قوعام • 06 جەلتوقسان، 2019

جولداردى توزدىرماۋعا ۋاقىت وزدىرماي كىرىسۋ قاجەت

90 رەتكورسەتىلدى

جول – باستى يگىلىكتىڭ ءبىرى. تاڭمەن تالاسا تىنىمسىز تىرشىلىكتىڭ  ۇرشىعىن يىرگەن  ادام بالاسى ءۇشىن  دۇربەلەڭ دۇنيەنىڭ قاي بۇرىشىندا جۇرسە دە باعدارشام بوپ باعىت سىلتەيتىن ۇشى-قيىرى جوق  جولدار دا تاعدىر جولى سەكىلدى سان تاراۋ. جولاۋشىعا بۇل يگىلىكتىڭ تاقتايداي تەگىس بولعانى تابىس كىلتى عانا ەمەس، جاقسى ءومىردىڭ جارقىن كورىنىسى. ال دىتتەگەن مەجەڭە دىڭكەلەتىپ اپاراتىن شۇرق-تەسىك جولدار سارىلا كۇتكەن ساۋلەلى ساپارىڭنىڭ دا ءسانىن قاشىرادى. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى جول ساپاسى قاي ساتىعا كوتەرىلدى؟ نە ۇتتىق، نەدەن ۇتىلدىق؟ سالادا قانداي پروبلەمالار بار؟

تەندەردەگى تەڭسىزدىك نەمەسە سالاعا تىڭ رەفورما كەرەك پە؟

قازىرگى تاڭدا  ەلىمىزدە جالپى ۇزىندىعى 95 مىڭ شاقىرىم جول بار دەسەك، سونىڭ 21 مىڭ شاقىرىمى عانا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار ساناتىنا ەنگەن. ال جەرگىلىكتى جولدارعا جاتاتىن قالعان 74 مىڭ شاقىرىمنىڭ جاعدايى جول جاناشىرلارىن الاڭداتىپ وتىرعان احۋالدىڭ ءبىرى. سالانى ىندەتە زەرتتەگەن مامان سەرىكتەس توققۇلوۆ، جەرگىلىكتى جولداردى رەسپۋبليكالىق باسقارۋدىڭ قۇرامىنا قوسىپ، تەندەر توڭىرەگىندەگى تايتالاسقا توقتاۋ سالماي العا جىلجۋ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى.  اعىمداعى جىلى ەل اۋماعىنداعى جول قۇرىلىسى مەن قايتا جوندەۋ جۇمىستارىنا 28 ملرد، ال ورتاشا جانە كۇردەلى جوندەۋگە 134 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىنىپتى. جاۋاپتى ماماندار بۇل شارۋالار ۇنەمدى ءارى ۇزدىك تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اساتىنىن جارىسا جەتكىزدى. ەلىمىزدەگى 8،5 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن ەڭ ۇزىن جول شىعىس قازاقستان وبلىسىنا تيەسىلى. تيىسىنشە ەلدەگى ەڭ قىسقا ءارى ساپالى جولدار ماڭعىستاۋ وبلىسىندا. ال ساپاسى سىن كوتەرمەيتىن جولداردىڭ باسىم بولىگى باتىس قازاقستان ايماعىندا. بۇل ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن مامانداردىڭ پىكىرى. جول سالاسىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن بەزبەندەگەن توققۇلوۆتىڭ ويى تومەندەگىدەي.

– كەڭەس ۇكىمەتى ىدىراپ، كولىك جولدارى مينيسترلىگى تاراعاندا تالاي جولدار قاراۋسىز قالدى. وسى ءبىر ءولارا كەزەڭدە جولداردىڭ ساپاسى  دا كۇرت تومەندەپ كەتكەن ەدى. بۇل 1998 جىلدىڭ اياعىندا «قازاۆتودور» رگپ قۇرىلعانعا دەيىن جالعاستى. ارناۋلى مەكەمە بوي كوتەرىپ، ماماندار مەن يەسىز قالعان تەحنيكا قايتا جينالعان سوڭ جاعداي وزگەرە باستادى. جول تۋرالى زاڭ دايىندالىپ، پرەزيدەنت وعان قول قويدى. تۇجىرىمدار مەن باعدارلامالار ازىرلەندى. ەلباسى  نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن 2001 جىل جول جىلى دەپ جاريالانىپ،  تۇرالاپ قالعان سالانىڭ تامىرىنا قايتا قان جۇگىرە باستادى. ودان بەرى دە اتتاي ون توعىز جىلدى ارتقا تاستادىق. كوپ جۇمىستار اتقارىلۋدا. دەيتۇرعانمەن ءالى دە تولىق شەشىمىن تابا الماعان ماسەلەلەر بار. دامىعان مەملەكەتتەر تاجىريبەسىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە جولداردىڭ كولەمى اۋقىمدى. ويتكەنى مەملەكەت تىكەلەي قاداعالايتىن سالادا ءتارتىپ پەن ساپا كۇشتى بولادى. بىزدەگى 74 مىڭ شاقىرىمعا سوزىلعان جەرگىلىكتى جولداردى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار قاتارىنا ەنگىزسەك، اشىقتىق ورناپ، تۇكپىردەگى اۋدان مەن وبلىستاردا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار كەزىندە ورىن الاتىن كولەڭكەلى تىرلىكتەرگە تۇساۋ سالامىز. ساپا ارتىپ، مەردىگەر ۇيىمدارعا  تالاپ تا كۇشەيتىلەدى. مەنىڭشە، «جولساپا» ورتالىعىمەن «قازجولعزي» مەكەمەلەرىن بىرىكتىرۋ كەرەك ەدى. نەگە دەسەڭىز، ينستيتۋت مۇراعاتىندا ەلىمىزدىڭ بۇكىل جول تاريحى جاتىر. جولداردى جوبالاۋ كەزىندە وسى ماتەريالداردى ء تيىمدى پايدالانعان ءجون. كوپ قيىندىقتى قولدان جاساپ جاتقاندايمىز. قۇجاتتاما جۇمىستارىنىڭ سيىرقۇيمىشاقتانۋ سەبەبىنەن قانشاما ۋاقىت پەن قارجى زايا كەتەدى. جوعارى ساپا مەن ۇزدىك ۇنەمدەۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءتاسىلى – الەمنىڭ ەڭ وزىق ەلدەرى قولداناتىن ەرس جۇيەسىنە كوشۋ. اتالعان جوبانىڭ ارتىقشىلىعى مەردىگەر ۇيىم قۇرىلىستى وزدەرى جوبالايدى جانە وزدەرى سالادى. بۇلاي بولعان جاعدايدا كومپانيا نىساننىڭ ساپاسىنا قاتىستى سىنداردى جوبالاۋشىعا نەمەسە باسقا مەكەمەگە سىلتەي المايدى، تولىق ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الادى. ۇكىمەت تەك دايىن ونىمگە اقشا تولەيدى، – دەيدى سەرىكتەس توققۇلوۆ.

اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قازاقستان جول ساپاسى بويىنشا اۋتسايدەر مەملەكەتتەردىڭ قاتارىندا تۇرعانىن العا تارتتى. قۇزىرلى ورگاننىڭ دەرەگىنشە، 2018 جىلى جول ساپاسى بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە قازاقستان 140 ەلدىڭ ىشىندە 106-ورىنعا تابان تىرەگەن. راسىندا مۇنى كوڭىل كونشىتەرلىك كورسەتكىش دەپ ايتا المايمىز. اگەنتتىك ماماندارى وعان باستى سەبەپ سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىق ەكەنىن، سوڭعى 3،5 جىلدا جول قۇرىلىسىنا قاتىستى 100 شاقتى پارا الۋ فاكتىسى اشكەرەلەنگەنىن جىپكە تىزگەن ەدى. كوبىنە-كوپ مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا سالاعا تىكەلەي قاتىستى قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرى جول بەرگەن.  جول قۇرىلىسى سالاسىنداعى جەمقورلىق فاكتىلەرى نەگىزىنەن كەلىسىمشارتتارعا قول قويۋ ءۇشىن پارا بەرۋمەن، زاڭسىز كاسىپكەرلىك قىزمەتكە قامقورلىق جاساۋمەن، سونداي-اق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار كەزىندە قارجى جىمقىرۋمەن بايلانىستى ەكەنى انىقتالعان. بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن اگەنتتىك باستاماسىمەن «جول اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسى ۇلتتىق ورتالىعى» جانىنان «ساپالى جول- ادالدىق الاڭى» جوبالاۋ ءوفيسى اشىلعان بولاتىن.          

 

قاۋىپسىزدىك قالتارىستا قالماسىن دەسەك

سوڭعى جىلدارى ەل اۋماقتارىن ءبىر-بىرىمەن توعىستىراتىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە تەپ-تەگىس جول توراپتارىنىڭ كوپتەپ سالىنعانى كوڭىل قۋانتادى. الايدا، كەيبىر بەتون توسەمەلەردىڭ جازدا جايلى بولعانمەن، قىس ايلارىندا ايدىنداي تايعاناق بولاتىنى ايتىلماي جۇرگەن ماسەلە ەمەس. سەرىكتەس توققۇلوۆ مۇنىڭ سەبەبىن تەحنولوگيادان جىبەرىلگەن قاتەلىكتەرمەن بايلانىستىرادى. ال كەيبىر ساراپشىلار بەتون بولىكتەرىنەن قالانعان اۆتوماگيسترال بەتىن بۇدىرلاۋ ەسەپسىز قارجى مەن ەسەلەگەن ەڭبەكتى قاجەت ەتەتىنىن العا تارتادى. دەسە دە، بۇل ەڭ الدىمەن ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ستاتيستيكانى سويلەتسەك، الەمدە جول اپاتىنىڭ سالدارىنان جىل سايىن 1،25 ميلليون ادام اجال قۇشىپ، 50 ميلليون ازامات ءتۇرلى جاراقات الادى. بۇل تسيفرلار كەيبىر تىنىشى كەتكەن ەلدەردەگى قاندى قاقتىعىستار مەن عاسىر ىندەتىنە بالانعان اۋرۋلاردىڭ سەبەبىنەن كوز جۇمعانداردان الدەقايدا كوبىرەك. ارينە، تاسجولدا ۇزىلگەن تاعدىرلاردىڭ عۇمىر تاقتاسىنان تايعاناپ كەتۋىنە ءتۇرلى جاعدايلار تۇرتكى. ايتقىزباي كەلەر اپاتقا سالعىرتتىق، جىلدامدىقتى مەجەدەن اسىرۋ، اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنان بولەك تىم تار نەمەسە ساپاسىز سالىنعان جولداردىڭ دا سەبەپ بولىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. جاڭا عاسىردا ادامزات بالاسىن الاڭداتقان احۋالدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ ءۇشىن الەم ەلدەرى ءتۇرلى تاجىريبەگە باردى. زەرتتەۋ ناتيجەسى اپاتتاردى ازايتۋدىڭ باستى جولى تاعى دا جول ساپاسىن جاقسارتۋ ەكەنىن كورسەتىپ وتىر.

2015 جىلى جول قاۋىپسىزدىگى بۇۇ-نىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ قاتارىنا قوسىلىپ، 2020 جىلى اپات سالدارىنان بولاتىن ادام شىعىنىن 50 پايىزعا ازايتۋ كوزدەلدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان قولعا الىنعان كەشەندى شارا جاعدايدى ءسال دە بولسا جەڭىلدەتكەنىمەن، مەجەلەگەن دەڭگەيگە جەتكىزە العان جوق. بۇل مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىمەن تىعىز قابىسىپ جاتقان ماسەلە ەكەنىن تاعى ۇمىتپاعان ءجون. ماسەلەن  2017 جىلى اقش-تىڭ ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق ورتالىعى (CSIS) جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەسى جول اپاتتارى دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا دامۋ دەڭگەيى تومەن ەلدەردە كوبىرەك ورىن الاتىنى انىقتالعان. كولىك اپاتى ادام شىعىنىنان بولەك الەم ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىنا شاش ەتەكتەن شىعىن اكەلەدى. جىبەك جولى بويىنداعى مەملەكەتتەر اۆتوجولدارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن سارالاعان اتالعان ورتالىق، قازاقستان جىل سايىن جول اپاتىنان شامامەن 9 ميلليارد دوللورعا شىعىندالاتىنىن كورسەتىپتى. بيىلعى جىلدىڭ قاڭتار مەن تامىزى ارالىعىندا ەلىمىزدە ورىن العان 10109 جول-كولىك وقيعاسىنىڭ سالدارىنان 1،3 مىڭ ادام  ومىرمەن قوش ايتىسىپ، 13،7 مىڭ ادام ءتۇرلى دەڭگەيدە زارداپ شەككەن. ولاردىڭ اراسىندا ءالى بۇعاناسى بەكىمەگەن جەتكىنشەكتەر دە جەتەرلىك. ەڭ وكىنىشتىسى، ۋاقىت وزعان سايىن اپات سانى ازايۋدىڭ ورنىنا ەسەلەپ ارتىپ كەلەدى. 

 

تىڭ تەحنولوگيالاردىڭ ءتيىمدى تۇسى نەدە؟

پوستكەڭەستىك ەلدەردەگى جولداردى جوبالاۋ تاسىلدەرى 50 جىلدان استام جاڭارتۋ كورمەگەن. تاپتاۋرىن بولعان بۇل نورمالاردى زامانعا ساي جەتىلدىرۋ ىسىندە قازاقستان جول عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تىڭ تالپىنىستارىنا توقتالا كەتپەۋگە بولماس. اتالعان ۇجىم جىلجىمالى زەرتحانا كومەگىمەن 2013 جىلدان بەرى 9081 شاقىرىم اۆتوموبيل جولى مەن 545 كوپىر قۇرىلىسىنىڭ دياگنوستيكاسىن جۇرگىزىپ، جالپى ۇزىندىعى 10284 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن قۇجاتتاۋ   ىسىنە ارالاسقان.

سونىمەن بىرگە ينستيتۋت سوڭعى جىلدارى كوپىر مەن جول قۇرىلىسىنا، جوندەۋ جۇمىستارىنا ارنالعان جاڭا ماتەريالدار مەن تەحنولوگيالار ەنگىزە باستادى.  بۇگىندە وتاندىق نارىقتاعى قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جاڭا بۋىن مەحانيزمدەرى الۋان ءتۇرلى. ولاردى جاپپاي قولدانۋ  جول سالاسىنىڭ نورماتيۆتىك باعا قۇراۋشى بازاسىنا جاڭا تەحنولوگيالاردى دەرەۋ ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. 2002 جىلى ينستيتۋت تمد بويىنشا العاش بولىپ،  وتاندىق ستاندارتتاردى شەتەلدىك ستاندارتتارمەن ۇيلەستىرۋ ماسەلەسىنە كىرىسكەن. ناتيجەسىندە 116 ۇلتتىق ستاندارت ۇيلەستىرىلىپ، «تەحنيكالىق رەتتەۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس بەس بىردەي رەگلامەنت جانە 2014-2015 جىلدار ارالىعىندا كەدەن وداعىنىڭ 11 مەملەكەتارالىق ستاندارتى ازىرلەنگەن. بۇل رەتتە قۇرىلعانىنا كوپ بولا قويماعان «جول اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسى ۇلتتىق ورتالىعى» تاراپىنان قولعا الىنعان كەشەندى شارالار دا ءتيىمدى ناتيجە كورسەتىپ وتىرعانىن باسا ايتا كەتكەن ءجون.

 – 2010 جىلدان باستاپ رەسپۋبليكانىڭ ءتۇرلى ايماقتارىنداعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جول جامىلعىلارى مەن جەر توسەمەلەرىنىڭ سۋ-جىلۋ رەجيمى زاڭدىلىقتارىن زەرتتەۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىستار قولعا الىندى. جەر توسەمەسىندەگى ىلعالدىڭ فازالىق اۋىسۋىن ەسكەرە كەلە جانە سوڭعى ەلەمەنتتەر ءادىسىن قولدانا وتىرىپ، جول قۇرىلىمدارىنىڭ تۇراقتى نەمەسە تۇراقسىز تەمپەراتۋرالىق ورىستەرىنىڭ ماتەماتيكالىق مودەلدەرى ازىرلەندى. اسفالتبەتون مەن بيتۋمداردىڭ بەرىكتىگى، توزىمدىلىگى، سوزىلعىشتىعى تەرەڭ زەرتتەلدى. بۇل زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى «تومەنگى تەمپەراتۋرالى جارىقشاقتاردىڭ پايدا بولۋى كەزىندەگى اسفالتبەتوندى جامىلعىلاردىڭ ءوزىن-ءوزى ۇيىمداستىرۋ زاڭدىلىعى» (2016ج.)، «تۇتقىرسەرپىمدى ماتەريالداردىڭ توزۋ دەرسترۋكتسياسى زاڭدىلىقتارى (تەلتاەۆ ءپرينتسيپى)» (2017ج.) جانە ء««ارتۇرلى از قۋاتتى  بيتۋم شايىرلارىنىڭ اسفالتەن مەن مايعا اينالۋ قۇبىلىسى» (2019ج.) سەكىلدى ءۇش بىردەي  عىلىمي جاڭالىق  اشۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى، – دەيدى «قازجولعزي» اق پرەزيدەنتى باعدات تەلتاەۆ.

 

ساپاعا سالعىرت قاراۋعا بولمايدى

جەر اياعى ءجىبىپ كوكتەم كەلىسىمەن وڭىرلەردە جول ويىقتارىن جاماۋ ناۋقانى جاپپاي بەلەڭ الاتىنى بەلگىلى. قوعام بەلسەندىسى اسحات اسىلبەكوۆ، جەر- جەرلەردەگى مۇنداي ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋعا كوبىنە-كوپ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ قاۋقارى جەتە بەرمەيتىنىن، سوندىقتان بۇل ماسەلەدە تاياق ۇشىن تەك وڭىرلىك باسقارۋشى ورىندارعا تىرەپ قويۋدىڭ ءجونى جوق ەكەنىن ايتادى. سونىمەن قاتار مامان جول قۇرىلىسى كەزىندە ايماقتىڭ كليماتتىق جاعدايىن ەسكەرۋدى ەستەن شىعارماي، ونى زاڭمەن قاداعالاۋ كەرەكتىگىن تىلگە تيەك ەتتى.

«سوڭعى ون جىل كولەمىندە تالاپقا ساي تالاي اۆتومابيل جولدارى سالىندى. جۇمسالعان قىرۋار قارجى قۇمعا سىڭگەن سۋداي بولماس ءۇشىن، جولداردى ساقتاۋ مەن قورعاۋعا  سالعىرت قاراماۋىمىز قاجەت.  كەز-كەلگەن جولدىڭ قۇجاتىندا ونىڭ مۇمكىندىگى كورسەتىلەدى. ماسەلەن، 20 توننادان ارتىق جۇك كولىگى جۇرۋگە بولمايتىن اسفالت جولداردان  30-40 توننالىق الىپ كامازداردى كورگەندە زاڭ تالاپتارىنىڭ بۇزىلعانىن بايقايسىڭ. مۇندايدا وسىنشاما سالماققا مەجەلەنبەگەن جولدار مورىلماي قايتسىن. وسىنى قاداعالايتىن ارناۋلى مەكەمەلەر اسىرەسە، قىتاي، قىرعىزستان، رەسەي سەكىلدى كورشىلەس مەملەكەتتەردەن توننالاپ تاۋار تيەپ اكەلەتىن كولىكتەردى قاتاڭ قاداعالاعانى ابزال. مىسال رەتىندە ايتساق  گەرمانيادا اۆتوجول قۇرىلىسىن جۇرگىزگەن كومپانيا ءوز ونىمىنە 20-25 جىلعا دەيىن كەپىلدىك بەرەدى. وكىنىشتىسى، بىزدە كەيبىر مەردىگەر ۇيىمدار وتكەلدەن ءوتىپ العان سوڭ اتقارعان جۇمىسىنىڭ بولاشاعىنا باس قاتىرا بەرمەيدى»،- دەيدى اسحات اسىلبەكوۆ.

بىرەر كۇن بۇرىن عانا يندۋستريا جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانعان مالىمەتتە «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2020 جانە 2026 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 10 مىڭ شاقىرىمى قايتا جاڭارتىلاتىنى ايتىلدى. ونىڭ 1373 شاقىرىمى كەلەر جىلى اشىلماق. وسى رەتتە «ورتالىق-وڭتۇستىك» باعىتى بويىنشا جولدىڭ 311 شاقىرىمى، «پەتروپاۆل-قورعان» تاسجولىنىڭ 37 شاقىرىمى، «ورتالىق-شىعىس» جوباسى بويىنشا جولدىڭ 13 شاقىرىمى، «قوستاناي-دەنيسوۆكا» اۆتوجولىنىڭ 65 شاقىرىمى، «اقتوبە-قاندىاعاش-ماقات» تاسجولىنىڭ 160 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان.   

سونىمەن قاتار، كەلەر جىلى «اتىراۋ-استراحان» باعىتى بويىنشا جولدىڭ 60 شاقىرىمىندا، «وسينوۆ اسۋى» جوباسى بويىنشا جولدىڭ 32 شاقىرىمىندا، «تالدىقورعان-وسكەمەن» اۆتوموبيل جولىنىڭ 384 شاقىرىمىندا، «ۇزىناعاش-وتار» جولىنىڭ 96 شاقىرىمىندا كولىك قوزعالىسى اشىق بولادى. مۇنىمەن قوسا، جوسپارعا سايكەس ء«ۇشارال-دوستىق» تاسجولىنىڭ 60 شاقىرىمى، «قالباتاۋ-مايقاپشاعاي» اۆتوجولىنىڭ 155 شاقىرىمى پايدالانۋعا بەرىلمەك.

 

 جول جابىندارى وزىمىزدە وندىرىلگەنمەن، تەحنيكا تاپشى

بۇگىندە جول جابىندارىنىڭ 90-95 پايىزى وزىمىزدە وندىرىلەدى. دەگەنمەن قۇرىلىس تەحنولوگياسىن تۇبەگەيلى مەڭگەرگەن ماماندار تاپشى. بۇل تاعى دا ساپانىڭ اقساۋىنا سەبەپ. وعان قوسا سالاعا قاجەتتى تەحنيكانى تۇتاستاي شەت مەملەكەتتەردەن تاسيمىز. ول قىرۋار قارجى تۇرادى. ماماندار سونداي-اق بەتون جولداردىڭ قۇرامىنا قوسىلاتىن ارنايى تسەمەنت گەرمانيا، قىتاي سەكىلدى ءبىردى-ەكىلى ەلدەردە عانا وندىرىلەتىن ايتادى. تاسىمالداۋ شىعىنى اۋىر بولعاندىقتان، كوپ قۇرىلىس كومپانيالارى تەحنولوگيانى ساقتاماي جاي تسەمەنت قوسادى. بۇل – ءبىز جوعارىدا ءسوز ەتكەن بەتون جولداردىڭ قىس ماۋسىمىندا تىم تايعاناق بولاتىنىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى. بىرەر جىل بۇرىن «قازجول» عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى جول ساپاسىن جاقسارتاتىن زاماناۋي تەحنولوگيا رەتىندە كولىكتىڭ جارامسىز دوڭگەلەكتەرىن  قايتا وڭدەپ رەزەڭكە-اسفالتبەتون قوسپاسىنان تۇراتىن ءونىمدى سىناق رەتىندە جۇزەگە اسىرىپ كوردى. ەستە بولسا، 2016 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ ەلىمىزدە ەسكى شينالاردى جينايتىن، تاسىمالداپ وڭدەيتىن كاسىپورىندارعا تولەم جاساۋ تەتىگى ەنگىزىلگەن بولاتىن. اتالعان جۇيە نەگىزىندە 2016 جىلى قازاقستاندا 14،5 مىڭ توننا ەسكى دوڭگەلەكتىڭ ەكىنشى ءومىرى باستالعان. وڭدەۋشى كاسىپورىندار شينا قالدىقتارىن جيناۋدى، قايتا وڭدەۋدى تاياۋ جىلدارى 70-80 مىڭ تونناعا جەتكىزۋدى جوسپارلاعان ەدى. ماماندار رەزەڭكە-اسفالتبەتون قوسپاسىنا تاجىريبە جاساماس بۇرىن،  جول قاباتتارىنا زەرتحانالىق سىناق جۇرگىزىلگەنىن، العاشقى زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا اسفالت قۇرامى  ايتارلىقتاي بەرىك بولاتىنىن جەتكىزدى. 

 

اقىلى جولداردىڭ ارتىقشىلىعى مەن...

بىرقاتار دامىعان مەملەكەتتەر ءۇشىن اقىلى جولدار اۋقىمدى تابىس كوزى سانالادى. بۇل تۇرعىدا اۆتوموبيل جولدارى ارقىلى قىرۋار قارجىنى قورجىنعا سالىپ وتىرعان كورشىلەس ەلدەردى العا تارتساق جەتكىلىكتى.  2024 جىلعا قاراي رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 11 مىڭ شاقىرىمى اقىلى بولماق. بۇگىنگى تاڭدا جول ۋچاسكەلەرىندە تولەم الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە وعان قىزمەت كورسەتۋ جوباسىنا ينۆەستيتسيالىق كونكۋرس جاريالانعان. سەرىكتەس توققۇلوۆتىڭ سوزىنشە، بۇل جوبانىڭ اۋقىمىن ارتتىرۋ ءۇشىن اقىلى جولدارمەن قاتار وعان بالاما بولا الاتىن تەگىن جولدار قاجەت. مامان: «بۇلاي بولماعان جاعدايدا ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن شەكتەگەن بولامىز. ويتكەنى ەشبىر زايىرلى مەملەكەتتە مۇنداي ولقىلىققا جول بەرىلمەيدى» دەيدى.

جولداردى اقىلى ەتۋگە باعىتتالعان جوبا 2 كەزەڭ بويىنشا جۇزەگە اسادى دەپ جوسپارلانعان. العاشقى كەزەڭدى قامتيتىن 2020 جانە 2021 جىلداردىڭ ارالىعىندا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 6 مىڭعا جۋىق شاقىرىمى اقىلى بولادى. بۇل – «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ، نۇر-سۇلتان – قوستاناي – رف شەكاراسى، ششۋچينسك – پەتروپاۆل، نۇر-سۇلتان – پاۆلودار، قالباتاۋ – پاۆلودار – رف شەكاراسى (ومبىعا)، تاسكەسكەن – باقتى، قاپشاعاي – تالدىقورعان، اتىراۋ – ورال، اتىراۋ – دوسسور – بەينەۋ – اقجىگىت  - وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسى جانە اقتاۋ – بەينەۋ جولدارىنىڭ ۋچاسكەلەرى. 2022 جانە 2023 جىلدار ارالىعىندا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قالعان 5 مىڭ شاقىرىمىن اقىلى ەتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن.

بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اقىلى «نۇر-سۇلتان – ششۋچينسك»، «نۇر-سۇلتان – تەمىرتاۋ، «الماتى – قورعاس» جانە «الماتى – قاپشاعاي» جولدارىنان تۇسكەن قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 4 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. جاۋاپتىلار جينالعان قاراجات اتالمىش جول ۋچاسكەلەرى مەن تولەم قابىلداۋ جۇيەسىن كۇتىپ ۇستاۋعا جۇمسالاتىنىن ايتىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭىرلەردەگى جولداردىڭ جاعدايىن ءجىتى قاداعالاپ، بۇل تاقىرىپتى  ايرىقشا نازارعا الىپ وتىر. قالاي ايتقاندا دا، تاۋەلسىزدىك جىلدارى جول سالاسىندا ەڭسەرىلگەن ەلەۋلى جەتىستىكتەردى جوققا شىعارا المايمىز. بىزدىكى الداعى ۋاقىتتا بۇل ىستەردى ىسكە اسىرۋدا ۇزدىك ساپا مەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى ەسكەرىلسە دەگەن تىلەك قانا...

 

الماتى

 

1

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلباسى تۇركيا حالقىنا كوڭىل ايتتى

قازاقستان • بۇگىن، 14:17

قىزىلوردا: قازالىداعى قونىس توي

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

ۇقساس جاڭالىقتار