قالا ماڭىنداعى مەكەندەر داميدى

«الماتى قالاسىنىڭ ەرەكشە مار­تە­بەسى تۋرالى», «جەرگىلىكتى مەم­لە­­­كەت­تىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باس­قارۋ تۋرالى», «ساۋلەت, قالا قۇ­رى­لىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى» زاڭ­­دارعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تى­رۋ­لار­عا سايكەس وڭتۇستىك شا­ھار كەلبەتى قالاي تۇرلەنەدى؟ جىل ساناپ قۇلاشىن كەڭگە جايعان الماتى اياسىنداعى ەلدى مەكەندەر قالاي داميدى؟ جۇرتشىلىقتىڭ كوكەيىن­دەگى كوپتەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, الماتى قالاسى اكىم­دى­گىنىڭ ءباسپاسوز ورتالىعىندا بريفينگ وتكىزگەن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇحيت ازىرباەۆ, «الماتى قالاسىنىڭ دامۋ ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسى سانجار ىزتىلە­ۋوۆ, سونداي-اق الماتى قالاسى جەر قا­تى­­ناس­­تا­رى باسقارماسىنىڭ باسشى­سى ارداق سامامبەتوۆ, قالالىق جوس­پار­لاۋ جانە ۋربانيستيكا باس­قار­­­ماسىنىڭ باسشىسى الماسحان احمەدجانوۆ وڭتۇستىك شا­ھار­دىڭ ەرەك­شە مارتەبەسىنە قاتىستى ما­ڭىز­دى جايت­تارمەن بولىسكەن بولاتىن.

مۇحيت ازىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاڭنامادا بەكىتىلگەن تالاپتار الماتى قالاسىن دامىتۋدىڭ باس جوسپارىنا سايكەس قالا جانە قالا اينالاسىنداعى ايماقتاردا قۇرىلىستاردى جوسپار­لاۋ­عا, ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تىڭ جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تۇر­عىن­­داردىڭ مۇددەسى مەن تالاپتارى ەسكە­رى­لەتىن بولادى. اكىمدىك قۇزىرەتىنىڭ كەڭەيۋى قالا قۇر­ىلىسى ءۇشىن, سونداي-اق قالا ماڭ­ىنداعى اۋماقتاردا الەۋمەتتىك, تۇرعىن ءۇي, كولىك, ينجەنەرلىك جانە باسقا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قولايلى بولىپ وتىر. وسى ورايدا, الماتى وبلىسى اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ الماتى اگلومەراتسياسىن 2030 جىلعا دەيىن دامىتۋدىڭ وڭىرارالىق جوسپارى ازىرلەنگەن. وندا حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن, الەۋمەتتىك قىزمەتپەن قامتا­ما­سىز ەتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, كولىك جانە ينجەنەرلىك ينفرا­قۇر­ىلىمدى دامىتۋ, قالانى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا تۋريستىك نىسانداردى دامىتۋ مەن ەكولوگياعا قاتىستى ناقتى جوبالار كورىنىس تاپقان. سونىمەن قاتار بيىل قالا مەن وبلىس اۋماعىندا ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوكولىك جولىنا قاتىستى جوسپار ازىرلەنىپ وتىر.

مىڭ جىلدىق تاريحى بار ءارى قارجى ورتالىعى بولىپ سانالاتىن الماتى بۇگىندە ساۋلەت كەلبەتى قا­لىپتاسقان مادەني ورتالىق. وسى ورايدا قالانى بەزەندىرۋ مەن قۇ­رى­لىس جۇرگىزۋدى رەگلامەنتتەۋ, عيما­رات­تاردىڭ ساۋلەت كەل­بەتىن ساقتاۋ بو­يىنشا ەرەجەلەر قابىلداۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. ماماندار ابات­تاندىرۋ, جاسىلداندىرۋ, جارىق­تان­دىرۋدى ستاندارتتار اياسىندا جۇزەگە اسىرۋدا وسى ۋاقىتقا دەيىن كەزدەسكەن بىرقاتار بەيبەرەكەتسىزدىكتەرگە جول بەرىل­مەي­تى­نىن ايتادى. سونىمەن قاتار جاڭا ەرەجەلەر بالاباقشالار مەن مەك­تەپ­تەر, ساۋدا جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى, سپورت سەكتسيالارى, مەديتسينالىق, تۇرمىستىق قىزمەت نىساندارىنىڭ دامۋىنا دا بارىنشا كوڭىل بولىنەدى. مۇنىڭ بارلىعى قالا تۇرعىندارىنىڭ قولايلى ءومىر سۇرۋىنە, بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالادى. ال جوسپارلانعان بار­لىق وزگەرىستەر قوعام جانە ىسكەرلىك ورتا وكىلدەرىمەن تالقىلاناتىن بولادى.

الماسحان احمەدجانوۆ اتاپ وتكە­نىن­دەي, قالانىڭ ەرەكشە مارتەبەسى تۋرالى زاڭناما بۇگىندە قالانىڭ دامۋى­نا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان كوپتەگەن ماسە­لەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا مۇم­كىندىك بەرەدى. ءار قالانىڭ وزىندىك كەل­بە­تى, دامۋ باعدارى بار دەيتىن بولساق, بۇگىندە ەكى ميلليونعا جۋىق حالقى بار الماتىدا قالاىشىلىك ءارى قالا ماڭى ماسەلەلەرى جەتكىلىكتى. الداعى ۋا­قىتتا نورماتيۆتىك تالاپتارعا وراي ءتيىستى ستاندارتتار قابىلدانىپ, وندا قالا­نىڭ ساۋلەت كەلبەتىن ساقتاۋعا, عيما­راتتاردى قالا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قاتا­رىنا قوسۋ جايىنداعى ەرەجەلەردى بەكىتۋ مەن ساقتالۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولى­نەتىن بولادى. سونىمەن قاتار قالا­نى بەزەندىرۋدە دە بەلگىلى تالاپتار ساق­تا­لا­دى.

الماتى قالاسى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارداق سامام­بەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە قالا­داعى جەرلەردىڭ توقسان پايىزعا جۋى­عى جەكە مەنشىكتىڭ ۇلەسىندە. زاڭ اياسىندا وسى جەرلەردى مەملەكەت يەلىگىنە قايتارۋعا بايلانىس­تى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن كا­سى­پورىن قۇرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. بۇگىندە جيىرمادان استام جوبا­نىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىن ەسكە­رەتىن بولساق, قۇلجا تراكتىندەگى رىس­قۇلوۆ-ەمتسوۆ جول ايىرىعى, اباي داڭ­عى­لىنداعى, ت.ب. ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى 600-گە جۋىق جەر ۋچاسكەسىنە قاتىستى جۇ­مىس جۇر­گى­زىلۋدە. ال مەملەكەت قاجەتىنە وراي قايتارىلاتىن جەر ۋچاس­كەلەرىنىڭ يە­لە­رىنە نارىقتىق باعا­مەن وتەماقى تولە­نە­تىن بولادى. قال­انىڭ باس جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بارى­سىندا الماتى اگلومەراتسياسى, الماتىنى دامىتۋدىڭ 2050 جىلعا ارنالعان ستراتەگياسىنا سايكەس كولىك, ەنەرگەتيكا, الەۋمەتتىك نىسانداردى سالۋ بارىسىندا جەر تەلىمدەرىن پاي­دا­لانۋعا بايلانىستى ناقتى تالاپتار قاراستىرىلعان.

الماتى