ايتقان ءسوزى. دەمەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بىراق ونىڭ ورىندالۋ بارىسى قالاي؟ جاقىن جەردەن ەم-دوم الۋعا جاعداي جاسالعان با؟ جەكەمەنشىك مەديتسينادا ءادىل, باسەكەلەستىك ورتا قانشالىقتى قالىپتاسقان؟ جەرگىلىكتى اتقامىنەرلەر العا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداپ كەلە مە؟ مىنە, بۇل – ۇلكەن سۇراق. ايتالىق, باس قالادا جاڭادان اشىلعان بىرنەشە جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ەمحانا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسا الماي ءجۇر.
ەمحانا باسشىلارى تۇرعىنداردى تىركەۋ ناۋقانىنان تىس قالىپ, وعان ەلوردانىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىن كىنالاپ وتىر. ماسەلەن, جاس دارىگەر بەكتاس قايىپ نۇر-سۇلتان شاھارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بىرىڭعاي جوسپارىنا سايكەس «ۇيدەگى دارىگەر» جوباسى ارقىلى سول جاعالاۋدان جەكە ەمحاناسىن اشقان. ايتسە دە قۋانىشى ۇزاققا سوزىلماعان جاس كاسىپكەر كاسىبىنىڭ ءناسىبىن كورگەن جوق. سەبەبى مەديتسينالىق ورتالىق بار-جوعى 8 ايداي عانا جۇمىس ىستەگەن. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنان بىردە-ءبىر قولداۋ كورسەتىلمەدى دەپ ناليدى ىسكەر ازامات.
– قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا قانشاما رەسمي حات جازدىم. جاۋاپ كەلمەدى. قولدايمىز دەپ قۇر ءسوز جۇزىندە ۋادە بەردى. ال 8 ايدا قانشاما مورالدىق ءارى ماتەريالدىق شىعىن شەكتىك. اي سايىن عيماراتتى جالداۋ اقىسىنا 1,5 ملن تەڭگە تولەندى. ال ونىڭ الدىندا ەمحانانى جوندەۋگە, قاجەتتى قوندىرعىلاردى الۋعا ەداۋىر قاراجات جۇمسالدى. بۇدان كەيىن ەمحانانى ساتۋعا تۋرا كەلدى. باسىندا قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىلارى حالىقتى تىركەۋگە كومەكتەسەمىز دەپ ۋادە بەردى. 30 قىزمەتكەر جۇمىسسىز قالدى. جوسپاردا 8 ۋچاسكە اشىپ, 12 مىڭ ادامدى باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكپەن قامتۋ كوزدەلگەن بولاتىن, – دەدى ب.قايىپ.
تۇرعىندارعا قولايلى اۋماقتا اشۋدى كوزدەگەن
سالى سۋعا كەتكەن كاسىپكەردىڭ ءبىرى – ايدا وماربەكوۆا. ونىڭ ەمحاناسى مەديتسينالىق قىزمەتكە رۇقسات بەرەتىن ليتسەنزيانى 21قاراشادا العاندىقتان حالىقتى تىركەۋ ناۋقانىنا قاتىسىپ ۇلگەرمەپتى. ال قوسالقى مەردىگەر رەتىندە تەك كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەت كورسەتۋ قۇقىعى بەرىلەدى ەكەن. سونىڭ وزىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگى بۇيىرماي وتىر.
– قوسالقى مەردىگەرلىك قىزمەتكە مەملەكەتتىك ەمحانا بىزبەن كەلىسىمشارتقا وتىرۋى ەكىتالاي. بۇعان ەشكىم 100% كەپىلدىك بەرمەيدى. بۇل ماسەلەنى دە قاراستىرىپ جاتىرمىز. كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە بايلانىستى ءوتىنىش بەردىك. بىراق حاتتامادا ءوتىنىشىمىز ماقۇلدانبادى. ويتكەنى مۇنداي قىزمەتتى كورسەتۋ ءۇشىن ەمحاناعا تىركەلگەن ادام بولۋى ءتيىس. تىركەۋ ماۋسىمىنان تىس قالعاندىقتان قىزمەت كورسەتۋگە قۇقىعىمىز جوق. ءبىز العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى ەمحاناسى جوق اۋداندا, ياعني تۇرعىندارعا قولايلى اۋماقتا ۇسىنعىمىز كەلدى, – دەدى ا.وماربەكوۆا.
تىركەۋ ناۋقانىنا قاتىسپاعان
دەسە دە جوعارىداعى ايتىلعاندارمەن جاۋاپتى ورگان وكىلدەرى كەلىسپەيدى. نۇر-سۇلتان قالاسى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا رۇستەموۆانىڭ سوزىنشە, گاپتىڭ ءبارى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ №281 بۇيرىعىندا جاتسا كەرەك. بۇيرىق بويىنشا باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى كورسەتۋشى ۇيىمدار حالىقتى تىركەۋ كەزەڭىنە قاتىسۋ كەرەك. بۇل جىل سايىن 15 قىركۇيەك پەن 15 قاراشانىڭ ارالىعىندا وتكىزىلەدى. تارتىپكە سايكەس تىركەۋگە الىنعان تۇرعىنداردىڭ سانى 1500-دەن كوپ تە, از دا بولماۋى شارت.
– ءنورماتيۆتى اكتىلەردىڭ دەرەگىنە سايكەس, تىركەۋ ناۋقانىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ فيليالى جانىنداعى كوميسسيانىڭ وتىرىسى وتكىزىلەدى. كوميسسيا مەديتسينالىق قىزمەتتەردى ۇسىنۋشى جاڭا ۇيىمداردى انىقتايدى. 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن قوسىمشا جاڭا ءۇش ۇيىم بەلگىلى بولدى. بۇل حاتتامادا جوعارىداعى ءوتىنىش بىلدىرۋشىلەر جوق. سەبەبى ولار تىركەۋ ناۋقانىنا قاتىسپادى. بۇل تارتىپتەن تەك ءبىر جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنعان ەمحانالار مەن مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينالىق ۇيىمدار بوساتىلادى, – دەدى ءا.رۇستەموۆا.
سول سەكىلدى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جەكەمەنشىك ەمحانالارعا قاتىستى تۇرعىنداردىڭ شاعىمدارى بار ەكەنىن ايتتى. ءا.رۇستەموۆانىڭ سوزىنە قاراعاندا, ونداعى قىزمەتتەن باس تارتىپ, قايتادان مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ەسەبىنە تۇرىپ جاتقان حالىق از ەمەس.
زاڭ قارسى, مەملەكەتتىك ستراتەگيا قولدايدى
ال زاڭگەرلەردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, قۇقىقتىق-نورماتيۆتىك اكتىلەردىڭ نەگىزىندە باسقارمانىڭ ءۋاجى اقىلعا قونىمدى. دەگەنمەن بۇل ەكىنشى جاعىنان مەملەكەتتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ ستراتەگياسى مەن ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋگە قاراما-قايشى فاكتور. سوعان قاراماستان ماماندار بۇل پارادوكستان شىعۋدىڭ امالى جوق ەمەس دەپ سانايدى.
– باسقارمانىڭ شەشىمىمەن كەلىسپەۋگە بولادى. ولار دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا سىلتەمە جاسادى. اتاپ ايتقاندا, №591 بۇيرىقتا مەملەكەت قازىناسىنان يا بولماسا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك شەڭبەرىنەن تىس, جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن سالىنعان ەمحانالار تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسا المايدى دەپ العا تارتۋدا. سوندىقتان زاڭعا سايكەس ولار تىركەۋ ناۋقانىنان شەت قالدى. 4 كاسىپكەر 270 ملن تەڭگەدەن استام نەسيە العان. قازىر اي سايىن عيماراتتى جالداعانى ءۇشىن جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە بايلانىستى 6 ملن تەڭگەدەن تولەپ جاتىر. بۇگىندە ولاردىڭ جۇمىسى جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. ويتكەنى ادام تىركەلمەگەندىكتەن ەمدەيتىن ەشكىم جوق ءارى اقشا دا بولىنبەيدى. بۇل كاسىپكەرلەر ەلوردا اكىمدىگى سايتىنداعى ينتەراكتيۆتى كارتادان ەمحاناسى جوق اۋدانداردى تاڭداعان. وسى قاجەتتىلىكتى نەگىزگە الا وتىرىپ, ولار جەكەمەنشىك ەمحانانى اشۋعا بەل بۋعان. ەندى اكىمدىك ولاردى قاجەتسىز دەپ ساناپ وتىر. جالپى, جوعارىداعى 4 كاسىپكەر شامامەن 60 مىڭعا جۋىق ادامعا قىزمەت كورسەتۋدى ماقسات ەتكەن, – دەدى نۇر-سۇلتان قالاسى كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ زاڭگەرلىك ماسەلەلەر جونىندەگى ورىنباسارى قۋانىشبەك مۇقاش.
رەسپۋبليكالىق ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, استاناداعى №4 قالالىق ەمحانادا تىركەلگەن حالىقتىڭ سانى 80 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. نەگىزگى شەكتى دەڭگەي – 50 مىڭ. سونداي-اق №9 قالالىق ەمحانادا تىركەلگەندەر 90 مىڭعا تاقاۋ. №5 ەمحانادا بۇل كورسەتكىش 70 مىڭ ادامدى قۇرايدى. «نيەت» وتباسىلىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىن قوسا العاندا ارتىق جۇكتەمە 100 مىڭنان اسادى. دەمەك, 100 مىڭ ەلوردالىق ساپالى باستاپقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەككە قول جەتكىزە الماي كەلەدى.
P.S. بۇگىنگى ءداۋىردىڭ ىرعاعى اقپاراتتىق تەحنولوگيامەن تىعىز قابىسقانى انىق. ەكونوميكادان باستاپ بارلىق ماڭىزدى سالالار تسيفرلاندىرۋدىڭ سۇزگىسىنەن ءوتىپ جاتىر. ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىز. جوعارىداعى ىسكەر ازاماتتار كاسىپتى باستاماس بۇرىن اكىمدىكتىڭ پورتالىنداعى ينتەراكتيۆتى كارتادان ەمحاناسى جوق اۋدانداردى تاڭداعان. ءىس جۇزىنە كەلگەندە بۇل ايماقتاردا جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ورتالىقتار بار بولىپ شىقتى. سوعان قاراعاندا ەلوردا بيلىگى سايتتاعى مالىمەتتەردى جاڭارتۋعا باس اۋىرتپايتىن سىڭايلى. ەگەر بۇلاي بولماعان جاعدايدا اتالعان پروبلەما مۇلدەم قاۋزالماس ەدى دەگەن ويعا كەلەسىڭ...
