ناقتىلاپ ايتار بولساق, امەريكالىق عالىمدار كامبالا بالىعىنىڭ دنك-سىن قوسىپ قىزاناقتىڭ جاڭا سۇرپىن ويلاپ تاپسا, سول ءتارىزدى كادىمگى كۇرىشتىڭ تۇقىمىنا ادامنىڭ باۋىرىنان الىنعان دنك-نى قوسۋ ارقىلى ءونىمدى قۇرت جەمەيتىن ەتىپ شىعاردى. وسىنداي ادىسپەن كارتوپ پەن بايشەشەكتى دە بۋدانداستىردى. بۋدان ءونىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تەز ارادا ءىرىپ-شىرىمەيدى جانە وعان زياندى جاندىكتەر جولامايدى. سوڭعى جىلدارى بيدايعا مىسىقتىڭ دنك-سىن قوسىپ بۋدانداستىرۋ ارقىلى تىشقان جەمەيتىن «مىسىق-بيداي» ويلاپ تاپتى قىتايلىق جەڭىل ونەركاسىپ ماماندارى.
گەنەتيك عالىمداردىڭ ەسەبى بويىنشا قازىر الەمدە 1000 ءتۇرلى وسىمدىك تەكتەس كوكونىسكە گەندىك بۋدانداستىرۋ جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى بار ەكەن. بۇگىنگى تاڭدا بۇلاردىڭ 100 ءتۇرى تاڭداپ الىنىپ, بۋدانداستىرىلعان. ەڭ كوپ گەندىك موديفيكاتسيالانعاندار – قىزاناق, سويا, جۇگەرى, اراحيس, بيداي, كارتوپ... بىلايشا ايتقاندا حالىق ەڭ كوپ تۇتىناتىن زاتتار.
– بۋدان ونىمدەر ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا اسا زياندى, – دەيدى رەسەيلىك بيولوگ-دارىگەرلەر. ولار بىرنەشە جىل بۇرىن قاراپايىم ەگەۋقۇيرىقتارعا تاجىريبە جاساپ كورگەن. اۋەلى جاندىكتەردى ەكى توپقا ءبولىپ, ءبىرىنشىسىن ادەتتەگى ازىقپەن, ەكىنشىسىن گەندىك موديفيكاتسيالانعان ازىقپەن جەمدەپ كورگەن. تاجىريبەنى جانۋارلاردىڭ شاعىلىسۋىنان ەكى اپتا بۇرىن قولعا العان. ناتيجەسىندە, تازا ازىقپەن قورەكتەنگەن جانۋارلاردىڭ 7 پايىزى, ال بۋدان ازىقپەن قورەكتەنگەندەردىڭ 56 پايىزى ولگەن.
سول سياقتى تاعى ءبىر رەسەيلىك دارىگەر و.بۋتاكوۆا ءوز وتانداستارىنا سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردى, سونىڭ ىشىندە ءسابي بالالارعا ارنالعان تاعام تۇرلەرىن تۇتىنباۋ جايلى ۇندەۋدە. اسىرەسە, اقش-تا وندىرىلگەن جەڭىل ونەركاسىپ تاۋارلارىنان ساق بولۋعا شاقىرادى. ويتكەنى, امەريكالىق ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ 70 پايىزى بۋدان. اۋستريا, فرانتسيا, گەرمانيا, گرەكيا, يتاليا جانە ليۋكسەمبۋرگ مەملەكەتتەرى ءوز ەلدەرىنە بۋدان ونىمدەردى سىرتتان كىرگىزۋگە تىيىم سالىپ جاتىر.
بۋدان ءونىمنىڭ زيان ەكەنىن ءتىپتى امەريكالىق فەرمەرلەر دە «ايعايلاپ» ايتا باستادى. ولار باققان سيىرلارىنىڭ بۋدان, جاساندى جولمەن دايىندالعان جەم-ءشوپ, مالعا ارنالعان ازىقتى تۇتىنۋىنان قاۋىپتەنىپ وتىر. مىسالى, كۆينستەلىك فەرمەر يمران دين ءوز مالدارىنا موديفيكاتسيالانعان ۆەگەتاريانشا جانە گارمون ەگۋدەن ساقتانسا, تورونتوداعى يسلام ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ا.كۋتتي مالعا ءتىرى اعزانىڭ گەنى بۋدانداستىرىلىپ دايىندالعان ازىقتى بەرۋگە بولمايدى, سوڭعى جىلدارى پايدا بولعان «سيىر قۇتىرىق» اۋرۋىنىڭ كوبەيۋىنە سەبەپ وسىدان, دەيدى.
جوعارىداعىداي جاعداي ءوز ەلىمىزدەگى تاۋىق وسىرەتىن فەرمالاردا كەڭ ەتەك العان. قۇس ءوسىرۋشى فەرمەرلەر سويىلعان تاۋىقتىڭ باس-سيراق, تۇمسىق-تۇياق, ءجۇن-جۇرقا, قالدىق ەتىن دالاعا توگىپ تاستاماي, ونى ۇنتاقتاپ, حيميالىق زات قوسىپ, جەم جاساپ ءتىرى تاۋىقتارعا بەرەدى. قانداسىنىڭ ەتىن جەپ ۇيرەنگەن «كاننيبال» تاۋىقتار الدا-جالدا ارالارىنان بىرەۋى ءسال جاراقاتتانىپ, قان شىقسا بولدى, جاپا-تارماعاي جابىلا كەتىپ, دەرەۋ جەپ قويادى. بۇل ءۇردىس قازىر تاۋىق فەرمالارىندا ۇيرەنشىكتى جاعداي. دۇكەن سورەلەرىندە سىرەسىپ تۇرعان تاۋىق ەتتەرىنە دە «ەلەڭدەي» جۇرگەنىڭىز ءجون بولار.
تاعى ءبىر ەستە تۇتاتىن دۇنيە, بازارلاردا سىرتى مۇنتازداي تاپ-تازا جەمىس-جيدەكتەر مەن كوكونىستەر ءتىزىلىپ تۇرادى. جەپ كورسەڭىز نە ءدامى, نە ءسولى جوق. ساتۋشى قاراق بەتى بۇلك ەتپەي: «بۇل الماتىنىڭ اپورتى, الا قويىڭىز» دەيتىنىن قايتەسىز. نەگە ولاي؟ بۇل گەندىك ينجەنەريانىڭ كومەگىمەن وندىرىلگەن, شەتتەن اكەلىنگەن ارزان, جاساندى جەمىستەر. بۇل تاراپتا شىعىس كورشىمىزدىڭ ۇلەسى زور. مۇنداي ونىمدەردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا, اعزاسىنا, بولاشاق ۇرپاعىنا اسا زيان ەكەنىن بىلە بەرمەيمىز!
گەنەتيك عالىمدار موديفيكاتسيالانعان ءونىمدى ۇزدىكسىز پايدالانعان جاعدايدا, ادامنىڭ اسقازان جولدارىنداعى كەيبىر ميكرواعزالار بوتەن گەندەردى ۇستاپ الىپ, ولاردى ءوز دنق-سىنا اينالدىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ال بۇنداي جاعداي ادام اعزاسىنا قاتەرلى ىسىك پايدا بولۋىنا اكەلەتىنى الدەقاشان ناقتىلانعان دۇنيە. ونىڭ سىرتىندا موديفيكاتسيالانعان كارتوپ, سويا, بۇرشاق ونىمدەرى ىشكى سەكرەتسيا بەزدەرىنىڭ قىزمەتىن بۇزىپ, اللەرگيا دەرتىن قوزدىراتىنى ەكسپەريمەنتالدى تۇردە دالەلدەنىپ وتىر. بۋدان ونىمنەن ساق بولايىق, اعايىن!
