ارقىراپ اققان وزەن سۋىنان ەكولوگياعا زالالسىز ەنەرگيا قۋاتىن الۋدا وڭىردە كوشباسشى مەكەمەنىڭ الداعى جوسپارلارى دا از ەمەس. وسى جوبا اياسىندا ءتورتىنشى, سوڭعى گيدرواگرەگاتتى ىسكە قوسۋ 2020 جىلى اقپان ايىنىڭ سوڭىنا جوسپارلانعان. جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تۇگەلدەي اياقتالعان جاعدايدا تۇركىستان وبلىسى مەن شىمكەنت قالاسى ەلەكتر قۋاتىنان تاپشىلىق كورمەيدى. الىنعان ەلەكتر ەنەرگياسى «وڭتۇستىك-جارىق» مەكەمەسى ارقىلى اينالىمعا تۇسپەك.
سۋدان قۋات وندىرەتىن كاسىپورىن قازىر تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى ارقىلى جۇمىس ىستەۋدە. 2020 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنا دەيىن سوڭعى سۋ اگرەگاتى دا جاڭارتىلماق. شامامەن جارتى عاسىردان بەرى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەسكى تۋربينالار اۋىستىرىلىپ, 4 گيدرواگرەگات ىسكە قوسىلسا, ءونىم كولەمى ءوسىپ, ساعاتىنا 126 مۆت, ال تاۋلىگىنە 3 ميلليون 24 مىڭ كۆت ساعات ەلەكتر قۋاتى وندىرىلمەك.
تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋ نە بەرەدى دەگەنگە كەلسەك, بۇل سەس-ءتىڭ قۋاتىن 26 پايىزعا (قازىرگى 100 مۆتتان 126 مۆت-قا دەيىن) ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋدىرماق. حاركوۆ زاۋىتىنىڭ ەسكى گيدروتۋربينالارىن اۋستريا-گەرمانيالىق «Andritz Hidro GmbX» كومپانياسىنىڭ جاڭا گيدروتۋربينالارىنا اۋىستىرۋ ستانسانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ءىسىن جىلىنا 480 ملن كۆت ساعاتتان 537 ملن كۆت ساعاتقا دەيىن ۇلعايتۋعا سەپ بولماق.
ءبىر سوزبەن جاڭا جابدىق جىلىنا قوسىمشا 57 ملن كۆت ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدەن تىس, سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ جۇمىس ىستەۋ مەرزىمىن 35-40 جىلعا ۇزارتادى. سونداي-اق سەس-ءتى پايدالانۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرىپ, اپات دەڭگەيىن تومەندەتەدى. «سامۇرىق-ەنەرگو» اق ماماندارىنىڭ سوزىنشە, بۇل جوبا ەنەرگيا تاپشىلىعىن سەزىنىپ وتىرعان تۇركىستان وبلىسى مەن شىمكەنت قالاسىن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋدە جانە وڭىردەگى سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا ۇلكەن ماڭىزعا يە.
«شاردارا سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ جالپى قۋاتى قازىرگى تاڭدا 100 مۆت ال تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنان وتكەن سوڭ, ستانسادا قۋات ءوندىرۋ 126 مۆت-قا ۇلعايادى. مۇنداعى ءار سۋ اگرەگاتى بۇرىندارى 20 مۆت ەلەكتر جارىعىن بەرسە, جاڭعىرتۋدان سوڭ 32-35 مۆت قۋات وندىرە الاتىن بولادى. ماقساتىمىز – وتاندىق ەلەكتر ەنەرگيا سالاسىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ. جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالعاننان كەيىن, شاردارا سەس-ءىنىڭ قۋاتى 126 مۆت-قا دەيىن ارتادى. قايتا قۇرۋ سەس-ءتىڭ قۋاتىن 26 پايىزعا – قازىرگى 100 مۆت-تان 126 مۆت-قا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جىل سايىن قوسىمشا 57 ملن كۆت/ساعات ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرىلەتىن بولادى. جاڭا جابدىق سۋ ستانساسىنىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن 50 جىلعا دەيىن ۇزارتىپ, سەس-ءتى پايدالانۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرادى جانە اپات قاۋپىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتەدى. جوسپارلانعان 4 سۋ اگرەگاتىنىڭ ءۇشىنشىسى جۋىردا پايدالانۋعا بەرىلدى. سەس-تە تەحنولوگيالىق جابدىقتىڭ سىناعى ويداعىداي اياقتالىپ, نەگىزگى قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلدى», دەيدى شاردارا سۋ ەلەكتر ستانساسىنىڭ باسشىسى باقىتبەك جاڭاباەۆ.
جوبانىڭ جالپى قۇنى 38 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. مۇنىڭ 32 پايىزى كاسىپورىن ەسەبىنەن, قالعان 68 پايىزى نەسيە ارقىلى ىسكە اسىرىلۋدا. جوبا مەردىگەرى – اۋستريالىق-گەرمانيالىق «Andritz Hidro GmbX» كومپانياسى.
ارقايسىسىنىڭ قۋاتى 31,5 مۆت بولاتىن العاشقى ەكى گيدرواگرەگاتتىڭ 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ىسكە قوسىلۋى ارقىلى شاردارا سەس-ءى ەلەكتر ءوندىرۋدىڭ جىلدىق جوسپارىن مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداپ شىقتى. جوسپارلانعان 301 900 مىڭ كۆت ساعاتتىڭ ورنىنا ستانسادا 403 655 مىڭ كۆت ساعاتتان استام ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىلدى.
ايتا كەتەرلىگى, شاردارا سەس-ءى 1967 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ستانسانىڭ تەحنولوگيالىق جابدىعىنىڭ نورماتيۆ بويىنشا قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 25 جىل بولعانىمەن, 50 جىلدان استام ۋاقىت بويى پايدالانىلىپ كەلەدى, ابدەن توزىعى جەتكەن. ونى جاساعان زاۋىتتاردىڭ ءوزى قازىر بۇل جابدىقتاردى شىعارمايدى, وندىرىستەن الىپ تاستاعان. ۇنەمدىلىگى مەن پايدالانۋ سەنىمدىلىگى تۇرعىسىنان جابدىقتى ودان ءارى پايدالانۋ ماقساتقا ساي بولماي قالعان.
ستانسانى تولىق جاڭعىرتۋ اياسىندا جوبالىق قۋاتى جوعارىلاتىلعان – 31,5 مۆت بولاتىن ءبىرىنشى گيدرواگرەگات 2019 جىلعى اقپاندا ىسكە قوسىلدى. 2019 جىلعى ساۋىردە ەكىنشى گيدرواگرەگات پايدالانۋعا بەرىلدى. جوبا ىسكە اسىرىلعاننان كەيىن, شاردارا سەس ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جىلدىق ورتاشا ءوسىمى 596 ملن كۆت ساعاتتى قۇرايدى دەپ جوسپارلانۋدا (جاڭعىرتۋعا دەيىن ورتاشا جىلدىق ءوندىرۋ – 473 ملن كۆت ساعات).
«سامۇرىق-ەنەرگو» اق – قازاقستانداعى اسا ءىرى ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق حولدينگى, اكتسيالارىنىڭ 100 پايىزى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق-عا تيەسىلى. 2007 جىلى قۇرىلعان. جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى: ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن ءوندىرۋ; ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ, ءبولىپ-تاراتۋ جانە ساتۋ; ەنەرگەتيكالىق كومىر ءوندىرۋ. حولدينگتىڭ قۇرامىنا ەنەرگيا جانە كومىر ءوندىرۋ كاسىپورىندارى, سونىڭ ىشىندە: «ەكىباستۇز گرەس-1» جشس, «ەكىباستۇز گرەس-2 ستانساسى» اق, «بوگاتىر كومىر» جشس, «الماتى ەلەكتر ستانسالارى» اق, «و.د.قانتاەۆ اتىنداعى مويناق سۋ ەلەكتر ستانساسى» اق, «شاردارا سەس» اق جانە ت.ب. كىرەدى.
«سامۇرىق-ەنەرگو» اق-نىڭ «نارىقتى دامىتۋ» دەپارتامەنتى ازىرلەگەن, قازاقستاننىڭ ەلەكتر ەنەرگياسى مەن كومىرى نارىعىنا 2019 جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك كەزەڭىندە جاسالعان تالداۋعا ساي, وسى جىلدىڭ 9 ايىندا كومپانيانىڭ «تازا» ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدەگى ۇلەسى (كەس, جەس, شاعىن جانە ءىرى سەس-تەر) 2018 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا (2 152,2 ملن كۆت س) 11,3 پايىزعا ارتقان (2 395 ملن كۆت س).
جاڭا ءۇش گيدرواگرەگاتتىڭ پايدالانۋعا تاپسىرىلۋىمەن قاتار, سەس-ءتىڭ جوسپاردى ورىنداۋىنا سەبەپ بولعان باستى فاكتورلاردىڭ قاتارىندا – ستانسانىڭ نەگىزگى جانە قوسالقى جابدىعىنىڭ اپاتسىز جۇمىس ىستەۋى, سونداي-اق سىرداريا وزەنىندە سۋ كولەمىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋى اتالادى. الداعى جوسپارعا سايكەس 2020 جىلى شاردارا سەس-ءىن تەحنيكالىق جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالماق.
تۇركىستان وبلىسى,
شاردارا اۋدانى
