جايىق وزەنىنىڭ كوكتەمگى سۋ تاسۋ كەزىندە ماحامبەت سەلوسىنىڭ اۋماعىن باسىپ كەتۋ قاۋپى جوعارى بولىپ وتىر. جىل سايىن جايىقتىڭ جاعالىق سىزباسى ماحامبەت سەلوسىنا قاراي جىلجىپ كەلەدى. سوڭعى 10 جىلدا وزەن ارناسى مەن جاعالىق سىزىعى باتىس باعىتتا 4-10 مەترگە جىلجىدى.
سۋ باسۋ اۋماعىندا 121 ءۇي, ەلدىمەكەننىڭ 14 گا ايماعى, سونىڭ ىشىندە 369 گا ەگىستىك القاپ, 4 مەكتەپ, 5 بالاباقشا, 76,2 كم گازقۇبىرى, 757,1 كم ەلەكترمەن قامتۋ جەلىسى, 9 سورعى ستانساسى بار. كوشىرۋ اۋماعىندا 3012 ادام, 9776 باس ءىرى قارا مال, 9547 باس ۇساق مال, 687 باس جىلقى, 295 باس تۇيە, 2696 باس قۇس بولادى.
وسىعان بايلانىستى جوبانى ءمجا مەحانيزمى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. جەكە ينۆەستوردىڭ ەسەبىنەن تور جاشىكتەر (گابيون) پايدالانىلا وتىرىپ, جسق دايىندالدى. توردان جاسالعان, تاستارعا تولتىرىلعان ۇلكەن كولەمدى قۇرىلىم توپىراقتى تۇراقتاندىرىپ, قۇلاما جار مەن ەڭىس جەردى بەكىتەدى. گابيوننىڭ بەتون تىرەۋدەن ايىرماشىلىعى - ەكولوگيالىق تازا, ۇزاق مەرزىمدى, سوزىلىمدى جانە ادەمى بولادى. جاڭا جسق جاعالاۋعا جاقىن ورنالاسقان ۇيلەردى كوشىرمەۋگە دە مۇمكىندىك بەرەدى.
«ماحامبەت سەلوسىندا جايىق وزەنىنىڭ 4,5 شاقىرىمىنداعى جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ قاتتى سۋ تاسقىنى كەزىندە تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, رەكرەاتسيالىق ايماق جاساۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. ول جەردە جالپى ۇزىندىعى 4,7 كم جاعالاۋ اباتتاندىرىلىپ, جارىقتاندىرىلادى, اۋىل تۇرعىندارى دەمالىپ, قىدىراتىن 3 بالالار الاڭى مەن 3 سپورت الاڭى جاسالادى. جاڭا جاعالاۋ سالۋ اۋىلدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا دا وڭ ىقپال ەتەدى.
«Tokyo Rope» جاپون كومپانياسى جۇزەگە اسىراتىن جوبا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا قولعا الىنعان. 2020 جىلى ۇزىندىعى 4,5 شاقىرىم بولاتىن جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى باستالادى.
ايتا كەتەيىك, «Tokyo Rope» كومپانياسىنىڭ بۇل باعىتتا تاجىريبەسى بار. كومپانيا بيىل ەسەنتاي وزەنى جاعالاۋىن قالپىنا كەلتىردى. ۇزىندىعى 2 كم ۋچاسكەدە اۋىر گابيوندار قولدانىلىپ, وزەن ارناسى بەكىتىلدى.
ەسكە سالساق, وتكەن جىلى ورتاعاسىرلىق سارايشىق قالاشىعى اۋماعىندا جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن بولاتىن. بۇل شارا تاريحي ورىندى جايىق سۋىنىڭ شايىپ كەتۋىنەن قورعاپ قالدى. ەكى جىلدا قۇرىلىسشىلار بيىكتىگى 3,6 م, ۇزىندىعى 1,5 كم قورعانىس بوگەتىن سالدى.
جاعالاۋ سىزىعىن بارىپ قاراعان وبلىس اكىمى ماحامبەت اۋدانى تۇرعىندارىمەن سويلەستى. كەيبىر تۇرعىندار جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارى قاجەت پە دەگەن ساۋال قويدى, سەبەبى, وزەن سۋى سوڭعى جىلدارى ءبىراز تايازداپ كەتتى.
- بۇل وتە ۇلكەن پروبلەمالىق سۇراق. جايىق سۋىنىڭ ازايۋى تەك ءبىزدىڭ وبلىستا عانا ەمەس, رەسەيدە, مىسالى, ورەنبۋرگتە دە جاعداي وسىنداي. سەبەبىن ءبىزدىڭ عالىمدار انىقتاپ جاتىر. بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى الا وتىرىپ ايتامىن, بۇل پروبلەمامەن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بارلىق قۇرىلىمدارى اينالىسۋدا. بىراق جاعالاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق دەگەن پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. بىرنەشە جىلدان كەيىن وزەن سۋى كوتەرىلمەيتىنىنە كىم كەپىلدىك بەرەدى؟ 93-ءشى جىلدى ەسكە الىڭىزدار, وبلىستا ۇلكەن سۋ تاسقىنى بولدى. بۇگىنمەن عانا ءومىر سۇرمەي, بولاشاقتى دا ويلاۋ كەرەك,- دەدى نۇرلان نوعاەۆ. - سۋ تاسۋ ۋاقىتىندا وزەن جىل سايىن جاعالاۋدىڭ جاڭا ۋچاسكەسىن «الىپ وتىر», بىرنەشە جىلدان كەيىن بۇل ماسەلە اۋداننىڭ بارلىق تۇرعىندارىن الاڭداتادى. ونى قازىردەن باستاپ ويلاۋ كەرەك.
«تابيعي جانە تەحنوگەندى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە جويۋ جونىندەگى كوميسسيا» تەكسەرۋىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, ماحامبەت سەلوسىندا 13,5 كم ۇيىلگەن بوگەتتىڭ 4,7 شاقىرىمىن سۋ شايىپ كەتكەن. قالعان 7,8 شاقىرىمى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتىپ تۇر.
