رۋحانيات • 06 جەلتوقسان، 2019

سيرەك كىتاپتار مۋزەيىندە لاتىن گرافيكاسىنداعى باسپا ەسكەرتكىشتەرى ساقتالعان

294 رەتكورسەتىلدى

«عىلىم ورداسى» رمك سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مۋزەيى رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا ەكسپوزيتسياعا قوعامدىق-تاريحي ماڭىزى زور XX عاسىردىڭ 20-40 جىلدار ارالىعىنداعى لاتىن گرافيكاسىندا جارىق كورگەن باسپا مۇرالارى ساقتالعان.

كەڭەس بيلىگىنىڭ باستاماسىمەن 1920 جىلداردىڭ باسىندا اراب ارپىمەن جازىپ كەلگەن تۇركى تىلدەس حالىقتاردى جاڭا الىپبيگە كوشىرۋ ساياساتى قولعا الىندى. كەڭەستەر وداعىنىڭ قۇرامىنداعى تۇركى ءتىلدى ەلدەردە لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ ءازىربايجان ەلىندە باستالدى.

«عىلىم ورداسى» رمك سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى دىنمۇحاممەد ابدراحانوۆ تانىستىرىپ وتكەندەي، قازاق الىپپەسى 1929 جىلى 7 تامىزدا كسرو ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى پرەزيديۋمى مەن كسرو حكك قاۋلىسىمەن اراپ ارپىنەن لاتىن ارپىنە كوشىرىلگەن بولاتىن. قازاقستاندا 1930-1940 جىلدار ارالىعىندا باسپا ىستەرى، وقىتۋ پروتسەستەرى لاتىن ارپىندە ءجۇردى. كىتاپتار الماتى («قازاق مەملەكەتتىك باسپاسى»، «قازكوركەمادەبباسپاسى»، «بىرلەسكەن قازاق مەملەكەتتىك باسپاسى)،  قىزىلوردا («قازاق باسپاسى»)، ورال، قوستاناي، سەمەي، پەتروپاۆل، بالقاش قالالارىندا لاتىن گرافيكاسىمەن باسىلدى.

كورمەدە لاتىن گرافيكاسىنداعى عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق، ىسكەرلىك، كوركەم جانە باسقا دا ادەبيەتتەر انا ءتىلىمىز – قازاق ءتىلىنىڭ قولدانبالى عىلىمي ءستيلىن قالىپتاستىرۋداعى ءرولىن كورۋگە بولادى. اتالمىش ەكسپوزيتسياعا قازاقستان عىلىمىنىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قاجىرلى قوعام قايراتكەرلەرى، كورنەكتى ويشىلدار مەن جازۋشىلاردىڭ تۋىندىلارى قويىلعان، اتاپ ايتقاندا: ا.توقماعانبەت ۇلىنىڭ «ستاليندىك مارشرۋت»، س. ءشارىپ ۇلىنىڭ «نەپتى»، م. اۋەزوۆتىڭ  «جەتكىنشەك»، س. امانجول ۇلىنىڭ «قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى» س. جيەمباي ۇلىنىڭ «گرامماتيكا تالداۋىش»  سىندى كوپتەگەن ادەبي جانە عىلىمي باعىتتا جازىلعان كوپتەگەن كىتاپتار لاتىن گرافيكاسىندا جارىق كوردى.

9

لاتىن گرافيكاسىنداعى كىتاپتاردىڭ شىعۋى – قازاقستاندا جاڭا قوعامدىق قۇرىلىستىڭ قالىپتاسۋى، ياعني ءسوتسياليزمنىڭ قۇرىلۋى كەزەڭىنە سايكەس كەلدى. لاتىن گرافيكاسىمەن شىققان باسىلىمدار ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تىنىس-تىرشىلىگىنە لايىقتالىپ، ناسيحاتتىق سيپاتتا شىقتى جانە ەلدى يندۋستريالاندىرۋ، ۇجىمداستىرۋ، ەلدەگى ساۋاتسىزدىقتى جويۋ، سوتسياليستىك اۋىل شارۋاشىلىعىن قۇرۋ سياقتى قازاق تىلىنە جاڭا تەرميندەر مەن ۇعىمدار ەنگىزگەن ناۋقاندار كەزىندە شىعۋىمەن ەرەكشەلەندى.

مىسالى «1916 جىل» اتتى كىتاپ قازاقستانداعى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىس تۋرالى ولەڭ، پوەما جانە اڭگىمەلەر جيناعى (الماتى، 1940). مۇندا سول 1916 جىلى ورىن العان وقيعالار، حالىق قارسىلىعى، ءتۇرلى كوتەرىلىستەردىڭ ورىن الۋى جانە كوتەرىلىس باسشىلارى جايىن، قازاق-سوۆەت اقىن-جازۋشىلارى وقيعانىڭ جاي-جاپسارىن كەڭەستىك ساياساتقا ءتيىمدى جاعىنان بايانداعان ەڭبەك.

9

سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار مۋزەيى كورمەدە 1929-1941 جىلدار ارالىعىندا لاتىن گرافيكاسىندا باسىلعان كوركەم ادەبيەتتەر، جىر-داستاندار، مەكتەپ وقۋلىقتارى، ادىستەمەلىك قۇرالدار، جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى بويىنشا شىققان باسىلىمدار بار.

9

سوڭعى جاڭالىقتار

قىس قىسىمىن ادام كۇشى جەڭۋدە

ايماقتار • بۇگىن، 16:56

تارازدا «اntikor ortalygy» اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:10

200 تەڭگەلىك مونەتا اينالىمعا شىقتى

قازاقستان • بۇگىن، 10:39

ۇقساس جاڭالىقتار