جيىنعا پارلامەنتتىڭ, ايماقتىق ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ وكىلدەرى جانە ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى.
كونفەرەنتسيانى سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا اشىپ, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك شەشىم قابىلداۋ مەن ولاردىڭ ىسكە اسۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن حالىقتى جۇمىلدىرۋعا شاقىردى.
«بۇگىنگى كونفەرەنتسيا – اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن شىعارۋعا, ءماسليحات قىزمەتىنىڭ پەرسپەكتيۆالارى مەن پروبلەمالارى تۋرالى ايتۋعا جاقسى سەبەپ. بىزگە جۇمىسىمىز تۋرالى, حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاسالاتىن وڭ قادامدار تۋرالى بايسالدى, ىسكەرلىك اڭگىمە قاجەت. بۇل – ۋاقىت تالابى», دەدى سەنات سپيكەرى.
د.نازارباەۆا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىندا «ازاماتتاردىڭ شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنە قاتىسۋ جانە ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ تەتىكتەرىن كوزدەيتىن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن ودان ءارى دامىتۋدى قولداۋ» قاجەتتىگىن اتاپ وتكەنىن ەسكە سالدى.
سونداي-اق قازىرگى كەزدە ايماقتاردى دامىتۋ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋعا قاتىسۋ ءماسليحاتتاردىڭ جۇمىسىنداعى نەگىزگى باسىمدىق ەكەنىن جەتكىزدى. بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدى مەكەندەردىڭ تىزبەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ جانە وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن تالقىلاۋدىڭ ماڭىزىن ايتىپ بەردى. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى قالىپتاستىرۋ جانە ولاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ دا ماڭىزعا يە.
وسى رەتتە ۇكىمەت 2025 جىلعا دەيىن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ جاتقانىن جانە وعان ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى ارالاسۋى قاجەتتىگىن باسا ايتتى.
«تاياۋدا, سەناتتا ءبىز سۋ مەن سۋ ۇنەمدەۋ, تۇرمىستىق جانە ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ ماسەلەلەرى تۋرالى ايتتىق. قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى, سۋ ساپاسىنىڭ ناشارلىعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتىپ, ءومىرىن قىسقارتادى. ەكولوگيامىزدى, تۋعان جەرىمىزدى ساۋىقتىرۋ بويىنشا جەدەل ناقتى شارالار قاجەت. ايتپەسە جەرىمىز ۇلكەن قوقىس الاڭىنا اينالادى», دەدى د.نازارباەۆا.
بۇدان كەيىن تابيعاتتى قورعاۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسكەن قاراجاتتى ءماسليحات باقىلاۋى قاجەت ەكەنىن باسا ايتتى.
«بيۋدجەت – قالاداعى, اۋىلداعى, ەلدى مەكەندەگى تۇرعىنداردىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ باستى تەتىگى. ءماسليحات دەپۋتاتتارى اكىمدىكتەرمەن بىرگە ءوز ءوڭىرىنىڭ, ەلدى مەكەنىنىڭ بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى بولۋدە بىردەي جاۋاپكەرشىلىككە يە», دەدى سەنات توراعاسى.
د.نازارباەۆا 2020 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە 2 تريلليون تەڭگەدەن استام سوماعا سۋبۆەنتسيا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. سونداي-اق ءماسليحاتتار قاجەتتى كادرلارمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە قارجىلىق رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرتتى.
بۇدان بولەك سەنات توراعاسى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى شەشۋگە قوعامدى بەلسەندى تارتۋدىڭ ماڭىزىن اڭگىمەلەپ بەردى. وسى ورايدا قوعامدىق پايدا اكەلۋگە دايىن جانە ونى قالايتىن باستاماشىل ازاماتتاردىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
«بۇل ءماسليحاتتاردىڭ قىزمەتتەرى بارىنشا جاريا جانە اشىق بولۋى ءتيىس ەكەنىن بىلدىرەدى. بار پروبلەمالاردى حالىقپەن اشىق تالقىلاپ, ازاماتتارمەن بىرگە ولاردى شەشۋگە قول جەتكىزۋ قاجەت. بۇل رەتتە قازىرگى زامانعى كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى سەنات توراعاسى.
سەنات باسشىسى كەلەسى جىلدان باستاپ وبلىستاردى دامىتۋ ستراتەگيالارى بويىنشا سەناتتا ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن ۇكىمەت وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن پارلامەنتتىك تىڭداۋلار وتكىزۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ جوسپاردا بار ەكەنىن جەتكىزدى.
پالاتا باسشىسى ءوز سوزىندە ءماسليحاتتاردىڭ قىزمەتى بارىنشا اشىق بولۋى كەرەكتىگىن دە اتاپ ءوتتى. قازىرگى زامانعى كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە توقتالعان د.نازارباەۆا جوعارعى پالاتا مەن بارلىق دەڭگەيدەگى جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگانداردىڭ دەپۋتاتتارى تىركەلەتىن, ارىپتەستەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋعا ارنالعان تۇعىرناما رەتىندە بىرىڭعاي ء«ماسليحاتتار» ۆەب-پورتالىن قۇرۋ تۋرالى ايتتى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ ەل بيلىگىنىڭ ءبىر تارماعى رەتىندە ءماسليحاتتىڭ ەكونوميكانى دامىتۋعا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا زور ۇلەس قوساتىنىنا توقتالدى.
«قازاقستان ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتارى بىرلەستىگىنىڭ» اتىنان سەناتور تولەۋبەك مۇقاشەۆ ءسوز سويلەدى. ول قوعامنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن ونى دەموكراتياعا بەيىمدەۋدە ءماسليحاتتاردىڭ ءرولى تۋرالى ايتىپ, ارىپتەستەرىن وزدەرىنە دە, جۇمىسقا دا كوبىرەك تالاپ قويۋعا شاقىرسا, ايماقتىق ءماسليحاتتاردىڭ حاتشىلارى دا بايانداما جاسادى.
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى 216 ءماسليحاتتا 3335 دەپۋتات جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە 17 ايماقتىق, 36 قالالىق جانە 163 اۋداندىق ءماسليحات بار.
كونفەرەنتسيا سوڭىندا دەپۋتاتتار سەناتتىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن, قازاقستان ءماسليحاتتارىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ العىس حاتتارىمەن ماراپاتتالدى. جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىن دامىتۋعا ۇلەس قوسقان ءارى ەرەكشە كوزگە تۇسكەن دەپۋتاتتارعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتىنان «بىرلىك» التىن مەدالى مەن «قازاقستان ءماسليحاتتارىنا 25 جىل» مەرەيتويلىق مەدالدارى تاپسىرىلدى.
سونداي-اق «قازاقستان ءماسليحاتتارى دەپۋتاتتارىنىڭ بىرلەستىگى» رقب بيۋروسىنىڭ شەشىمى بويىنشا ءبىر توپ دەپۋتاتقا «قازاقستان ءماسليحاتتارىنىڭ قۇرمەتتى دەپۋتاتى» اتاعى بەرىلدى.
لەبىزدەر لەگى
ۇلبوسىن احمەتوۆا,
اقمولا وبلىسى جارقايىڭ اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى:
– ءبىر ماقسات ءۇشىن ۇندەسىپ, ەلدى مەكەندەردەگى حالىقتىڭ تالاپ-تىلەگىن ورىنداۋ جولىندا, ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتەتىن ماسليحاتتارعا 25 جىل تولىپ وتىر. بۇل مەرزىم از دا, كوپ تە ەمەس. وسى ۋاقىت ارالىعىندا اتقارىلعان شارۋا وتە اۋقىمدى. ەلدىڭ ەلەۋلىسى, حالىقتىڭ قالاۋلىسى دەگەن اتاققا يە بولعان دەپۋتاتتار ءار جەرلەردە حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جوقتاپ كەلەدى.
رەسپۋبليكا كولەمىندە قابىلدانىپ جاتقان زاڭداردىڭ ۋاقتىلى ناتيجە كورسەتىپ, اۋدان كولەمىندە شەشىم شىعارۋدا ءماسليحاتتىڭ ەڭبەگى زور دەپ ەسەپتەيمىن. ەڭ باستىسى, الەۋمەتتىك كومەك, تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ, حالىقتىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋ – ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز. اسىرەسە كوپ بالالى انالاردى, از قامتىلعان وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى.
گۇلميرا قارىمباەۆا,
شىعىس قازاقستان وبلىسى كۋرچاتوۆ قالالىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى:
– ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ بۇگىنگى جيىنى ەكى تۇرعىدان ماڭىزدى. ءبىرىنشىسى – ءماسليحاتتىڭ تاريحى. ياعني, ەل دامۋىنا قوسقان ۇلەسى. ەكىنشىسى – اتقارىپ جاتقان جۇمىسىمىزدىڭ قازىرگى ناتيجەسىن باعامداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان كونفەرەنتسيانىڭ تيىمدىلىگى زور ەكەنى ءسوزسىز.
كەشەلى-بەرى كوتەرىپ جاتقان ماسەلەلەرىمىز وتە كوپ. ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى كوتەرىلسە دەگەن تىلەگىمىز بار. سونداي-اق ءماسليحات حاتشىسىن وڭىرلەردە ءماسليحات توراعاسى, ءتورايىمى دەپ اتاۋعا ءوتىنىش جاسادىق.
سونىمەن قاتار تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجى ءاردايىم ءبىزدىڭ نازاردا. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا الەۋمەتتىڭ, حالىقتىڭ جاعدايى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. وسى بويىنشا ەلدىڭ تۇرمىسىن ودان ءارى جاقسارتا بەرۋگە ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەمىز.
ءالي بەكتاەۆ,
سەنات دەپۋتاتى, «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى:
– ءماسليحاتتا, بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى جەردىڭ بيۋدجەتى تالقىلانادى. وڭىردەگى حالىقتىڭ تۇرمىسىنا, ەكونوميكاعا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلە قارالادى جانە ءتيىستى ماعىنالى شەشىمدەر قابىلدانادى. 25 جىلدا ءماسليحات ءوز تاريحىندا كوپتەگەن جۇمىس اتقاردى. سونىڭ ەڭ جارقىن كورىنىسى – حالقىمىزدىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى ىنتىماعى مەن بىرلىگى.
ەل ىشىندە, وڭىرلەردە ءتۇرلى جاعدايلار كەزدەسەدى. بىرەۋ رەنجىپ, كەلەسىسى ىرزا بولۋى مۇمكىن. سولاردىڭ ءبارىن باسىن قوسا وتىرىپ, ەلىمىزدى بىرلىككە جەتەلەپ, ەكونوميكانى دامىتۋعا, وڭىرلەردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا بىردەن-ءبىر اتسالىسىپ جۇرگەن ءماسليحات پەن ونىڭ دەپۋتاتتارى ەكەنى بەلگىلى.
ءماسليحاتتار ومىرىمىزدەگى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحىنداعى وتە ماڭىزدى بيلىك تارماعى دەپ ايتساق قاتەلەسپەيمىز.
ايگۇل قاپباروۆا,
سەنات دەپۋتاتى:
– ءماسليحاتتىڭ ءرولى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا بۇگىنگى كونفەرەنتسيادا ءماسليحاتتاردىڭ الدىنا ۇلكەن مىندەتتەر قويدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ دۇرىس جۇمسالۋى, ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە ەرەكشە ءمان بەردى. قازىرگى تاڭدا راسىندا ەكولوگيالىق ماسەلەلەر كۇن تارتىبىندە تۇر. وسى سالاعا بەرىلىپ جاتقان قاراجاتتىڭ دۇرىس جۇمسالۋىنا, ءمان بەرۋىنە, تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار جىلدان-جىلعا ءماسليحات ءرولىن كوتەرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
بۇگىنگى شارادا ايتىلعان ماسەلەلەر ءماسليحاتتىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن.
