«سالتىن ساقتاپ, ءداستۇرىن دارىپتەگەن» دەپ اتالعان شارانى ۇيىمداستىرعان – مەرەي اۋىلدىق وكرۋگىندەگى Nur Otan باستاۋىش پارتيا ۇيىمى ەكەن. تاسقالا اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسى مەن مەرەي اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسى مۇشەلەرى – الدىڭعى تولقىن اقساقالدار اتسالىسقان جۇمىستىڭ عيبراتى مەن ماڭىزى سەزىلىپ تۇردى. مەرەيگە الىس-جاقىننان اۋداننىڭ بارلىق 9 وكرۋگى اكىمدەرى, اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسى مۇشەلەرى تۇگەل جينالعانىنان-اق ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ بۇل شاراعا ەرەكشە ءمان بەرگەنىن بايقادىق. مەيماندار اۋەلى اۋىلدىق مەشىتكە جينالىپ, اماندىق-ساۋلىق سۇراستى.
ءالى جەتكەن اركىم دە سوعىم سويۋدى بىلگەنىمەن, ونىڭ ءداستۇرلى ءجون-جورالعىسىن بىلە بەرمەيدى. اسىرەسە وسىنداي كوپشىلىك جينالعان جەردە ىشىمدىك ىلەسە كەتەتىنى بار. سوعىمعا سويىلاتىن مالدى سۇلاتىپ سالىپ تۇرىپ, «باۋىزدارلىق» دەگەن جەلەۋمەن قاساپشى جىگىتتەر ءبىر بوتەلكەنى قىلداي ءبولىسىپ الاتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇل كەشەگى جەتپىس جىلدا جۇققان «سوۆەتتىك سالت» دەسەدى. قۋانارلىعى, تاسقالا جۇرتى بۇل جامان ادەتتەن ارىلا باستاپتى.
سونىمەن «سوعىمباسى» شاراسى دا باستالدى. سويىسقا ارنالعان مال قۇبىلاعا قاراتا جىعىلىپ, اياعى بايلانعان سوڭ تاسقالا اۋدانىنىڭ يمامى ايدىن يبراشەۆ دۇعا وقىپ, باتا قايىردى. سول جەردە جينالعان ۇلكەندەر الاقان جايىپ بەت سيپاپ, «قايىرلى سوعىم بولسىن!», «يگىلىككە جەگىزسىن!», «سوعىم سۇيكىمدى بولسىن!» دەستى. ءارى قاراي الەكەدەي جالانعان جاس جىگىتتەر مالدى ادال باۋىزداپ, جاۋكەمدەپ الا جونەلدى.
– سوعىم دەگەن – ءبىر اۋلەتتىڭ, ءبىر شاڭىراقتىڭ قىس بويى جەيتىن ازىعى, اق ادال اسى عوي. ونى شاريعات شارتىمەن سويىپ, تازا كۇيىندە ءىشىپ-جەگەنگە نە جەتسىن! سوندىقتان مۇنداي جەرگە اراق-شاراپ, حارام نارسە ارالاسپاعانى وتە ماڭىزدى. قازاق «اۋرۋ – استان» دەيدى, ىشەر استىڭ پسيحولوگيالىق جاعىنان دا تازا بولۋى, جاقسى كوڭىل كۇيمەن دايىندالۋى اعزاعا اسەر ەتەتىنىن قازىرگى مەديتسينا دا مويىندايدى. سوندىقتان سوعىم شاراسىن ۇلتتىق داستۇرمەن بايلانىستىرىپ, وسىنداي ماعىنالى جيىن وتكىزىپ جاتقان مەرەيلىكتەرگە كوپ راحمەت! – دەدى وسى شاراعا بايتەرەك اۋدانىنان ارنايى شاقىرىلعان «اسان» مەشىتىنىڭ يمامى, ولكەتانۋشى عالىم مۇراتبەك قاجى جاحاتوۆ.
سوعىم باتاسىنان كەيىن مەيماندار مەرەي اۋىلدىق ورتا مەكتەبىنىڭ اكت زالىندا باس قوسىپ, «سالتىن ساقتاپ, ءداستۇرىن دارىپتەگەن» اتتى ەتنوگرافيالىق سەمينار-كەڭەستە ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ءبىر ءتاۋىرى, توقسان سايىن اۋدان اقساقالدارى ءتۇرلى ماسەلەمەن باس قوسىپ, جينالىپ وتىرۋى تاسقالادا داستۇرگە اينالعان ەكەن. مەرەي اۋىلىندا وتكەن جيىننىڭ باستى تاقىرىبى سوعىم سويۋ ءداستۇرى بولعانىمەن, قازاقتىڭ ادەت-عۇرپى ءاماندا ءبىر-بىرىمەن جالعاسىپ جاتادى عوي, اڭگىمە اۋقىمى كەڭ بولدى. كەڭەسكە قاتىسقان تاسقالا اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارسەن باياندىقوۆ اۋدان اۋماعىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا اتقارىلعان شارالار تۋرالى ايتسا, اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى دۋمان عازەز التايدان اتىراۋعا دەيىن سوزىلعان قازاق دالاسىنىڭ ءار جەرىندەگى سالتتاردىڭ ۇقساستىعى مەن ايىرماشىلىعىن ءسوز ەتتى. مۇراتبەك قاجى جاحاتوۆ ءسوز اراسىندا حالقىمىزدىڭ ءتورت ت ۇلىك مالعا قۇرمەتى تۋرالى ايتىپ, سويار مالدىڭ كوزىنشە پىشاق قايرالمايتىنىن, حايۋاندى ازاپتاۋعا, قيناۋعا بولمايتىنىن, تاعى باسقا دا تيىمداردى ەسكە سالدى. تاسقالا اۋداندىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى باقتىعۇل تاسماعامبەتوۆ حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق مادەنيەتى مەن سالتىنان تۋعان وسىنداي ءومىر تاجىريبەسىن كەيىنگى ۇرپاققا جالعاۋ – اقساقالداردىڭ مىندەت-پارىزى ەكەنىن جەتكىزدى. اۋىل مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى, تاريحشى ارتۋر دۇيسەنوۆ تە اعا بۋىننىڭ شارانىڭ سوڭى سوعىمنان اۋىز تيۋ – سوعىم قۋىرداق داستارقانىنا جالعاستى. مەرەي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مەلس نارىكوۆ مۇرىندىق بولعان ءماندى شارانىڭ ماڭىزىن وسى جيىنعا قاتىسقان اقساقالدار تاسقالاداعى بارشا اۋىلعا تاراتامىز دەپ تارقاستى.
باتىس قازاقستان وبلىسى
