عالىم بۇل ەڭبەكتەرىندە ەملە ەرەجەلەرىنىڭ دۇرىس تۇزىلمەۋىنىڭ سالدارىنان بىرنەشە جىل بويى قانشاما تەرميننىڭ سان ءتۇرلى ۇلگىدە جازىلىپ جۇرگەنىنە كۇيىنەدى. ساۋاتتى جازۋدىڭ تىرەگىنە اينالۋدىڭ ورنىنا, انارحيانى ۇدەتىپ وتىرعان بۇل جاعدايدىڭ سەبەپ, سالدارىن زەرتتەپ, ودان شىعۋدىڭ جولدارىن قاراستىرادى, عىلىمي تەرمين سوزدەرگە قويىلار تالاپتىڭ باستى-باستى شارتتارىن انىقتاپ بەرەدى.
تەرمين ءسوزدىڭ تۇڭعىش رەت عىلىمي انىقتاماسىن جاساپ, ولاردىڭ لەكسيكانىڭ وزگە قاتپارلارىنان وزىندىك ەرەكشەلىگىن قولعا تاياق ۇستاتقانداي ەتىپ كورسەتىپ بەرەدى. انىقتامانى سول تۇپنۇسقاداعىداي تۇرىندە ۇسىنامىز:
«تەرمينوم نازىۆاەتسيا سپەتسيفيچەسكي ۆيد وپرەدەلەننىح سلوۆەسنىح وبوزناچەني, پەرەدايۋششيح وپرەدەلەننىە پونياتيا, ۋستانوۆلەننىە نا داننوم ەتاپە رازۆيتيا ناۋكي ي رەۆوليۋتسيوننوي پراكتيكي, پريچەم پەرەداۆاەمىە تەرمينوم تەرمينولوگيچەسكوە پونياتيە موجەت نە سوۆپادات سو سلوۆارنىم زناچەنيەم, كوتوروە پريسۋششە داننوي سلوۆەسنوي ۆەليچينە ۆ وبىدەننوي جيزني» (ق. جۇبانوۆ. يسسلەدوۆانيا پو كازاحسكومۋ يازىكۋ. «عىلىم», 1966, 273-ستر.).
وسىدان اڭعاراتىنىمىزداي, تەرمين دەگەنىمىز بەلگىلى ءبىر كەزەڭنىڭ ءسوز الەمىندەگى عىلىمي اتاۋلىق كەيپى. بۇل عىلىمي ۇعىم وسى ءسوزدىڭ لەكسيكالىق مانىمەن سايكەس كەلمەۋى دە مۇمكىن. «اتوم», «پسيحولوگيا», «ياروۆيزاتسيا» ءتارىزدى تەرميندەردى مىسالعا الا وتىرىپ, ق. جۇبانوۆ بولىنبەس ۇعىم دەپ جۇرگەن بۇل سوزدەر دە قوعام دامۋىنىڭ كەيىنگى كەزەڭ ساتىلارىندا ءارى قاراي بولشەكتەنىپ, جاڭا ءبىر ءمان تۋىنداتىپ كەتكەنىن اڭگىمەلەيدى.
ق.جۇبانوۆ تەرمين سوزدەردىڭ ەۆوليۋتسيالىق دامۋ ەرەكشەلىگىن, وزىندىك دامۋ زاڭدىلىقتارىن دۇرىس بولجاپ كەتكەن. مۇنداي پروتسەستى كوپتەگەن تەرميننىڭ دە جاسالۋ, قالىپتاسۋ تاريحىنان اڭعارامىز. تەرمينجاسامداعى قاتەلىكتىڭ ەڭ باستىسى جۇبانوۆشا ايتقاندا, اۋدارىلمايتىن سوزدەردى اۋدارۋعا تىرىسۋدان, ال اۋدارا قالعانداي جاعدايدا تەرميننىڭ ءوزىن ەمەس, ونىڭ لەكسيكالىق ماعىناسىن اۋدارۋدان تۋىندايتىنى راس. ورىس تىلىندەگى «لوشاد», «كوروۆا», «تولستىي», «مەلكي» سوزدەرىن قازاق تىلىندەگى ات, سيىر, جۋان, جىڭىشكە سوزدەرىمەن سالعاستىرا ءسوز ەتىپ, ەسكەرمەۋگە بولمايتىن قىزىقتى تۇستارعا ءمان بەرەدى. ماسەلەن, بۇل سوزدەر ءبىر قاراعاندا ءبىر-بىرىنە تەپە-تەڭ بالاما ىسپەتتەس بولىپ كورىنگەنىمەن, بەلگىلى ءبىر كەزەڭنىڭ سۇرانىسىنا وراي ولار عىلىمي ۇعىمعا يە بولا الماسا, تەرمينگە قويىلار تالاپ شارتىنا جاۋاپ بەرە قويماعانى. قاراڭىز, شىنىندا «لوشاد» دەگەندى قازاقتار «ات» دەپ تە, كەيدە «جىلقى» دەپ تە ايتا بەرەدى. ال قازاقتىڭ اتىن ورىستار كەي جاعدايدا «مەرين» دەپ, ەكىنشى ءبىر تۇستا «كون» دەۋى مۇمكىن. سوندا اۋدارىپ تەرمين جاساۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىرعان مامان سوزدەردىڭ وسى تەكتەس قۇبىلىسىن ءدال باسىپ سارالاي قولدانباسا شاتاسۋى ابدەن مۇمكىن. سول سياقتى «تولستىيدىڭ» قازاقتا «جۋان» (جۋان ساباق), «قالىڭ» (قالىڭ قاعاز) بولىپ, «مەلكيدىڭ» «ۇساق» (ۇساق تاستار), تايىز (تايىز سۋ – مەلكايا ۆودا) بولىپ قۇبىلاتىنى جونىندە جاسالعان تالدامالار – تەرمينتانۋ ىلىمىنە قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس. مۇنى ول قالىپتاسقان تابيعي زاڭدىلىق قاتارىندا ءسوز ەتەدى. ونىڭ ويىنشا ءسوز دەگەنىڭىز تەك زات, نارسە اتاۋى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ساناعا سىڭگەن, قالىپتانعان زاتتاردىڭ دا اتاۋى. قوعام دامۋىنىڭ ەرەكشەلىگىنە سايكەس بۇل تانىمدىق قۇبىلىس ءار حالىق ۇعىمىندا ءار الۋان قالىپتاسۋى ىقتيمال.
ق.جۇبانوۆ 1930-1935 جىلدارى تەرمينولوگيا ماسەلەسىنە جيىرەك كوڭىل بولگەن. بۇعان نەگىزگى سەبەپتىڭ ءبىرى جوعارىدا ايتىلعاندار بولسا, ەكىنشىدەن, ونىڭ 1933 جىلى مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسىنا توراعا بولۋىمەن بايلانىستى. ول جازۋ مەن تەرمينولوگيا ماسەلەسىن ناقتى قاداعالاپ, ءبىر ورتالىقتان باسقارىپ, ۇيىمداستىرىپ وتىرمايىنشا ناتيجە بولمايتىنىن ەرتە تۇسىنگەن. ءسويتىپ جەدەل تۇردە مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسىن ۇيىمداستىرىپ قانا قويماي, وندا قارالعان ماسەلەلەردى دەر كەزىندە جۇرتشىلىققا جەتكىزۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ, بيۋللەتەن شىعاردى. عالىم بيۋللەتەننىڭ شىققان 4 سانىنىڭ وزىندە قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ باستى ماسەلەلەرىن قوزعاپ ۇلگەردى. سونىمەن بىرگە عىلىمنىڭ ءار سالاسىندا بوي كورسەتىپ ءارى-ءسارى قولدانىلىپ جۇرگەن تەرميندەردىڭ دەنى (10 مىڭدايىن) مەمتەرمينكوم ماجىلىسىندە تالقىلانىپ, بەكىتىلىپ, بيۋللەتەندە جاريالاندى. بۇل تەرميندەر كەيىن قازاق عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز بولدى دەپ ايتا الامىز.
قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ وزەكتى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى – ونىڭ پرينتسيپتەرىن قالىپتاستىرۋ. ق.جۇبانوۆ ءوزى قاراپ بەكىتكەن 10 مىڭنان اسا تەرميندى قانداي پرينتسيپتەرگە سۇيەنىپ جاسادى. ول بۇل ماسەلەگە الدىن الا ۇلكەن ازىرلىكپەن كەلگەن. بۇل جونىندەگى ءوزىنىڭ ويلارىن ول اۋەلى 1935 جىلى 20 مامىردا الماتىدا وتكەن مادەنيەت قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرىنشى قۇرىلتايىندا بايانداپ بەرەدى. ول سەزدە 11 قاعيدا ۇسىنادى. ءوز سوزىمىزبەن قىسقارتىڭقىراپ ايتقاندا ولاردىڭ جالپى مازمۇنى مىناداي:
1. كوپتەگەن ادەبي تىلدە اۋدارىلماي قالىپتاسقان حالىقارالىق تەرميندەردى, قازاق تىلىنە اۋدارماي سول قالپىندا الۋ (رەۆوليۋتسيا, سوۆەت, تەوريا, پراكتيكا, تەندەنتسيا, حيرۋرگيا, كليمات, ابسوليۋتنىي, كونكرەتنىي, ت. ت.);
2. كوپتەگەن ادەبي ءتىل تاجىريبەسىندە اۋدارىلىپ الىنعان حالىقارالىق تەرميندەر (پرويزۆودستۆو, ترۋد, دەنگي, كورەن, ستەبەل, مىشتسى, دەلەنيە, ۋمنوجەنيە,
ت. ت.) قازاق تىلىنە دە اۋدارىلادى, ەگەر اۋدارما تەرمين ماعىناسىن ءدال بەرە الماي, بۇزاتىن بولسا, وندا ولاردى (سوسلوۆيە, سوستاۆ, كلەتكا, سلەت, ت. ت.) ورىس تىلىندەگى قالپىنشا الۋ;
3. ارقيلى پاندە ءبىر ماعىنادا قولدانىلاتىن تەرميندەردى بىرەگەيلەتىپ الۋ; مىسالى, فورما – فورما (فيلوسوفيا, فيزيكا), ماتەريا – ماتەريا (فيزيكا, فيلوسوفيا), كورەن – ءتۇبىر (ماتەماتيكا, بوتانيكا, لينگۆيستيكا), رەاكتسيا – رەاكتسيا (حيميا, بيولوگيا, پوليتيكا), ت. ت.
4. ءبىلىمنىڭ ءار سالاسىندا ارقيلى ماعىنا بىلدىرەتىن تەرميندەر (مانۋفاكتۋرا, پرودۋكت, لەگەندا) ءبىر سالادا تەرمين رەتىندە, باسقاسىندا جاي ءسوز رەتىندە قولدانىلادى. مىسالى: مانۋفاكتۋرا ەكونوميكالىق دامۋ كەزىندە تەرمين بولادى, بىراق تاۋار تۇرىنە جاتا المايدى.
5. حالىقارالىق سوزدەر تۇرىندە قالىپتاسقان تەرميندەر ورىس تىلىندەگى ۇلگىمەن قابىلدانادى (پرولەتاريات, فيزيكا, بيولوگيا);
6. تەرميندەردى تۇسىنىكسىز ەتىپ جىبەرەتىن جاساندى سوزجاسامعا بارماي-اق, قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكالىق ەرەكشەلىكتەرىن دە, اتاۋدىڭ عىلىمي ءمانىن دە تولىق قامتي الاتىن تەرميندەردىڭ (مىسالى: بەرىلىس – پەرەداچا, كوپكىل – منوگوۋگولنيك, توقىما – تەكستيل, تاجىريبە – پراكتيكا, ت.ب.) بالاماسىن تابۋ;
7. - يزاتسيا, - يفيكاتسيا. - اتسيا ءتارىزدى فورمالدى ەلەمەنتتەرمەن (ماشينيزاتسيا, ەلەكتروفيكاتسيا, وبەكتيۆاتسيا) كەلەتىن سوزدەردى قازاق تىلىندەگى ماتەريالداندىرۋ, ەلەكترلەندىرۋ, وبەكتيۆتەنۋلەر تۇرىندە قالىپتاستىرۋ كەلەدى. سول سياقتى پوپۋليارنايا كنيگا – پوپۋليار كىتاپ, ابسوليۋتنايا ۆەليچينا – ابسوليۋت شاما, بۋرجۋازنايا يدەولوگيا – بۋرجۋاز يدەولوگيا, ديففەرەنتسيالنوە ۋراۆنەنيە – ديففەرەنتسيال تەڭگەرمە تۇرىندە قىسقارتىپ الۋ;
8. قازاق تىلىنە حالىقارالىق, تەرميندەرمەن ىلەسىپ -يست, -يزم قوسىمشالارى جانە رە, سين, دە, سۋپ, انتي, كونتر ءتارىزدى پرەفيكستەر ەنگىزىلەدى.
9. -اۆتو, -اەرو, -اۆيا سياقتى قىسقارتىلعان فورمالارعا قازاق سوزدەرى بىرىگىپ (اۆتوجول, اەروشانا, اۆياشانا, اۆتوقاتىناس) جازىلادى.
10. قاركومىر (كاراگاندا ۋگول), حالكومجەر (ناركوم-زەم), ت.ت. سياقتىلاردى قىسقارتىپ قولدانۋ.
11. بۇرىن تەرمينولوگيالىق قولدانىستان شىعىپ قالعان ديكتاتۋرا, رەۆوليۋتسيا, سوۆەت, تەوريا, پراكتيكا, كونتررەۆوليۋتسيا, ميليتاريزم سياقتى تەرميندەردى قازاق تىلىنە قايتا ەنگىزۋ.
پروفەسسور ق.جۇبانوۆ ۇسىنعان بۇل پرينتسيپتەر سەزدە 10 پۋنكتتە شاقتالىپ, نەگىزىنەن قابىلداندى. ارينە نەگىزىنەن عىلىمي تۇرعىدا دايەكتەلگەن بۇل قيسىندار تەرمين جاسام پروتسەسىندە زور ءرول اتقارعانىن ايتۋ لازىم. ءبىز پروفەسسوردىڭ وسى جۇيەلەۋىنىڭ ارقاسىندا عىلىم ءتىلىن ءبىر ىزگە سالۋعا جول اشقانداي بولدىق.
الايدا كەزىندە قازاق تەرمينولوگياسىن جاساۋ ىسىندە ورىس ۇلەسىنىڭ ىقپالى, ياعني «ورىستاندىرۋ» ساياساتىنىڭ اسەرى ايرىقشا بولعانىن اسا ساۋاتتى لينگۆيست ق. جۇبانوۆ ەڭبەكتەرىنىڭ وزىنەن بايقاماي وتە المايسىز. سونىڭ سالقىنى مىنا پرينتسيپتەردەن اڭعارىلادى. قازاق ءتىلىنىڭ دامۋ, قالىپتاسۋ زاڭدىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرىن مەيلىنشە تەرەڭ بىلەتىن ءتىل ءبىلىمپازىنىڭ ءوزى ۇلتتىق تەرمينولوگيانى ۇلتتىق نەگىزدە جاساۋعا كەسىرىن تيگىزەتىن ۇستانىمداردى باسشىلىققا الۋعا ءماجبۇر بولعان سىڭايلى. ايتپەسە ينتەرناتسيونالدىق تەرميندەر مەن ورىس تىلىندە قالىپتاسقان ۇلگىلەردى ولاردىڭ قازاق تىلىندە بالاماسىنىڭ بار-جوقتىعىنا قاراماستان بۇلجىتپاي قاپىسىز قابىلداي بەرەيىك دەۋدىڭ قيسىنعا كەلە بەرمەيتىنىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەدى.
90-جىلداردان بەرى تەرميندەردى ۇلتتىق نەگىزگە قاراي يكەمدەۋ, ىڭعايلاۋ باعىتى باسىمدىق الا باستادى. بۇل رەتتە قازاق ءباسپاسوزىنىڭ, جۋرناليست قالامگەرلەردىڭ ەڭبەگى زور. كۇنى بۇگىنگە دەيىن عىلىم ءتىلىنىڭ 70-80 پايىزىن قۇراپ كەلگەن ينتەرناتسيونالدىق تەرميندەردىڭ جاپ-جاقسى قازاقى نۇسقاسى جاسالىپ وتىر. مۇنى كەزىندە كەڭەستىك تاربيە وتىڭكىرەپ كەتكەن كەيبىر ارىپتەستەر الەمدىك وركەنيەتتەن الشاقتاۋ, ۇلتتىق سىڭارجاقتىق دەپ تۇسىندىرگىسى كەلەدى. قالاي دەگەندە دە تەرميندەردى «قازاقشالاندىرۋ» ءۇردىسى جۇرتشىلىق سۇرانىسى تۇرعىسىنان كەڭ قولداۋ تابۋدا. شىنىندا بۇل كىسى شوشىرلىق ءۇردىس ەمەس. قايتا ەس جيىپ, ەسەيگەن ۇلتتىڭ الەمدىك وركەنيەتكە نەندەي وزىندىگىمىزبەن بارامىز, سوعان ەركىن اپارۋعا ءوز ءتىلىمىزدىڭ قاۋقارى جەتە مە دەگەن سانالى تولعانىسىنان تۋىندايتىن زاڭدى ارەكەت بۇل. مۇنداي ارەكەت قاشاندا قوعام مەن ءتىل اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستان, وزگەرىس-ءورىس بارىسىنان پايدا بولادى.
قاراڭىز, ءبىر كەزدە پروگرامما (باعدارلاما), ۋستاۆ (جارعى), سوۆەت (كەڭەس), پرەزەنتاتسيا (تۇساۋكەسەر), كوررۋپتسيا (سىبايلاس جەمقورلىق), گونورار (قالاماقى), بارتەر (باسپا-باس), يۋبيلەي (مەرەيتوي), زاكاز (تاپسىرىس), سامولەت (ۇشاق), ۆەرتولەت (تىكۇشاق), تسەرەمونيا ء(راسىم), اتموسفەرا (احۋال), دوگوۆورەننوست (ۋاعدالاستىق), وپتيمالنىي (وڭتايلى), ت.ت. قازاقشا بالاماسىن ويلاستىرۋ تۇگىلى «پالەدەن ماشايىق قاشىپتى» دەگەن ساقتىق جەتەگىندە جۇردىك ەمەس پە؟
بۇل ماسەلە ۇزاق جىلدار بويى كوپتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتىپ كەلدى دە تاۋەلسىزدىك تاڭى اتىسىمەن ءوزىنىڭ بار اۋماعىمەن كۇن تارتىبىنە قايتا كوتەرىلدى. تەرمينولوگيا ماسەلەسى تۇڭعىش رەت دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا تاقىرىبىنا اينالىپ, ونىڭ كوپتەگەن كومەسكى ماسەلەسى عىلىمي ساراپقا ءتۇستى. سودان بەرى قازىر بۇل سالا 4-5 دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا اۋقىمىندا قارالدى. ونداعان كانديداتتىق جۇمىس تەرمينولوگيانىڭ سان-سالاسىن زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينالدىرۋدا. ءسويتىپ عىلىمنىڭ قازاق تەرمينولوگياسى دەيتىن جاڭا سالاسى قالىپتاسا باستادى. قازاق تەرمينولوگياسىنىڭ جاڭا ءۇردىسى ومىرگە جولداما الدى.
ءتىلشى عالىمداردىڭ جوبا ەسەبى بويىنشا ء(ا.قايدار) قازاق تىلىندە 70 مىڭنان اسا تەرمينولوگيالىق ەدينيتسا بار. سونىڭ 70-80 پايىزى ءالى كۇنگە تەرميندىك سۇرىپتالۋدان وتكەن ەمەس. ياعني بۇلاردىڭ ءبارى تەرميندەلۋ پروتسەسىن باستان كەشىرۋى ءتيىس. ول مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى ءۇشىن, اسىرەسە ونىڭ نەگىزگى تارماقتارىنىڭ ءبىرى – عىلىم ءتىلىنىڭ قانات جايۋى ءۇشىن اسا قاجەت شارا. بۇل كول-كوسىر جۇمىس. قازىرگى قاراستىرىلىپ جۇرگەن تەرميندەر تەڭىز استىندا جاتقان الىپ مۇزدىڭ ازداعان ۇستىڭگى جاعى عانا. ونىڭ ءوزى دە كوڭىلدەن شىعىپ جاتقان جوق. بۇلاي بولۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ نە ىستەۋ كەرەك سوندا؟ مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبى مەنمۇندالاپ تۇر. بىرىنشىدەن, تەرمينولوگيا ماسەلەسىنە مەملەكەتتىك كوزقاراستىڭ ورنىقپاۋىنان, قاجەتتى قامقورلىقتىڭ جوقتىعىنان. ەكىنشىدەن, الگىندەي نەمقۇرايدىلىق سالدارىنان ارنايى دايىندىقتان وتكەن مامانداردىڭ جوقتىعى. ۇشىنشىدەن, ءالى كۇنگە قاجەتتى مامانداردى دايىنداماي وتىرۋىمىز.
ەگەر بۇدان ءارى دە مامان دايارلاۋ ءىسى ءدال وسىلاي سوزبۇيداعا سالىنا بەرەتىن بولسا, قازاق ءتىلىنىڭ تەرمينولوگياسىن جۋىق ارادا جونگە سالامىز دەۋ اسىلىق, ءوزىن ەل ەتىپ ۇستاپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ قاي-قايسىسىندا دا وسى ىسپەن شۇعىلداناتىن ارنايى مەملەكەتتىك مەكەمەلەرى بار. ماسەلەن, رەسەيدە عىلىمي-تەحنيكالىق تەرمينولوگيا كوميتەتىنىڭ جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىنا جارتى عاسىردان استى. مىنا تۇرعان ىرگەلەس كورشىلەر قىتاي, موڭعوليا, ۋكراينا, بالتىق بويىنداعى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر, ت.ت. بۇل شارۋانى ۇنەمى نازارىندا ۇستايدى.
ارينە ءتىلدى جۇمساي ءبىلۋ, سوزدەن ءسوز جاساپ شىعارۋ كەز كەلگەننىڭ قولىنان كەلە بەرمەسى ءمالىم. ول ءۇشىن تەرمينولوگيالىق لەكسيكا مەن ۇعىمدار جۇيەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءدوپ باسىپ تاني بىلەتىن قابىلەتتى مامان كەرەك, بار مامانعا جاعداي كەرەك. وسىدان بارىپ مىناداي پروبلەما تۋىندايدى. سونىڭ ءبىرى وسى كۇنگە دەيىن حالىقارالىق تەرميندەر جۇيەسىن ءۇش تىلدەرىنە اۋدارۋ پرينتسيپتەرىنىڭ, ەرەجەسىنىڭ جاسالماي كەلۋى, ولاردى جازۋ, قابىلداۋ ءتارتىبىنىڭ بەلگىلەنبەۋى. كەڭ كەسىرىن تيگىزىپ جۇرگەن ماسەلە وسى. سونىمەن بىرگە تەرمين شارۋاشىلىعىن عىلىمي تۇرعىدا جۇيەلەپ, ونىڭ ماسەلەلەرىن تۇبەگەيلى قاراستىرۋ قاجەت ەكەنىن ماقۇلدايتىن بولساق, بۇل جۇمىستى ءبىر ورتالىققا شوعىرلاندىرۋ قاجەت جانە بۇعان مەملەكەتتىك تۇرعىدان قامقورلىق جاسالىپ وتىرماسا بولمايدى. بۇل شارۋا تەك ناۋقاندىق شاراعا عانا اينالىپ كەتسە, ەڭ قيىنى سول. قانشاما سوزدىكتەر شىعىپ, ولار جۇرتشىلىق قولىنا ءتيىپ جاتىر. ال ولاردى عىلىم سارابىنان وتكىزىپ, قازاقتىڭ عىلىم ءتىلىن قالىپتاستىرۋدا سەپتىگى قاي دارەجەدە دەگەندى انىقتايتىن, سارالايتىن كىم؟ الگى ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان ورتالىق وسىنداي شارۋامەن اينالىسۋى ءتيىس.
ءبىز ەلى ءۇشىن ەسەلەپ ەڭبەك ەتكەن كەشەگى زيالىلارىمىز – ا.بايتۇرسىن ۇلى, X.دوسمۇحامەدوۆ, ق.جۇبانوۆتاردىڭ عىلىمداعى جولىن جالعاستىرۋشىلارىمىز. ۇرپاق ساباقتاستىعىنىڭ ءبىر ءتۇرى وسى بولسا كەرەك. سوناۋ بودان كەزدىڭ وزىندە انا ءتىلىن ايالاي تۇتىنىپ, اتامەكەنىن اسقاقتاتا بىلگەن ۇستازداردىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءبىر تىرەگى – مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتە تۇسپەسە, تومەندەتپەس دەگەن سەنىممەن ءسوز تۇيىندەمەكپىن.
ومىرزاق ايتباي ۇلى,
ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, ۇعا اكادەميگى
