– ونەر ادامدارىنىڭ تاعدىرى بولەك بولادى دەگەندى ءجيى ايتامىز. ءسىز تاعدىر دەگەندى قالاي تۇسىنەسىز, ونى قالاي قابىلدايسىز؟
– مەن كوپ بالالى وتباسىندا ءوستىم. ءۇيدىڭ ۇلكەنى ساعىنتاي دەگەن اعام بولدى. سودان كەيىن شەشەمىز حاديشا ءتورت قىز تۋعان. ءتورت قىزدان كەيىن ۇل بولسىن دەپ ىرىمداپ ءتورتىنشى قىزدىڭ اتىن ۇلجان دەپ قويىپتى. مەن دۇنيەگە كەلگەندە انامىز قاراتاۋدىڭ اۋرۋحاناسىندا ازداپ سىرقاتتانىپ قالادى. سوندا اجەم قۇندىزاي تۇندەلەتىپ تامدى اۋىلىنان قاراتاۋعا دەيىن جاياۋ بارىپتى. اراسى 15 شاقىرىم. سودان مەنى ەتەگىنە وراپ الىپ, اۋىلعا الىپ كەلىپتى. اجەم تۇندە مەنى بەسىككە بولەگەندە, بىرەۋ اكەتىپ قالماسىن دەپ بەلتارتپانى قولىنا قوسىپ بايلايدى ەكەن. ءسويتىپ اجەمىزدىڭ باۋىرىندا وستىك. اكەمدى اجەم تۇلكىباستىڭ بالالار ۇيىنەن اسىراپ العان. كۇيەۋى سوعىسقا كەتىپ, كەلمەي قالعان اجەمىز تۇلكىباستىڭ ستانساسىندا نان ساتىپ تۇرىپ, ەشەلونعا ىلىنە الماي قالعان 6-7 جاسار بالانى كورەدى. سودان ەشكىمى جوق ەكەنىن بىلگەن اجەم بالاعا نان بەرىپ, ۇيىنە الىپ كەلەدى. بىراق اعايىندارى «ەرتەڭ تۇرمىسقا شىعاسىڭ. اياعىڭا تۇساۋ بولادى عوي» دەپ قارسى بولادى. اجەم جارىقتىق سول كەزدە 24 جاستا ەكەن. بىراق اجەمىز ەندى كۇيەۋگە شىقپاۋعا انت بەرىپ, سول بالانى باۋىرىنا باسادى. بالا ەرجەتكەن سوڭ اجەمىز ءوزىنىڭ نەمەرە اعايىنىنىڭ قىزىن الىپ بەرەدى. ەكەۋىنەن ءتورت-بەس بالا دۇنيەگە كەلەدى. كەيىن قىساتاي اكەمىز ءوزىنىڭ ەلىن ىزدەپ, باسىلىمدارعا ماقالا جازادى. كەيىن اكەمدى بالالار ۇيىنە وتكىزگەن اعايىندارى الىپ كەتەدى. سودان ول تامدى اۋىلىنا كەلىپ, ءۇي سالۋعا كومەكتەسەدى. ءسويتىپ 1962 جىلى اجەمىزدى دە الىپ كەلىپ, تامدى اۋىلىنا قونىستانادى. بۇل شىندىق. بۇل تاعدىر. وسى جونىندە مەن بولاشاقتا كولەمدى دۇنيە جازعىم كەلىپ ءجۇر. بۇل جاعداي ءار قازاق بالاسىنا ۇلگى بولۋى كەرەك.
– ءسىزدى قانداي ورتا قالىپتاستىردى؟ قانداي تاربيە الدىڭىز؟
– اكەنىڭ قانىمەن, انانىڭ الديىمەن كەلگەن ونەر عوي بۇل. كىشكەنتاي كۇنىمىزدە تۇلكىباس اۋدانىنىڭ ازاتتىق اۋىلىنا كوپ باراتىنبىز. اجەمنىڭ دە, انامنىڭ دا توركىنى سول اۋىلدان. ناعاشىلارىمنىڭ ءبارى جەرگە كيىز, كورپەلەر توسەپ قويىپ ءان ايتىپ جاتاتىن. اسىرەسە «قۇرالاي» دەگەن حالىق ءانىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداعاندارى ەسىمدە قالىپ قويىپتى. اجەم دە, انام دا ءان سالاتىن. سوندىقتان دا ءبىز ءتۇپ ناعاشىمىز نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ ءوزى دەپ ماقتاناتىنبىز.
نەگىزى مەن سولاقاي بولىپ تۋعانمىن. ءالى ەسىمدە, اجەم سولاقاي بولعانىم ءۇشىن قولىمنان قاسىقپەن ۇراتىن. كەيىن ويلايمىن, ادامنىڭ جاراتىلىسى قانداي, سولاي بولىپ قالۋى كەرەك ەكەن. ەگەر مەن سولاقاي بولسام نۇرعيسا اتامىز سياقتى كۇيشى دە بولىپ كەتەر مە ەدىم. بىراق, جاستايىمنان انشىلىك جولعا ءتۇستىم. ومىردە ماعان جاقسى ادامدار كوپ كەزدەستى. 1992 جىلى تالاس اۋدانىنا دىنمۇحامەد قوناەۆ اتامىز كەلگەندە مەن ول كىسىنىڭ الدىنان «قارا باۋىر قاسقالداق» ءانىن دومبىرامەن ايتىپ شىقتىم. سوندا ماعان باتا بەرگەن. سول كىسىنىڭ باتاسى قابىل بولدى دەپ ويلايمىن.
– ءسىز ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرنەشە رەت كەزدەسىپ, ونەر كورسەتكەن ەكەنسىز. ەلباسىن العاش رەت قاشان, قاي جەردە كوردىڭىز؟
–1998 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراز قالاسىنا كەلىپ, مۇحاممەد حايدار دۋلاتي بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. سول جەردە مەن ەلباسىنىڭ الدىندا ونەر كورسەتتىم. تۇڭعىش رەت كەزدەسكەنىم سول.
كەيىن, 2001 جىلى اۋليەاتا وڭىرىنە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. سوندا رەزيدەنتسيادا سول كىسىنىڭ جانىندا بولىپ, ءان سالدىم. ونەرىمە ريزا بولعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەنەن «ماعان قانداي ءوتىنىشىڭ بار؟» دەپ سۇرادى. سوندا مەن ەلباسىنان باتا سۇرادىم. ول كىسى ورنىنان تۇرىپ, اق باتاسىن بەردى. «حالىقتان الىستاما. حالىق ىزدەسە, باقىتتى ءانشى بولاسىڭ», دەدى ەلباسى. بۇدان بولەك نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن ۇزىناعاشتا قاراساي باتىردىڭ 400 جىلدىعىندا تاعى كەزدەستىم. مەن ول تويعا شەتەلدىك مارتەبەلى مەيماندارعا ونەر كورسەتۋ ءۇشىن شاقىرىلعان ەدىم. سول كەزدەگى سەنات توراعاسى ومىربەك بايگەلدى مەنىڭ ونەرىمدى تاماشالاپ, كەيىننەن ەلباسى وتىرعان ورداعا الىپ باردى. اۋەلى ەلباسىنىڭ سوزىنە جازىلعان «ەلىم مەنىڭ» ءانىن ورىنداپ بەردىم. ول كىسى ريزاشىلىقپەن قابىلدادى.
– ونەر جولى – كۇردەلى جول. ونەردە ءار ونەرپازدىڭ وزىندىك ۇستانىمى بولۋى كەرەك. ءسىزدىڭ ۇستانىمىڭىز قانداي؟
– ءوز باسىم ونەردەگى جاساندىلىقتى جاقتىرمايمىن. مەنىڭ ۇستانىمىم – كىسىدەن كورگەن جاقسىلىقتى ۇمىتپاۋ. دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولعاندا مەن ەلىمىزدەگى 100 اۋىلدى ارالاپ ءجۇرىپ, تەگىن كونتسەرت قويدىم. 2006 جىلى سول كەزدەگى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆتىڭ شاقىرتۋىمەن ءسۇيىنباي اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونياعا جۇمىسقا بارعان ەدىم. الماتى وبلىسىنىڭ بالقاش اۋدانىنداعى جەلتوراڭعى دەگەن اۋىلدا دىنمۇحامەد قوناەۆ اتامىزدىڭ بابالارىنىڭ قىستاعى بار. ول جەر «قونايدىڭ قىستاعى» دەپ اتالادى. كونتسەرتتىك باعدارلامانى سول اۋىلدان باستادىم. زىليحا تامشىباەۆا, ءماريام اياباەۆا, كۇلاش ايتجانوۆا سياقتى اتاقتى اپالارىمىز مەنى كۇتىپ الىپ, بۇيىمتاي سۇرايتىن. سوندا مەن ءار اۋىلدىڭ اۋىزى دۋالى قاريالارىنان باتا سۇرايتىنمىن. ءسويتىپ, سول كىسىلەرگە ءوزىمنىڭ سىي-سياپاتىمدى جاساپ كەتەتىنمىن. ول كىسىلەر تاڭ قالاتىن ماعان. مەن ەندى بيلەت ساتپايمىن, اقشا سۇرامايمىن عوي. ونداي ساياسات مەندە جوق. سونداي-اق پرەزيدەنتتىك سايلاۋ كەزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇرمەتىنە 54 اۋىلدى ارالاپ, تەگىن كونتسەرت ۇيىمداستىردىم. كەيىننەن ونى تالاس اۋدانىنىڭ اۋىلدارىندا جالعاستىردىم. سىرنايىمدى ارقالاپ, بارلىق اۋىلدى قوعامدىق كولىكپەن ارالادىم. مەنىڭ ونەردەگى ۇستانىمىم وسى. قازىرگى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ اعامىزعا دا تەك اللادان جاقسىلىق تىلەيمىن. ءبىز سول كىسىگە دەمەۋ بولۋىمىز كەرەك. ەلباسى ءبىر سوزىندە ء«بىزدىڭ اۋزىمىزدان ء«بىز ازبىز» دەگەن ارتىق ءسوز شىقپاۋى كەرەك. اللا تاعالا ءار ۇلتتىڭ پەيىلىنە قاراي جەر بەرگەن. وسى ەلىمىزدى, جەرىمىزدى اللا ءتىل-كوزدەن, عايبات سوزدەن ساقتاسىن» دەگەن بولاتىن. بۇگىندە ءار قازاق رۋحىن كوتەرىپ جۇرسە جاراسادى. نارشا قاشاعانوۆ «قۋ دۇنيەنى قۋىپ بىرەۋ جار باسقان, مانساپ جالىن تارتىپ بىرەۋ جارماسقان. بايلىقتا دا, بيلىكتە دە بايان جوق, جومارتتىعىڭ جوعالماسىن مارعاسقام», دەيتىن ەدى عوي. ءبىز قازاقتىڭ قانىنا سىڭگەن وسىنداي قاسيەتتى جوعالتپاۋىمىز كەرەك. ەڭ باستىسى, پەيىل دۇرىس بولسىن.
– ونەرىڭىزدى قولداپ, قامقور بولعان ازاماتتار تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز...
– 2001 جىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە مىرزاتاي جولداسبەكوۆ اعامىز شاقىردى. استانادا بەس جىلعا جۋىق قىزمەت اتقاردىم. بارعان سوڭ تۇراتىن جاتاقحانا بەردى. رىمعالي نۇرعاليەۆ, اقسەلەۋ سەيدىمبەك, قويشىعارا سالعارا ۇلى, حانگەلدى ءابجانوۆ, قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى, نەسىپبەك ايت ۇلى سياقتى اعالارىمىزدىڭ جانىندا ءجۇردىم. كلارا تولەنباەۆا, گۇلزيرا بوكەيحانقىزى سياقتى ونەر ادامدارىمەن بىرگە قىزمەت اتقاردىم. مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, ومىربەك بايگەلدى سياقتى اعالارىمىز دا ونەر ادامدارىنا كوپ قولداۋ كورسەتتى. دوسىمجان تاڭاتاروۆ, ايگۇل قوسانوۆا سىندى انشىلەردى ۇنەمى قولداپ جۇرەتىنىن ءوزىم تالاي كوردىم. اۋەلدە سەرىك ۇمبەتوۆ الماتى وبلىسىنا جۇمىسقا شاقىردى دەدىم عوي. كەيىننەن, 2014 جىلى جامبىل وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ تۋعان جەرگە كەلىپ قىزمەت ەتۋگە ۇسىنىس ءبىلدىردى. پاتەر الىپ بەردى. ول كىسىنىڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ, تارازعا كەلدىم. قازىر كەنەن ازىرباەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيادا قىزمەت اتقارىپ كەلەمىن. ماعان وسىنداي جاقسى ادامداردىڭ شاراپاتى كوپ ءتيدى. ال جۋىردا عانا پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن ماعان بەرىلگەن «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى» اتاعىن ونەرگە كورسەتىلگەن قۇرمەت دەپ ويلايمىن. بۇل اتاققا مەنى جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ۇسىنعان. جاقىندا عانا اقوردادا بولىپ, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ قولىنان مارتەبەلى اتاقتى الىپ قايتتىم. جاقسى ادامداردىڭ جاقسىلىعىن ءاردايىم ايتۋ كەرەك.
اڭگىمەلەسكەن
حاميت ەسامان,
«Egemen Qazaqstan»
جامبىل وبلىسى
