رۋحانيات • 13 قاڭتار، 2020

باسىلىمنان اسقان بايلىق بار ما؟

88 رەتكورسەتىلدى

جادىمىزدان وشە باستاعان قۇندى جادىگەرلەردى تۇگەندەپ، ەل رۋحانياتىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن تۇلعالار از ەمەس. نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ماماندارى جاقىندا پەتروپاۆل قالاسىندا تۇراتىن كوللەكتسيونەر ميحايل سيتنيكوۆتىڭ جەكە قورىنان 24 باسىلىمنىڭ 1238 داناسىن تاۋىپ، ساراپتاما جاسادى. ولاردىڭ دەنى اقمولا، قىزىلجار، سونداي-اق ومبى، ورىنبور، ماسكەۋ، سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىندا جارىق كورگەن باسىلىمدار. سولتۇستىكقازاقستاندىق كوللەكتسيو­نەر بۇل تۋرالى اۋەلى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى حابار تاراتىپ، گازەت تىگىندىلەرىن ءبىر ميلليون تەڭگەگە باعالايتىنىن جەتكىزگەن.

وتكەنگە قۇرمەت كورسەتىلمەي، كەلەشەكتىڭ كەمەسى العا جۇزبەسى انىق. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كوللەكتسيا جيناۋدى ءالى دە بولسا ەرىككەننىڭ ەرمەگى دەپ تۇسىنەتىندەر بار. سوڭعى ۋاقىتتا كەيدە مۇنى جەكە باسىنىڭ پايداسى ءۇشىن كاسىپكە اينالدىرىپ العاندار كوبەيدى دەگەن پىكىرلەر العا تارتىلىپ قالىپ جاتادى. قالاي دەسەك تە، تاريحي جادىگەرلەردى كوز قاراشىعىنداي ساقتاپ، كونە ءداۋىردىڭ شىنايى ءۇنىن كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزۋدە ولاردىڭ اتقارىپ وتىرعان تولايىم ەڭبەگىن جوققا شىعارۋ استە مۇمكىن ەمەس. قالالىق ارحيۆ ماماندارىنىڭ ايتۋى بويىنشا، قىزىلجارلىق كوللەكتسيونەردىڭ ارحيۆ قورىنا وتكىزگەلى وتىرعان جادىگەرى سونداي باعا جەتپەس اسىل مۇراعا جاتادى. بۇل جاڭالىقتىڭ ەلدى ەلەڭ ەتكىزەر تاعى ءبىر تۇسى – قىزىلجار قالاسىندا باسىلعان «بوستاندىق تۋى» گازەتىنىڭ 1927 جىلعى 7 ءنومىرى ساقتالعان دەيدى. مەملەكەتتىك مۇراعات قورىنداعى ماعجان جۇماباەۆتىڭ «بوستان­دىق تۋى» گازەتىنىڭ رەداكتسيا القاسىنىڭ مۇشەسى ەكەندىگىن جانە ارنايى تاماق ۇلەسىن ال­ماي­تىندىعىن ايعاقتايتىن №727 انىقتاما-كۋالىك، قازاق اۆ­تو­نومياسى قۇرامىنداعى اق­­مولا گۋبەرنياسىنىڭ ور­تالىعى پەتروپاۆل قالاسى بو­لىپ بەلگىلەنگەننەن كەيىن گۋ­بەرنيالىق «بوستاندىق تۋى» گازەتىنىڭ ومبىدان قىزىلجارعا كوشىرىلگەنى تۋرالى ماعلۇماتتار ەندى مىنە، باسقا دا تىڭ دەرەكتەرمەن تولىعا تۇسۋدە. جەكە قور يەسىنىڭ قولىندا مۇنىمەن قاتار پەتروپاۆل قالاسىندا شىققان، گۋبەرنيالىق «مير ترۋدا» گازەتىنىڭ 1921 جىلعى – 88، وسى باسىلىمنىڭ 1921،1923 جىلدارى اقمولادا جارىق كورگەن – 60، ومبىنىڭ «سيبيرسكي ۆەست­نيك» گازەتىنىڭ 1918 جىلعى – 15، پەتروپاۆلدىڭ «پريشيمە» گازە­تىنىڭ 1916 جىلعى – 1، «لە­نين تۋىنىڭ» 1944 جىلعى – 1، اقمولانىڭ «ناشا دەرەۆنيا» گازەتىنىڭ 1926 جىلعى – 31، پەترو­پاۆلدىڭ «ناشا دەرەۆنيا» گازەتىنىڭ 1926، 1927 جىلدارعى – 47، ومبىنىڭ «سوۆەتسكي ءسي­بيرىنىڭ» 1921 جىلعى – 18، پەتروپاۆلدىڭ «يشيمسكي كراي» گازەتىنىڭ 1912، 1913 جىلدارعى – 9، «ستەپنايا زۆەزدانىڭ» 1926، 1927 جىلدارعى – 93، ومبىنىڭ «ستەپنوي كرايىنىڭ» 1897 جىلعى، ورىنبوردىڭ «ستەپنايا پراۆدا» گازەتىنىڭ 1923 جىلعى، پەتروپاۆلدىڭ «يۋنىي ستەپنياك» گازەتىنىڭ 1923 جىلعى نومىرلەرى، «سوۆەتسكايا ستەپ» گازەتىنىڭ ورىنبورداعى 1924 جىلعى – 120، قىزىلورداداعى 1927، 1929 جىلدارعى – 158، الماتىداعى 1929، 1930، 1931 جىلدارعى – 47، پەتروپاۆلدىڭ «سمىچكا» گازە­تىنىڭ 1927، 1930 جىلدارعى – 232، ومبىنىڭ «اكمولينسكيە ۆەدوموستيىنىڭ» 1915 جىلعى 11 سانى ساقتالىپ كەلگەن. مەرزىمدى باسىلىمداردىڭ ەڭ كونەسى – «اكمولينسكيە وبلاستنىە ۆەدوموستي» گازەتى. ومبىدا 1871-1917 جىلدارى باسىندا ايىنا ەكى رەت، ال 1880 جىلدان باستاپ كۇن سايىن شىعىپ تۇرعان. كوللەكتسيونەر قورىندا مۇنىڭ 1884 جىلعى ءبىر عانا داناسى ساقتالىپتى. سونىمەن قاتار ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ «بيرجەۆىە ۆەدوموستي» (1898 ج)، «رۋسسكيە ۆەدوموستي» (1901 ج)، «رابوچايا گازەتا» (1923 ج)، «پوسترويكا» (1927 ج)، «ۆەستنيك پۋتەي سووبششەنيا» (1926 ج)، «كرەستيانسكايا گازەتا» (1929 ج)، «كراسنايا زۆەزدا» (1929 ج) گازەتتەرىن ارحيۆ قورىنا ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن جارىق كورگەن، كەزىندە قوعامدىق وي-پىكىردى قالىپتاستىرۋعا، جەكەلەگەن الەۋمەتتىك توپتاردىڭ دۇنيەتانىمى مەن كوڭىل كۇيىنە ىقپال ەتكەن، ەكونوميكالىق جانە مادەني احۋالدان ەلدى حاباردار ەتىپ وتىرعان بۇل باسىلىمدار مەملەكەتتىك ءارحيۆتىڭ قورىن تولىقتىرۋمەن قاتار، جۋرناليس­تيكا فاكۋلتەتتەرىندە وتاندىق جانە شەتەل ءباسپاسوزىنىڭ تاريحىن تەرەڭدەتىپ وقىتۋدا، زەرت­تەۋشى-مامانداردى تارتۋدا ماڭىزى زور ۇلكەن ولجا دەپ سانايمىز. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك ءوڭىرىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن تانىپ-بىلۋدە ايتارلىقتاي ءرول اتقاراتىن ەكسپوناتتار تۇلعالار ەڭبەگىن وسكەلەڭ ۇرپاققا ونەگە ەتۋمەن بىرگە ءتالىم-تاعىلىمىن دا قوسا دارىپتەيتىن تاربيە قۇرالى بولىپ قالا بەرمەك.

تاريح بەتتەرىنەن رۋحاني قۇن­دىلىققا دەگەن مۇنداي شەك­سىز قۇرمەتتى كوپتەپ كەزدەس­تى­رەسىز. مىسالى، حاۆەر ەسىم­دى يتاليالىق ازامات «دون كيحوت­تىڭ» 99 تىلدەگى اۋدارماسىن جيناپتى. سەرۆانتەستىڭ تۋىندىسىن قازاقشالاعان قۇرمانعازى ءمۇستافيندى قازاقستان جازۋ­شىلار وداعى ارقىلى ىزدەپ تاۋى­پ ءجۇرۋىنىڭ ءوزى ونىڭ ءتۇبى تەگىن ادام ەمەس ەكەنىن اڭعارتادى. ار­عى-بەرگى تاريحقا ۇڭىلسەك، وسى تاقى­لەتتەس مىسالدار جەتىپ ارتىلادى. فرانتسيا كورولى ليۋدوۆيك XIV سيرەك كەزدەسەتىن تيىنداردى جيناۋمەن اينالىسسا، ريم يمپەراتورى يۋلي تسەزار اۆگۋستىڭ توپتاماسى كۇمىس پەن التىننان جاسالعان كوشىرمە تيىندارىمەن ەرەكشەلەنەتىنى تاريحتان ءمالىم. ال امەريكانىڭ پرەزيدەنتتەرى توماس دجەففەرسون، رونالد رەيگان، فرانكلين رۋزۆەلت بار­عان جەرلەرىنەن كونە تيىنداردى جيناپ ءجۇرۋدى اينىماس داستۇرگە اينالدىرىپتى. ميحايل سيتنيكوۆتىڭ ارىپتەستەرىنەن ەرەكشەلىگى – رۋحاني بايلىقتى قول جەتپەس بيىكتەن ەمەس، تو­مەن­نەن ىزدەۋىندە. مۇنشاما مول گازەت ارحيۆتەردە ارنايى قويما زالدارىندا ساقتالادى.

بۇل كىسى مىناداي بايتاق باي­­لىققا قالاي يە بولىپ ءجۇر، بۇلاردى ءبىر ءوزى قايتىپ ساق­تا­عان؟

قولىمىزداعى ەن بايلىقتى كوبىمىز كەيدە اڭعارا بەرمەيتىنىمىز راس. ەسكىرگەن، كونەرگەن زاتتان تەزىرەك قۇتىلعىمىز كەلىپ تۇ­رادى. جىلدار جىلجي كەلە ول باعا جەتپەس بايلىققا باعالا­ناتىنى قاپەرىمىزگە كىرىپ-شىق­پاۋى مۇمكىن. سول سياقتى، الگى گازەت تىگىندىلەرىن ول قوقىس جا­شىككە لاقتىرىلعان جەرىنەن تاۋىپ الادى. «اپىر-اي، كىمنىڭ كوزى قيىپ تاستايدى مىناداي اسىل قازىنانى؟» دەپ جالما-جان بۋى­لىپ-تۇيىلگەن گازەتتەردىڭ سارعايعان بەتتەرىن اشىپ كورە باستايدى. العاشقىدا ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەيدى. ىشىندە 1884، 1897 جىلدارى جارىق كورگەن گازەتتەر ءجۇر. مۇنداي سوراقىلىق بولار ما؟ تاريحتى قوقىسقا تاستاساڭ، وزىڭە دە كەلەر ۇرپاق سونى ىستەمەي مە؟ الايدا، سانانى كومپيۋتەر بيلەپ، ارانى ينتەرنەت جالعاعان زاماندا ادامداردىڭ تاعىلىق ارەكەتىنە تاڭعالۋدىڭ ەش قاجەتى جوق. ەڭ باستىسى، رۋحاني مۇرا حال­قىمەن قايتا قاۋىشقالى جاتىر. قۋانىشتىمىز.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار