باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋ جانە ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ بولعانىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. اۋقىمى كەڭ ءىستى بىرىڭعاي بيۋدجەتتىك قاراجاتتار ەسەبىنەن شەشۋ ەش مۇمكىن ەمەس. بۇل باعىتتا وڭىرلەرگە ينۆەستيتسيالىق قاراجات كوزدەرىن تارتۋدىڭ بارلىق جولدارىن قاراستىرۋ ءبىرىنشى كەزەككە قويىلعان-دى. وسى ورايدا اقتوبە وبلىسىندا ايتارلىقتاي جۇمىس اتقارىلدى. 2016 جىلدان باستاپ ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋعا 1,3 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ينۆەستيتسيالاردىڭ 85 پايىزدان استامى – ينۆەستورلاردىڭ مەنشىكتى قاراجاتى. وسى ارالىقتا بيۋدجەتتە 15 پايىز عانا ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ياعني, قۋىرداقتىڭ كوكەسى تۇيە سويعاندا كورىنسە, ينۆەستيتسيانىڭ كوكەسى شەتەلدىك بولسا, باعاسى ارتا تۇسپەك.
ايماققا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 30 پايىزدان استامى شەتەلدىك قاراجات بولعانىن ايتا كەتەلىك. دەگەنمەن مۇنى مۇمكىندىك شەگى دەۋ دە قيىن-اق. قازىر وبلىستا وسى ۇلەستى ودان ءارى كوتەرۋ جونىندە كەشەندى شارالار كوزدەلىپ وتىر. اقتوبە ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى وعان نەگىز قالاي الادى. ينۆەستيتسيا كولەمىن ودان ءارى ءوسىرۋ جونىندەگى جاڭادان جاساقتالعان ايماقتىق جوباعا سايكەس, جىل سوڭىنا دەيىن قوسىمشا 800 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلماق.
بۇگىندە ايماقتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ جونىندەگى ماسەلەلەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جەتەكشىلەرىنىڭ ۇدايى نازارىندا. ارينە, ورايىن تابا باستاعان ءىس ءبىر ساتتە القىنىپ, دەمىگىپ قالۋى دا ابدەن مۇمكىن. بەينەلەپ ايتقاندا, بۇگىندە الەمدە ينۆەستيتسيالار ءۇشىن تىنىمسىز تارتىس ءجۇرىپ جاتىر دەسە دە بولادى. وسى كۇرەستە جىعىلىپ قالماۋ ءۇشىن وڭىردە ينۆەستيتسيالىق باستامالاردى قولداۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى مەن جولدارى بەلگىلەندى.
سونىڭ ىشىندە اقتوبەدە 2013 جىلدان بەرى تۇراقتى تۇردە وتكىزىلە باستاعان حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمداردىڭ ىقپالى از ەمەس. سونىڭ ناتيجەسىندە حروم وكسيدىن وندىرەتىن تسەحتان جەل ەلەكتر ستانساسىنا دەيىنگى وتىزعا جۋىق جوبا جۇزەگە اسا باستادى. سوڭعى اتالعان ينۆەستيتسيالىق-يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ جالپى قۇنى 100 ميلليون اقش دوللارى تۇرادى. وسى ارقىلى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا 423 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيالىق قاراجات قوسىلدى. سونىمەن بىرگە 3 مىڭعا جۋىق ادام جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلدى.
يننوۆاتسيا وزدىگىنەن الاقانعا تۇسە قويمايدى. قىردان قاشقان قىزىل تۇلكى دەرسىڭ ونى. مۇنى قالاي تارتىپ يگەرۋگە بولادى. بۇل ءۇشىن كاسىپورىنداردىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىن كوتەرە ءبىلۋدىڭ ماڭىزى جوعارى. وتكەن جىلى وڭىردە تاۋ-كەن مەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىنىڭ بىرقاتار كاسىپورىندارىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى, بۇل ءىس بيىل تاعى دا جالعاسىن تاپتى. ايتسە دە اتالعان ماسەلەدە بارلىق كۇش پەن مۇمكىندىك اقتوبەلىك ينۆەستورلاردىڭ قولىندا تۇرماعانىن دا اشىق ايتقان ءجون.
مىسالى, ەلىمىزدە ينۆەستورلاردى كەدەندىك سالىقتاردان بوساتۋ جونىندەگى جوبا كەشەۋىلدەمەسە ءبىر ىزگە تۇسكەن ءۇردىس ودان ءارى شيراي تۇسپەك. وسىنداي تىلەكتى جوبا قۇنىنىڭ وتىز پايىزىنا دەيىن مەملەكەتتىك گرانت بەرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ايتۋعا دا بولادى. بۇل قاتاردا شيكىزات پەن ماتەريالداردى سىرتتان اكەلگەن ينۆەستورلاردى بەس جىلعا دەيىن قوسىمشا قۇن جانە جەر مەن م ۇلىك سالىقتارىنان بوساتۋ جونىندەگى شارالار ءوز كەزەگىن كۇتىپ تۇر.
ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا سەپتىگى تيەتىن كەشەندى ءىس-شارالار تولىق شەشىمىن تاپقان كەزدە اقتوبەلىك ينۆەستورلاردىڭ ارقاسى دا كەڭي تۇسپەك. بۇل جونىندە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى وڭداسىن ورازالين:
– وڭىردە «كەدەرگىسىز بيزنەس» جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ونىڭ العا جىلجۋى ءۇشىن ينۆەستورلارعا ارنالعان فرونت-وفيس اشىلدى. مۇنىڭ ءبارى وبلىستا قولايلى ينۆەستيتسيالىق كليماتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. اتالعان ءىستىڭ العاشقى ناتيجەلەرى دە اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق. ماسەلەن, سوڭعى ۋاقىتتا تۇركيا, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, گەرمانيا جانە نيدەرلاند سەكىلدى ەكونوميكاسى جاقسى دامىعان كوپتەگەن ەلدەردىڭ كاپيتالدارىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىرمىز. قازىر وڭىردە اتالعان مەملەكەتتەردىڭ 900-دەن استام كومپانيالارى جۇمىس جۇرگىزۋدە, – دەدى.
بۇگىندە ينۆەستيتسيالاردى پايدالانۋ ارقىلى وبلىس شيكىزاتتىق تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ, كەرىسىنشە وڭدەۋ ونەركاسىبى بۋىندارىن دامىتۋ بويىنشا وڭىرلەر اراسىندا الدىڭعى ورىنعا كوتەرىلدى. بۇعان وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى 10,8 پايىزدان 13,7 پايىزعا دەيىن وسكەنى دالەل. سونداي-اق ەڭبەك ونىمدىلىگى 43 پايىزعا ارتقانى دا ايقىن ايعاق. ارينە بۇعان قاراپ اقتوبە وبلىسىندا ەكونوميكانى كوتەرۋگە شەتەلدىك قاراجاتتاردى تارتۋ مەن ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسى تولىق شەشىمىن تاپتى دەپ ايتا الماس ەدىك. بۇل رەتتە ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن ودان ءارى ءوسىرۋ, وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ اۋقىمىن ارتتىرۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە سالىقتىق بازانى ودان ءارى كەڭەيتۋ سەكىلدى جاۋاپتى دا كۇردەلى مىندەتتەر تۇر. وسىعان بايلانىستى وڭىردەگى سالالىق باسقارمالار مەن «قازاق ينۆەست» ۇك وكىلدىگى جانە «اقتوبە» اكك اق ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سەكتورىندا ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءىسىنىڭ سان ءتۇرلى تاسىلدەرىن قاراستىرا بىلگەندەرى ءجون. ال ازىرگە بۇل ىستە ولاردىڭ تاراپىنان ايتا قالارلىقتاي قارقىندى ءىس-قيمىل بايقالا بەرمەيدى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ساراپتامالىق قورىتىندىسى بويىنشا, اقتوبە وبلىسى بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى بويىنشا ەل وڭىرلەرى اراسىندا الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە, ياعني ءۇشىنشى ورىندا تۇر.
اقتوبە
