پرەزيدەنت • 29 قاراشا، 2019

ۇقشۇ قاۋىپسىزدىكتىڭ ەۋرازيالىق پلاتفورماسى رەتىندە نىعايۋى ءتيىس

30 رەتكورسەتىلدى

كەشە بىشكەكتە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسى ءوتتى. سەسسيادا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ، بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو، قىرعىزستان پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆ، رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين، تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون، ارمەنيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نيكولاي پاشينيان، سونداي-اق ۇقشۇ باس حاتشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ۆالەري سەمەريكوۆ شاعىن قۇرامدا كەزدەسۋ وتكىزدى.

ارنۇر اسقار،

«Egemen Qazaqstan» – بىشكەكتەن (قىرعىزستان)

سودان كەيىن دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەلىسسوزدەر جالعاستى. مەملەكەتتەر باسشىلارى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە پىكىر الماستى. ۇقشۇ-نىڭ 2019 جىلعى باسىم باعىتتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن قورىتىندىلاپ، ال­داعى جوسپارىن انىقتادى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ شاعىن فورماتتا وتكەن كەزدەسۋدە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنا قازاقستان­نىڭ ۇقشۇ فورماتىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلداردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىن­دەگى ۇستانىمىن جەتكىزدى.

– ءبىز ۇقشۇ اياسىنداعى ساياسي ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋعا، ۇيىمنىڭ اس­كەري-كۇشتىك الەۋەتىن نىعايتۋعا جانە زاماناۋي سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەرگە قارسى ءىس-قيمىلدار جاساۋعا نيەتتىمىز، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك سالا­سىن­داعى ساياسي ديالوگتى كۇشەيتۋ قاجەت­تىگىن اتاپ وتكەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەۋرازيا كىندىگىندە ورنالاسقان اۋماقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاما­سىز ەتۋ ىسىندەگى ۇقشۇ-نىڭ اتقاراتىن جاۋاپ­كەرشىلىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ پىكىرىنشە، ۇيىم ەۋروپا مەن ازيانى قاۋىپسىزدىكتىڭ بىرىڭعاي ەۋرازيالىق پلاتفورماسىندا بايلانىستىرا وتى­رىپ، ءوز پوزيتسياسىن قازىرگىدەن دە نى­عايتا الاتىنى جونىندە پىكىر ءبىلدىردى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىرقاتار مىندەتتى قاراستىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا، ۇقشۇ-نىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.

– ءبىز ەشكىمگە قارسى شىقپايمىز، كەرىسىنشە، ءوزارا ءتيىمدى ديالوگقا دا­يىنبىز. بۇل ۇستانىمدى ىلگەرىلەتۋ ماڭىزدى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

وسىعان وراي قازاقستان پرەزيدەنتى ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ناتو-داعى ارىپتەستەرىنە بيىلعى مامىر ايىندا جولداعان اشىق ۇندەۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ، ونىڭ ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا جانە ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ايتتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇقشۇ جا­نىن­داعى سەرىكتەس جانە باقىلاۋشى ينستيتۋتتاردى ودان ءارى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ينستيتۋتتاردى قۇرۋ تۋرالى شەشىم بىلتىر قازاقستان استاناسىندا قابىلدانعان بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە، بۇل ينستيتۋتتار جۇمىستارىنىڭ العاشقى ناتيجەلەرى دە ايتارلىقتاي.

پرەزيدەنت ۇقشۇ اياسىنداعى سا­راپتا­­ما­لىق-ديالوگتىق ينفراقۇ­رى­لىمدى كەڭەيتۋگە شاقىردى. مەم­لەكەت باسشى­سىنىڭ ايتۋىنشا، ۇجىم­دىق قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ الداعى سەس­سيا­لارى­نىڭ بىرىندە مينيسترلەر، قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسى حاتشىلارى، ءىرى ساراپشىلار مەن شەتەلدىك قوناقتار دەڭگەيىندە حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ويلانعان ءجون.

بۇل ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ ميۋنحەن كونفەرەنتسياسىن مىسالعا كەلتىردى. ونىڭ پىكىرىنشە، بۇل جيىن باستاپقىدا ناتو-عا مۇشە ەلدەردىڭ قورعانىس ۆەدومستۆولارى وكىلدەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى رەتىندە ۇيىمداستىرىلعان ەدى. بۇگىنگى تاڭدا ول ەۋروپانىڭ قاۋىپ­سىز­دىگىنە قاتىستى پروبلەمالاردى تالقى­لايتىن بەدەلدى فورۋمعا اينالدى.

8

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر اۋماعىنداعى، سو­نىڭ ىشىندە اۋعانستانداعى تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى تۋرالى ايتتى.

– بۇگىندە رەسمي بيلىك ەل اۋماعىنىڭ جارتىسىنان استامىن عانا باقىلاي­دى. وندا حالىقتىڭ 65 پايىزى تۇرادى. اۋعان­ستاننىڭ قالعان ايماقتارى تەرروريس­تىك ۇيىمداردىڭ قولىندا. وڭتۇستىكتەن تونەتىن وسىنداي قاۋىپتىڭ بار ەكەنىن ەس­كەرە وتىرىپ، ۇقشۇ حالىقارالىق تەررو­ريزم مەن باسقا دا قاتەرلەرگە قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن قارۋلى كۇشتەر مەن قۇرال­داردى ساقاداي-ساي ۇستاۋى قاجەت، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى سامميت قاتى­سۋ­شىلارىنا «جۋسان» ارنايى گۋماني­تار­لىق وپەراتسياسىنىڭ ناتيجەسى تۋرالى ايتىپ، وسى شارا بارىسىندا قازاقستان مەن سيريانىڭ سالالىق ورگاندارى 595 ازاماتتى، سونىڭ ىشىندە 400-دەن استام بالانى قاقتىعىس ايماعىنان الىپ شىققانىن جەتكىزدى. پرەزيدەنت جۋىردا عانا يراكتان ءبىر توپ بالانىڭ قۇتقارىلعانىن حابارلادى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ زاڭسىز ەسىرت­كى اينالىمىمەن كۇرەس، اقپاراتتىق جانە كيبەرقاۋىپسىزدىك سالالارىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ۇقشۇ-عا توراعالىق ەتكەن قىرعىز تاراپىنىڭ جەتىستىكتەرى ءۇشىن سوورونباي جەەنبەكوۆكە ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ، ۇيىم توراعالىعىن قابىلداپ العان رەسەيلىك ارىپتەستەرىن قۇتتىقتادى. 

قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى سوورونباي جەەنبەكوۆ ۇقشۇ سەسسياسىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى بارلىق ماسەلەگە قاتىستى تولىق تۇسىنىستىككە قول جەتكىزىلگەنىن ايتتى.

– ءبىز سىندارلى جانە سەنىمگەرلىك تۇرعىدا كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپتاردىڭ كەڭ اۋقىمىن تالقىلادىق. وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى وزەكتى پروبلەمالار بويىنشا اشىق تالقى­لاۋ جۇرگىزدىك. كۇن تارتىبىندەگى بارلىق ما­سە­لەلەرگە قاتىستى تولىقتاي ءوزارا تۇسى­نىستىككە قول جەتكىزىلدى. سونىمەن قاتار سەسسياارالىق كەزەڭدەگى ۇيىم قىز­مەتىنىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارىن دا تال­قىلادىق. قاۋىپسىزدىكتىڭ زاماناۋي سىن-تەگەۋرىندەرى مەن قاتەرلەرىنە قار­سى ارەكەت ەتۋ بويىنشا شارالار قا­بىل­داندى. 2020 جىلى اتقارىلاتىن جۇ­مىس­تىڭ وزەكتى باعىتتارى ايقىندالدى. ۇيىمعا توراعالىق جاساعان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسى رەتىندە مەن ۇقشۇ-نىڭ حالىقارالىق بەدەلىن كو­تە­رۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇر­گى­زىلگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى، – دەدى ول. سوورونباي جەەنبەكوۆ ايتىپ وتكەن­دەي، قىرعىزستاننىڭ توراعالىعى تۇسىن­دا ۇقشۇ داعدارىستى احۋالعا قاتىس­تى ءىس-قيمىل جاساۋ ورتالىعىن قۇقىق­تىق راسىمدەۋ اياقتالىپ، اسكەري، اسكەري-ەكونوميكالىق جانە اسكەري-تەحنيكا­لىق ىنتىماقتاستىق سالاسىندا العا قويىل­عان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ناقتى قادامدار جاسالدى. اتاپ ايت­قاندا، اۋقىمدى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندا­رى وتكىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇش­تەرى ءوزارا ءىس-قيمىلداردى ۇيلەسىمدى جۇرگىزۋگە قول جەتكىزدى، قارۋلى كۇشتەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايارلىعى ارتتى.

سامميت بارىسىندا ۇقشۇ باس حاتشىسى ۆالەري سەمەريكوۆ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا سەسسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى باياندادى.

– بىلتىر نۇر-سۇلتاندا وتكەن ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىستى شەشىمدەر قابىلدانعان بولاتىن. مەن ءبىرىنشى كەزەكتە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ باس­شى­لىعىنا جانە قىرعىزستان پرەزيدەنتىنە، وسى سەسسياارالىق كەزەڭنىڭ جۇمىسىنا جۇمىلدىرىلعان بارلىق مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ باسشىلىعىنا العىس بىلدىرەمىن. ۇيىمعا توراعالىق ەتكەن كەزەڭدە العا قويىلعان باسىمدىقتار تولىقتاي ورىندالدى. بۇل باسىمدىقتار ۇقشۇ-نى كوپتەگەن باعىت بويىنشا ىلگەرىلەتۋدە وتە ماڭىزدى دەپ سانايمىن،– دەدى ۆالەري سەمەريكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، سەسسيا بارىسىندا مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى بۇكىل الەمدە جانە ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە جاتاتىن ايماقتا قالىپتاسقان اسكەري احۋالدى جان-جاقتى تالقىلادى. اس­كەري احۋالدى تالقىلاۋ مەن سونىڭ نەگى­زىند­ە جاسالعان قورىتىندى بويىنشا بىر­­قا­تار باعىتتا جۇمىس تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا قاتىستى ۇسىنىستار جاسالدى. اتاپ ايتقاندا، ۇقشۇ ەلدەرىنىڭ ءتۇر­لى ماسەلەلەردە، ءبىرىن­شى كەزەكتە تەررو­ريزمگە جانە ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس ماسە­لەسىندە سىرت­قى ساياساتتاعى ءىس-قيمىلدى جانە حالىق­ارالىق ۇيىمدارمەن جۇمىستى ۇيلەستىرۋ، ولارمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل ورناتۋ ماسەلەلەرى نازارعا الىندى.

سامميت قورىتىندىسى بويىنشا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى جاھاندىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ءىس-قيمىلدار مەن ىنتىماقتاستىقتى جە­تىل­دىرۋ تۋرالى ساياسي مالىمدەمە قابىلدادى.

بىشكەكتە قابىلدانعان قۇجاتتار ۇقشۇ اياسىنداعى ىقپالداستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان. قۇجات­تار ۇيىمنىڭ اشىقتىعىن جانە ونىڭ وزگە ەلدەرمەن جانە حالىقارالىق قۇرىلىم­دارمەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە بەيىلدىگىن كورسەتەدى.

ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سەسسيا­سىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 17 قۇ­جات­قا، سونىڭ ىشىندە جاھاندىق جانە وڭىر­­لىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا حالىق­ارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدار مەن ىنتى­ماقتاستىقتى جەتىلدىرۋ تۋرالى مالىم­دەمەگە جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىنىڭ 14 شەشىمىنە قول قويىلدى. ولار:

  1. «1941-1945 جج. ۇلى وتان سوعى­سىن­داعى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى تۋرالى»;
  2. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مىنىڭ نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى»;
  3. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مىنىڭ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۋرالى ەرەجەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى»;
  4. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى ورگاندارى راسىمدەرىنىڭ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى»;
  5. «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جا­ھان­دىق تەرروريزمگە قارسى ستراتەگيا­سىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە مەملە­كەت­تەردىڭ 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان ۇجىمدىق ءىس-قيمىلدار جوسپارى تۋرالى»;
  6. «تاجىك-اۋعان شەكاراسى ماڭىنداعى شيەلەنىستى ازايتۋعا باعىتتالعان قو­سىم­شا شارالاردىڭ تىزبەسى تۋرالى»;
  7. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قورعانىس-ونەركاسىپتىك (اسكەري-ونەركاسىپتىك) كەشەن­دەرىنىڭ كاسىپورىندارى مەن ۇيىم­دارىنىڭ كووپەراتسيالىق جانە ينتە­گراتسيالىق بايلانىستارىن دامىتۋ سالا­سىنداعى بازالىق ۇيىم تۋرالى»;
  8. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارت ۇيىمى اياسىندا بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تا­جىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىس­تاردى ۇيىمداستىرۋ ءارى جۇرگىزۋ ءتارتىبى تۋرالى ەرەجە»;
  9. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى قىلمىستارعا قارسى ءىس-قيمىلدار جونىن­دەگى تۇراقتى ءىس-ارەكەتتەر وپەراتسيالارى تۋرالى ەرەجەگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى («پروكسي» وپەراتسياسى)»;
  10. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مى قورعانىس مينيسترلەرى كەڭەسى تۋرالى ەرەجەگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى»;
  11. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­­مى­نىڭ 2018 جىلعا ارنالعان بيۋد­جەتى­نىڭ جۇمسالۋى جونىندەگى ەسەپ تۋرالى»;
  12. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مى­نىڭ 2020 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتى تۋ­رالى»;
  13. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيى­مى­نىڭ ناگرادالارىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى»;
  14. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك قەڭەسى­نىڭ كەزەكتى سەسسياسىنىڭ وتكىزىلۋ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى»، سونداي-اق ۇقشۇ ۇجىم­دىق قاۋىپ­سىزدىك جۇيەسى جۇمىستارىنىڭ ماسە­­لەلەرىنە قاتىستى باسقا دا قۇجاتتار.

قازاقستان ءۇشىن بۇل ۇقشۇ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىز­دى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ەلى­مىز ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەرمەن بىرلە­سىپ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ىقپال­دى جۇيەسىن قۇرۋعا اتسالىسىپ، حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە، ەسىرتكى جانە پسيحوتروپتى ماتەريالداردىڭ، قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمىنا، ۇيىمداسقان ترانسۇلتتىق قىلمىسقا، زاڭسىز كوشى-قونعا جانە باسقالارىنا قارسى كۇرەستە وزگە دە ارىپتەستەرىمەن كۇش بىرىكتىرىپ كەلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دزيۋدو: بۇگىن جۇلدە بۇيىرمادى

كۇرەس • 24 قاڭتار، 2020

پرەزيدەنت اكىمدەرمەن كەڭەس وتكىزدى

پرەزيدەنت • 24 قاڭتار، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار