بۇل ءداستۇر بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى دە; شىعارماشىلىق ورتادان جازۋشىلىققا قادام باسۋ الدەقايدا وڭاي. سادىقبەك تە قىزىلوردا پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن ستۋدەنت شاعىندا ونەرگە, ادەبيەتكە بارىنشا جاقىندىعىمەن كوزگە تۇسكەن; ءتۇرلى شىعارماشىلىق كەزدەسۋلەردى ۇيىمداستىرۋدىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن; قاجەت كەزىندە ءوزى دە ساحناعا شىققان; ولەڭ جازىپ, جاس اقىن رەتىندە تانىلا باستاعان. ءتىپتى سول كەزدىڭ وزىندە وبلىستىق راديودا ديكتور بولىپ قىزمەت تە ىستەگەن. ياعني, شىعارماشىلىق ورتاعا ءبىرجولاتا بەت بۇرعان ىڭعايى بار ەدى. بىراق سادىقبەك حانگەلدين ينستيتۋتتى بىتىرگەننەن كەيىن بىردەن وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنە نۇسقاۋشى بولىپ ورنالاسىپتى.
بۇعان ءبىراز جۇرت كادىمگىدەي تاڭىرقاعان ەكەن; ءتىپتى, اقىنمىن دەپ جۇرگەن ادامنىڭ قولىنان مۇنداي مەملەكەتتىك جۇمىس كەلە مە دەپ كۇدىكتەنگەندەر دە بولىپتى. دەگەنمەن بويىندا ەرەكشە دارىن-قابىلەتى بار ادام قاي سالاعا بارسا دا ءوز ورىنىن تاۋىپ, ابىروي-بەدەلگە يە بولادى عوي. و باستان العىر, كەز كەلگەن شارۋانى دوڭگەلەتىپ, يگەرىپ اكەتەتىن سادىقبەك حانگەلدين دە كومسومول قىزمەتىندە از ۋاقىتتا جاقسى قىرىمەن كوزگە ءتۇسىپ, ىسكەرلىگىن تانىتا بىلگەن. سوعان وراي, ۇزاماي وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, ودان كەيىن قالالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, وبلىستىق كوميتەتتىڭ حاتشىسى سياقتى جاۋاپتى قىزمەتتەردى اتقارعان. بۇل قىزمەتتەردە ءجۇرىپ سادىقبەك حانگەلدين وبلىستاعى ادەبيەت پەن ونەرگە بەيىم دارىندى جاستاردى تاۋىپ, ولارعا جول كورسەتىپ, باعىت-باعدار بەرۋ, ولاردىڭ قابىلەتتەرىن ۇشتاپ, جۇرتشىلىققا تانىستىرۋ سياقتى ۇشان-تەڭىز جۇمىستارعا ۇيتقى بولا بىلگەن.
سونداي جاستاردىڭ اراسىندا وسى جولداردىڭ اۆتورى, ياعني ءبىزدىڭ ءوزىمىز دە بارمىز. بۇل جونىندە ارادا جارتى عاسىردان استام ۋاقىت وتكەندە ازداپ ايتا كەتكەنىمىز دە دۇرىس. مەن بالا كۇننەن اقىن-جازۋشى بولسام دەپ ارماندايتىنمىن. بۇل ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇسۋدى جوسپارلاپ قويعانمىن. بىراق ول كەزدە بۇل فاكۋلتەتكە ءتۇسۋ ءۇشىن كەمىندە ەكى جىل ەڭبەك ءوتىلى قاجەت ەدى. سوعان وراي, مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ مەن تۋعان اۋىلىمدا شوپان بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قوي باعىپ ءجۇرىپ, قىزىلورداعا بىرنەشە رەت بارىپ, اسقار توقماعامبەتوۆ پەن قومشاباي سۇيەنىشوۆتىڭ الدىنان ءوتىپ, اقىل-كەڭەستەرىن تىڭداپ, «لەنين جولى», «سىرداريا» سياقتى وبلىستىق, اۋداندىق گازەتتەردە ءبىراز ولەڭدەرىمدى جاريالاتتىم. سودان 1966 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا سىر بويىنداعى قىستاۋىمىزدان سارىسۋداعى جايلاۋعا اكەم ەكەۋمىز قوي ايداپ شىقتىق. دايرالىقتىڭ تاقىرى دەيتىن ەلسىز جەرگە كەلگەندە ارتىمىزدان ءبىر «ۋازيك» ماشيناسى قۋىپ جەتتى. ماشينادا اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بار ەكەن.
– ءسۇلتانالى بالعاباەۆ دەگەن سەنبىسىڭ؟ – دەدى ول كىسى.
– ءيا! – دەدىم مەن.
– سەن رەسپۋبليكالىق جاس اقىندار فەستيۆالىنىڭ جۇلدەگەرى بولدىڭ. ەندى تەز ارادا الماتىعا بارۋىڭ كەرەك. بۇل جونىندە وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ تاپسىرماسى بار. سول ءۇشىن ءبىز سەنى الىپ كەتۋگە كەلدىك, – دەيدى حاتشى.
جاس اقىنداردىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى دەگەننەن مۇلدەم حابارىم جوق ەدى; وعان قالاي قاتىسىپ, قايتىپ جۇلدەگەر بولىپ جۇرگەنىمدى ءوزىم دە تۇسىنبەي, ايدالادا اڭتارىلىپ تۇردىم دا قالدىم.
سويتسەم وبلىستىق كومسومول كوميتەتىندەگىلەر مەنىڭ گازەتتەردە جاريالانعان ولەڭدەرىمدى جيناپ, الماتىعا, فەستيۆالگە جىبەرگەن ەكەن. ونداعى قازىلار القاسى ماعان ءۇشىنشى ورىن بەرىپتى. ەندى سول جۇلدەنى الۋعا بارۋىم كەرەك. ءسويتىپ سارىسۋ دالاسى جايىنا قالىپ, قويدى اكەمە تاستاپ, اياقاستىنان الماتىعا اتتاندىم. ەگەر سول كەزدە كومسومول ۇيىمدارىندا سادىقبەك حانگەلدين سىندى جاستارعا شىنايى جاناشىر ازاماتتار بولماسا, ايدالادا قوي باعىپ جۇرگەن مەنى كىم ىزدەر ەدى; مەنىڭ ولەڭدەرىمدى كىم كەرەك قىلىپ, بايگەگە قوسار ەدى؟ وكىنىشكە قاراي, ول كەزدە مەن بۇعان نازار اۋدارعان جوقپىن, ەڭ بولماسا ولارعا ءبىر اۋىز راحمەت تە ايتپاپپىن.
سادىقبەك حانگەلدين ول كەزدە وتىزعا دا تولماعان ەدى; بىراق سوعان قاراماستان, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ادەبيەت پەن ونەردىڭ جاڭا تولقىنىنا شىنايى كوڭىلمەن قامقورلىق كورسەتە ءبىلدى جانە ءوزى دە سولارعا قوسىلىپ جاس اقىن رەتىندە تانىلا باستادى. «پەرنەلەر» اتتى تۇڭعىش جيناعى دا وسى كەزەڭدە جارىق كورىپتى.
بۇل رەتتە, سادىقبەك حانگەلديننىڭ ادەبيەتتەگى شىعارماشىلىق جولى وزگە اقىندارعا قاراعاندا قيىن بولعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. بۇل ەڭ الدىمەن ونىڭ مەملەكەتتىك مەكەمەلەردەگى قىزمەتىنە بايلانىستى ەدى. سادىقبەك اعامىز جەتپىسىنشى جىلدارى قىزمەتى ءوسىپ, الماتىعا قونىس اۋدارىپ, اۋەلى قازاقستان كومسومولى ورتالىق كوميتەتىندە, ودان كەيىن پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. بۇل جۇمىستاردىڭ اتى, اتاعى كۇشتى بولعانىمەن, قيىندىعى دا جەتىپ ارتىلاتىن. ياعني, ەرتەدەن كەشكە دەيىن تولىپ جاتقان رەسمي قاعاز جازۋ كەرەك. كۇن سايىن تاۋسىلىپ بىتپەيتىن جينالىستارعا قاتىسۋ, ءتۇرلى تاپسىرمالاردى ورىنداۋ قاجەت. ونىڭ ۇستىنە, ايتقان, جازعان ءاربىر ءسوزىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بولاتىنىن دا ۇمىتپاي, كۇندەلىكتى جۇمىسىڭدى ابايلاپ, بايقاپ اتقارعانىڭ ءجون. كەڭسەگە تاڭەرتەڭ ەرتە كەتىپ, ۇيىڭە ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا ورالۋىڭ دا ۇيرەنشىكتى جاعداي. مۇنىڭ ءبارى جانى نازىك, اقىن بولىپ جاراتىلعان ادامعا وڭايعا تۇسە مە؟ كەڭسەنىڭ وسىنداي تاۋسىلىپ بىتپەيتىن جۇمىستارىنان كەيىن ۇيگە كەلىپ شابىت شاقىرىپ, شالقىپ ولەڭ جازىپ وتىرۋ مۇمكىن بە؟
ال سادىقبەك حانگەلدين بولسا وسىنىڭ ءبارىن باسىنان كەشىردى; كۇندىز كەڭسە قىزمەتكەرى, كەشكە اقىن بولىپ, ەكى وتتىڭ ورتاسىندا جۇرگەندەي عۇمىر كەشتى. بىراق بۇل جولدا قانشالىقتى قيىندىق كورسە دە قاجىمادى; بويىنا بىتكەن اقىندىق دارىندى سوندىرمەي, ايالاپ, ماپەلەپ, جالعاستىرا ءبىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇزاق جىل مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءجۇرىپ تە بىرنەشە جىر جيناعىن شىعاردى; سونىڭ ارقاسىندا تەك بەلگىلى قوعام قايراتكەرى عانا ەمەس, جاقسى اقىن رەتىندە دە تانىمال بولدى.
زەينەت دەمالىسىنا شىققاننان كەيىن سادىقبەك اعامىز بۇكىل عۇمىرىن, بارلىق ۋاقىتىن اقىندىققا ارنادى. بۇرىنعى وتكەن جىلداردا جۇزەگە اسىرا الماعان ارمان-ماقساتتارىننىڭ ەسەسىن قايتارعىسى كەلگەندەي شىعارماشىلىق سالادا وندىرتە جۇمىس ىستەدى. ساناۋلى جىلداردا بىرىنەن كەيىن ءبىرى جەتى-سەگىز جىر جيناعىن شىعاردى.
وسى كەزدە ساكەڭمەن ءتۇرلى جيىن-تويلاردا, ءارتۇرلى باسقوسۋلاردا ءجيى كەزدەسىپ تۇردىق. سونداي ساتتە سادىقبەك اعامىز جاپ-جاس جىگىتتەي جايناپ, جانارىنان ساۋلەلى ۇشقىندار توگىلىپ, ارا-اراسىندا اقىرىن عانا ك ۇلىپ قويىپ, وتكەن-كەتكەن تۋرالى نەشە ءتۇرلى قىزىق اڭگىمەلەر ايتاتىن. جانە ءجۇزى جايناعان وسى قالپىمەن ءالى دە تالاي ۋاقىت بىزبەن بىرگە جۇرە بەرەتىن سياقتى ەدى. بىراق...
قازىر ويلاپ وتىرسام, سادىقبەك حانگەلديندى ەڭ سوڭعى كورگەن ساناۋلى ادامداردىڭ ءبىرى – مەن ەكەنمىن. 2014 جىلدىڭ كوكتەمىندە دارىگەرگە قارالۋعا بارعاندا, جۇرەگىمنەن اقاۋ تابىلىپ, مەنى ون ەكى ساعاتقا رەانيماتسياعا جاتقىزىپ تاستادى. سول جەردە جاتىپ قاراسام, رەانيماتسياداعى كىسىلەردىڭ بىرەۋىنىڭ ءجۇزى تانىس. باسىمدى كوتەرىڭكىرەپ, اسىقپاي كوز جىبەرسەم, ول كىسى – سادىقبەك اعامىز ەكەن. جۇزىنەن ەشقانداي قينالۋ بەلگىسى بىلىنبەيدى; كوزىن جۇمىپ, تىپ-تىنىش ۇيىقتاپ جاتىر. سالدەن كەيىن ول كىسى ماعان ەشقانداي دا ۇيىقتاماعانداي, كوزىن اشپاسا دا مەنىڭ كەلگەنىمدى كورىپ, ءبىلىپ جاتقانداي كورىندى. ماعان بىردەڭە ايتقىسى كەلگەندەي... ءتىپتى, شىنىمەن ايتىپ جاتقانداي سياقتاندى. مەن: «ساكە, نە دەيسىز؟ نە ايتاسىز؟» – دەپ ايقايلاپ جىبەرە جازدادىم.
ون ەكى ساعات مەرزىمىم بىتكەن سوڭ دارىگەرلەر مەنى رەانيماتسيادان قايتا الىپ كەتتى. ال بىرنەشە كۇننەن كەيىن سادىقبەك اعامىزدىڭ سول ۇيىقتاپ جاتقان قالپىندا جارىق دۇنيەمەن ءبىرجولاتا قوشتاسقان حابارى جەتتى...
سادىقبەك حانگەلدين تۋرالى اڭگىمەمىزدى وسىمەن اياقتاساق تا بولار ەدى. بىراق سوڭعى كورگەن ساتىمدە ول كىسى كوزىن جۇمىپ جاتىپ, نە ايتتى دەيتىن وي مەنى ارەگىدىك مازالاپ قوياتىنىن جاسىرعىم كەلمەيدى. ءيا, شىنىندا, نە دەدى ەكەن؟.. تانىس-بىلىستەرىنە, ارىپتەس قالامگەرلەرگە ارناپ قوشتاسۋ ءسوزىن ايتتى ما؟ الدە, تۋعان جەر – سىر بويىنداعى اعايىندارعا سالەم جولدادى ما؟ ونىڭ ءبارىن ناقتى ايتۋ قيىن; بىراق قادىرلى سادىقبەك اعامىزدىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىندە مەنىڭ مويىنىما ءبىر تاپسىرما جۇكتەپ كەتكەنى انىق. ەندى ءساتى كەلىپ تۇرعاندا مويىنىمداعى سول تاپسىرما-قارىزدان قۇتىلىپ, تومەندەگىدەي ءبىر-ەكى اۋىز ۇسىنىس ايتقىم كەلەدى:
سادىقبەك حانگەلدين – مەملەكەت قايراتكەرى رەتىندە دە, قالامگەر اقىن رەتىندە دە ءوز ەلىنە, ءوز حالقىنا شىنايى قىزمەت ەتكەن اسىل ازامات ەدى. ەندى سول اسىل ازاماتتىڭ ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالماي لايىقتى باعالانۋى; ەسىمى قۇرمەتتەلىپ, ۇرپاقتان ۇرپاقتان جەتەتىندەي بولىپ ناسيحاتتالۋى كەرەك. بۇل – ەڭ الدىمەن سىر بويىنىڭ ازاماتتارى ەسكەرەتىن جاعداي. بۇل ماسەلەلەردىڭ بولاشاقتا تولىق جۇزەگە اساتىنىنا ءبىز كامىل سەنەمىز.
ءسۇلتانالى بالعاباەۆ,
جازۋشى-دراماتۋرگ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
