پرەزيدەنت • 28 قاراشا، 2019

باۋىرلاس ەلمەن بايلانىستىڭ جاڭا بەلەسى – قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ قىرعىزستانعا العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى تابىستى قورىتىندىلاندى

31 رەتكورسەتىلدى

كەشە ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك ساپارمەن قىرعىزستان استاناسى بىشكەككە كەلدى. قازاقستان پرەزيدەنتىن قىرعىزستان باسشىسى سوورونباي جەەنبەكوۆ اۋەجايدا لايىقتى سىي-قۇرمەت كورسەتىپ قارسى الدى.

 

ارنۇر اسقار،

«Egemen Qazaqstan» – بىشكەكتەن (قىرعىزستان)

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت سوورونباي جەەنبەكوۆپەن بىرگە بىشكەكتەگى «اتا بەيىت» ۇلتتىق تاريحي-مەموريالدىق كەشەنىنە باردى. مەملەكەت باسشىلارى 1916 جىلعى قايعىلى وقيعا كەزىندە قازا بولعاندارعا ورناتىلعان ەسكەرتكىشكە گۇل شوعىن قويدى. سونداي-اق ەكى ەل پرەزيدەنتتەرى كورنەكتى قىرعىز جازۋشىسى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ قابىرىنە بارىپ، رۋحىنا تاعزىم ەتتى.

ودان كەيىن پرەزيدەنتتەر الا ارچا رەزيدەنتسياسىنىڭ «اقساقالدار» زالىندا شاعىن قۇراممەن كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋگە ەلىمىزدىڭ دەلەگاتسياسى ساپىنان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مۇحتار تىلەۋبەردى، ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ، پرەزيدەنتتىڭ كومەكشىسى مۇرات نۇرتىلەۋوۆ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى قايرات نۇرپەيىسوۆ، ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ قاتىستى. ەكى مەملەكەتتىڭ باسشىلارى قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ قازىرگى احۋالى مەن پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى.

شاعىن قۇرامداعى كەزدەسۋدىڭ نا­تي­جەسى تۋرالى سوورونباي جەەنبەكوۆ:

– ءبىزدىڭ كەلىسسوزىمىز ءداستۇرلى باۋىرلاستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك رۋحىندا ءوتتى. ەكىجاقتى ارىپتەستىككە بايلانىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. ءوزارا ءىس-قيمىلعا قاتىستى شەشۋشى ماسەلەلەر بويىنشا ۋاعدالاسىپ، ونى شەشۋدىڭ تەتىكتەرىن انىقتادىق. ءبىزدىڭ كەلىسسوزىمىز قىرعىزستان مەن قازاقستان اراسىنداعى قاتىناستاردى دامۋدىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىنە كوتەرەتىنىنە سەنىم بىلدىرەمىن. قىرعىزستان-قازاقستان ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى مەن وداقتىق قاتىناستار الداعى ۋاقىتتا دا ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى، – دەدى. ول قازاقستان پرەزيدەنتىنە ءوزىنىڭ شاقىرتۋىن قابىل الىپ، قىرعىز ەلىنە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەنىنە العىسىن ءبىلدىردى.

ەكى ەل دەلەگاتسياسىنىڭ شاعىن قۇ­رام­داعى وتىرىسىنىڭ ناتيجەسىنە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا جوعارى باعا بەردى.

– قۇرمەتتى سوورونباي ءشارىپ ۇلى! ەڭ الدىمەن باۋىرلاس قىرعىز ەلىندە ىس­تىق ىقىلاسپەن قارسى الىپ، جىلى قو­ناقجايلىق كورسەتكەندەرىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن. ءسىزدىڭ قىرعىز ەلىنە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلۋگە شاقى­رۋىڭىزدى زور ريزاشىلىقپەن قابىل الدىم. بۇل سوڭعى جارتىجىلدىقتاعى ءبىزدىڭ ءۇشىنشى كەلىسسوزىمىز. وسىنداي تىعىز جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە، كەڭ اۋقىمدى باعىتتار بويىنشا ەكىجاقتى بايلانىستار ەلدەرىمىزدىڭ جاقىنداسۋىنا جانە حالىقتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا وڭ ىقپال ەتەرىنە كامىل سەنەمىن! وسىعان دەيىن شاعىن قۇرامدا ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادىق. بىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدىك. قازىر وتەتىن جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستى مەملەكەتتەرىمىزدىڭ اراسىنداعى سترا­تەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعاي­تۋدىڭ تاعى ءبىر تاماشا مۇمكىندىگى دەپ بىلەمىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە وسىن­داي فورماتتاعى وتىرىستىڭ 2014 جى­لى قازاقستان استاناسىندا وتكەنىنە توق­تالدى.

– كەڭەس جۇمىسىنىڭ ءبىراز ۋاقىت كىدىرىپ قالعانىنا قاراماستان، اتالعان جيىن ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ بارلىق باعىت­تارى بويىنشا ماڭىزدى ساياسي شەشىم­دەر قابىلداۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ىنتى­ماقتاستىقتىڭ جوعارى ورگانى بولىپ قالا بەرەدى، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، قىرعىزستان قازاقستان ءۇشىن تاتۋ كورشى، وداقتاس جانە باۋىرلاس مەملەكەت. 

1

– ءبىزدى مىڭداعان جىلداردان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان دوستىقتىڭ بەرىك ارقاۋى بىرىكتىرەدى. اتا-بابالارىمىز عاسىر­لار بويى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم­دە ءومىر ءسۇردى، قيلى كەزەڭدەردە ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتتى. وسىنداي دوس­تىق بايلانىستاردىڭ نەگىزىندە ءبىز قازىرگى كەزەڭدە دە ءوزارا قارىم-قاتىناس­تا­رىمىزدى تابىستى جولعا قويا بىلدىك، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى ماڭىزدى جەتىس­تىك رەتىندە وسىعان دەيىن جاسالعان 180-گە جۋىق كەلىسىمنىڭ شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىنا نازار اۋداردى.

– قازاقستان مەن قىرعىزستان تۇراقتى ايماقتىق جانە جاھاندىق ارىپتەستىككە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ حالىق­ارالىق ساياساتتىڭ كۇن تارتىبىندەگى كوپ­تەگەن وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى كوزقاراسىمىز ۇقساس، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى

سونداي-اق ق.توقاەۆ ەكى ەلدىڭ 180-گە تارتا كەلىسىم مەن ۋاعدالاستىقتان تۇراتىن سالماقتى كەلىسىمدى-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرعانىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن كوپتەگەن ماسەلەگە قاتىستى سىندارلى تالقىلاۋ وتكىزىپ، ءتيىمدى شەشىمگە كەلۋگە كومەكتەسەتىن باسقا دا ماڭىزدى ينستيتۋتتار بار. قازاقستاننىڭ ەكىجاقتى قاتىناستارىنىڭ مۇنداي جان-جاقتى ينستيتۋتسيونالدىعى وزگە ەشبىر مەملەكەتپەن جاسالماعان.

2

مەملەكەت باسشىسى كولىك-ترانزيتتىك ينفراقۇرىلىمى قالىپتاسقان ورتاق شەكارانىڭ بولۋى، ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداق اياسىنداعى سەرىكتەستىگى – ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارىنىڭ باسىمدىعى دەپ اتاپ ءوتتى. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان قىرعىزستاننىڭ جەتەكشى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ، كورشى ەلدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىندا ءۇشىنشى ورىنعا بەرىك ورنىقتى.

– ءبىزدىڭ ساۋدا اينالىمدارىمىزدىڭ كورسەتكىشى ءۇشىنشى جىل قاتارىنان وسكەنى بايقالادى. 2015-2018 جىلدار ارالىعىندا ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمى 30 پايىزعا ارتىپ، 900 ميلليون دوللارعا جەتتى. قازاقستان قىرعىز ەكونوميكاسىنا 1 ميلليارد دوللاردان استام قارجى قۇيعان ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى بولدى، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ 5-وتىرىسى بولدى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساياسي، ساۋدا-ەكونوميكالىق، ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋما­ني­تارلىق سالاداعى ەكىجاقتى ءىس-قيمىلدار ماسەلەسى تالقىلاندى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى بايلانىس­تاردى قالىپتاستىرۋ جانە دامىتۋ ىسىندەگى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگىن اتاپ ءوتتى.

كەلىسسوزدەر بارىسىندا قىرعىز تارا­پى 2020 جىلى بىشكەكتە اباي قۇنان­باي ۇلىنا ەسكەرتكىش ورناتىلاتىنى تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن ايتتى.

كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا كەلەسى قۇجاتتارعا قول قويىلدى:

- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­دەنتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ بىرلەسكەن دەكلاراتسياسى;

- «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىر­عىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسى»;

- جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ شەشىمدەر جيىنتىعى;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كوشى-قون سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ «قاراسۋ – اۆتوجول» جانە قىرعىز رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ «اق تىلەك – اۆتوجول» وتكىزۋ پۋنكتتەرى اراسىندا جاڭا كوپىر سالۋ جانە قازىرگى كوپىردى قايتا جوندەۋ جونىندەگى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل تۋرالى كەلىسىم;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارجى مينيسترلىگى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى مەملەكەتتىك قىزمەتى (قارجى پوليتسياسى) اراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق قىلمىستارعا قارسى كۇرەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قور­عا­نىس مينيسترلىگى مەن قىرعىز رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ باس شتابى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اەرودرومدارىندا اسكەري اۋە كەمەلەرىن قابىلداۋ، اەرودرومدىق-تەح­نيكالىق قامتاماسىز ەتۋ جانە كۇزەتۋ تۋرالى كەلىسىم;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى اراسىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى جانىنداعى ەكولوگيالىق جانە تەحنيكالىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسياسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;

- قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىر­عىز رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ جانە ىسكە اسىرۋ جونىندەگى بىرلەسكەن قىزمەت تۋرالى كەلىسىم.

قازاقستان مەن قىرعىزستان دەلە­گا­تسيا­لارىنىڭ اراسىندا وتكەن كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن سوورونباي جەەنبەكوۆ بۇقا­رالىق اقپارات قۇرالدارى ءۇشىن بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.

– قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى! ءسىزدىڭ مەملەكەتتىك ساپارىڭىز قازاق-قىرعىز قاتىناستارىنا ودان ءارى وڭ ىق­پالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز. بۇگىن ءبىز مەملە­كەت­ارالىق ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن تالقىلادىق. قىرعىز-قازاق ەلدەرى­نىڭ مۇددەسىن قام­تىعان مازمۇندى جانە ناتيجەلى كەزدە­سۋلەر وتكىزدىك. كەلى­س­سوزدەر ءوزارا سەنىم مەن تۇسىنىستىك رۋحىندا وتكەنىن اتاپ وتەمىن. ءبىزدىڭ باۋىرلاس ەلدەرىمىزدىڭ ورتاسىندا جاڭا ستراتەگيا­لىق قاتىناستاردى تەرەڭدەتە ءتۇسۋدىڭ جولدارىن تالقىلادىق. سوڭعى 5 جىل­دىڭ ىشىندە ۇيىمداستىرىلماي كەلگەن جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس وتى­رىسى تابىستى ءوتتى. ساۋدا-ەكونو­مي­كالىق، مادەني-گۋمانيتارلىق، سۋ-ەنەرگەتيكالىق جانە كولىك باعىتىنداعى ءوزارا ارە­كەت­تەرگە كوڭىل بولدىك. ودان باسقا باعىت­تاردا دا بايلانىستى كەڭەي­تۋ تۋرالى اقىلداستىق. تاريحى، ءتىلى، ءدىنى، سالت-ءداس­تۇرى ۇقساس ەكى ەلدىڭ مادە­ني سالاسىنا كوڭىل بولدىك. اتالعان سالا­داعى بايلانىستاردى قازىرگىدەن دە جانداندىرا ءتۇسۋ كەرەك دەگەن ورتاق شەشىمگە كەلدىك. ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ اياسىنداعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل­دار ماسەلەسىن تال­قى­لادىق. ەل­ارالىق وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ءوزارا پىكىر الماستىق. كوپ تاراپتى قىزمەت­تەستىكتىڭ فورماتىندا اتقارىلۋعا ءتيىس بىر­لەسكەن ارەكەتتەردى اي­قىندادىق. ءبىزدىڭ ۇكىمەتتەرىمىز ارا­سىن­داعى ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمىن قانات­تاندى­رۋ جولدارىن بەلگىلەدىك. بىل­تىرعى جىل­مەن سالىستىرعاندا ساۋدا-ساتتىق كولە­مى بيىل 10 پايىزعا جوعا­رىلادى. قىر­عىزستانداعى قازاق-قىرعىز بىرلەسكەن كاسىپ­ورىندارىنىڭ سانى 1900-گە جەتكە­نى ەكونوميكالىق باعىتتارداعى جۇمىس­تار­دىڭ قارقىن العانىن بىلدىرەدى. بۇگىنگى كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. نەگىزگى قۇجاتتاردىڭ ءبىرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىقتىڭ كەشەندى باعدارلاماسى. اتالعان باع­­دار­­لاما ەكى تاراپتىڭ قارىم-قاتىنا­سىن­ىڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى. قىر­عىز تاراپى وسى كەلىسسوزدەردىڭ قورى­تىن­دىسىنا رازى ەكەنىن جانە بۇگىنگى جۇمىس­تارىمىزدىڭ جەمىستى بولعانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇگىنگى تال­قى­لاۋلار ساياسي-ەكونوميكالىق، مادەني-گۋما­نيتارلىق سالالاردا بايلانىس­تاردى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى. قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – قۇر­مەت­تى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىر­عىز رەس­پۋب­ليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپا­رىنىڭ قورىتىندىسى ەكى ەلدىڭ ىنتىماعىن، باۋىرلاستىعىن ارتتىرا تۇسەدى، – دەدى سوورونباي جەەنبەكوۆ.

ءوز كەزەگىندە قازاقستان باسشىسى قىر­­عىزستاندىق ارىپتەسىنە جانە بارشا قىرعىز حالقىنا ىستىق ىقىلاسپەن قارسى العانى ءۇشىن تاعى دا العىس ءبىلدىردى. باۋىرلاس قىرعىزستانعا مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ ءمان-ماعىناسى ەرەكشە ەكەنىنە توقتالدى.

– ونىڭ سەبەبى بارشاڭىزعا ايقىن. ەجەلدەن ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى ىنتىماق، دوستىق بايلانىستىرادى. اتا-بابا­مىز­دان ميراس بولىپ قال­عان وسى بەرىك ارقاۋ­دىڭ نەگىزىندە ەكى ەل اراسىنداعى وداق­تاس­تىق جانە سترا­تە­گيالىق ىنتىماق­تاستىق تابىستى دامىپ كەلەدى. وسى قۇندىلىقتاردى ەسەلەپ، قازاق-قىرعىز قاتىناستارىن جاڭا ساتىعا كوتەرۋ ءۇشىن كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرىپ، جۇمىلىپ جۇمىس ىستەيمىز دەپ سەنەمىن، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ. 

پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، قىرعىز­ستان – قازاقستان ءۇشىن وداقتاس مەملەكەت، قايىرىمدى كورشى، باۋىرلاس ەل. قاشاندا ءبىزدىڭ حالىقتاردىڭ اراسىن­داعى تەرەڭنەن تامىر تارتاتىن تىعىز با­ۋىرلاستىق قاتىناستار تاتۋ كورشىلىكتىڭ مىزعىماس نەگىزى بولىپ كەلەدى. بابا­لا­رىمىز ارقاشان ءبىر-بىرىنە قولۇشىن بەرىپ، قولداۋ كورسەتتى. تاريحتىڭ تراگە­ديالىق پاراقتارىندا دا ەكەۋى قيىن­دىقتى بىرگە كوردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاش­قى كۇندەرىنەن باستاپ ەكى مەملەكەت جاڭا زاماناۋي، گەوساياسي احۋالدا ءوزارا قارىم-قاتىناستى تابىستى قالىپتاستىردى.

– قىرعىزستان مەن قازاقستان اراسىنداعى وسى قارىم-قاتىناستار وداق­تاستىق پەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭ­گەيىنە كوتەرىلدى. ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردى قالىپتاستىرۋعا جانە دامىتۋعا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ باعا جەتپەس ۇلەس قوستى. ەلباسى قازاق پەن قىرعىز حا­لىقتارىن تاريحتىڭ ءوزى تىعىز بايلا­نىس­تىرعانىن بىرنەشە رەت اتاپ كورسەت­كەن بولاتىن. قۇرمەتتى سوورونباي ءشارىپ­ ۇلى جەەنبەكوۆتىڭ قىرعىز مەملەكە­تىنىڭ باسشىلىعىنا كەلۋىمەن ءبىزدىڭ ەل­دەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جاڭاشا سەرپىن العانىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك. نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن سوورونباي جەەنبەكوۆ 2017 جىلى سايا­سي ەرىك-جىگەر تانىتىپ، ەكى ەل ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن مەملەكەتتىك شەكارانىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداۋ جۇمىسىن مارەگە جەتكىزدى. ءسوي­تىپ بارشا الەمدىك قوعامداستىققا قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ رۋحاني تۇرعىدا بەرىك بايلانىستى ەكەنىن كورسەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە مەن قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ جان-جاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلىن ودان ءارى جالعاستىرۋعا نيەتتىمىن. بۇگىن ءبىز قول قويعان بىرلەسكەن دەكلاراتسيا وسىنىڭ دالەلى، – دەدى قازاقستان باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي، شاعىن قۇرامداعى كەلىسسوزگە جانە  جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس وتىرىسىنا قاتىسقان ەكى مەملەكەت دەلە­گاتسيالارىنىڭ قۇرامى جوعارى دەڭگەي­لى لاۋازىمدى تۇلعالاردان جاساقتال­عان. كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكو­نوميكالىق باي­لانىستارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى.

– 2015-2018 جىلدارى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 30 پايىزعا ارتىپ، 900 ميل­ليون دوللارعا جۋىقتادى. سونىڭ ناتي­جەسىندە ەلىمىز قىرعىزستاننىڭ جەتەكشى ساۋدا سەرىكتەسىنە اينالدى جانە رەسەي مەن قىتايدان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندى بەرىك يەلەنىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە ورتالىق ازيا ەلدەرى ىشىندە قىرعىزستان – قازاقستاننىڭ ەكىنشى ساۋدا سەرىكتەسى. ءبىزدىڭ تاياۋ بولاشاقتاعى جوسپارىمىز تاۋار اينالىمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن كوتەرۋ. وسىعان وراي ەكىجاقتى ساۋ­دا نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتىپ، جاڭا نارىق­تىق باعىتتاردى ىزدەۋگە تاپسىرما بەرىلدى. بۇل ماسەلەدە كاسىپكەرلەرگە ىڭعايلى جاعداي جاساۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. سوعان بايلانىستى ساۋدا كەدەرگىلەرىن ازايتۋعا ۋاعدالاستىق، بيزنەس كووپەراتسيالاردىڭ جۇمىسىن كەڭەي­تۋدى قاراستىردىق. بۇگىندە قازاقستاندا قىرعىزستان كاپيتالى بار 1 100-دەن استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە. ال قىرعىزستانداعى قازاقستاندىق كاپيتال سالىنعان كاسىپورىنداردىڭ سانى 2 مىڭعا جۋىقتايدى. بۇل كورسەتكىش ءوسىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنتتەر ەكى ەلدىڭ اراسىندا ىسكەرلىك بايلانىستاردى قولداۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەردىڭ ءوزارا تىكەلەي بايلانىس ورناتۋىنا مۇمكىندىك تۋدىراتىن الاڭ قۇرۋعا ۋاعدالاستى.

پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك ساپارى­نىڭ كۇن تارتىبىندە قارالعان باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ينۆەستيتسيا سالۋعا قاتىستى بولدى. قازاقستان باسشىسى اتاپ وتكەندەي، ءبىزدىڭ ەلىمىز قىر­عىز­ستانداعى ەڭ ءىرى ينۆەستورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا سالىنعان 1 ميلليارد دوللاردان استام قاراجات وسىنىڭ ءبىر كورى­نىسى. وسىعان وراي پرەزيدەنت قازاق­ستان مەن قىرعىزستان اۋماعىندا كاسىپ­كەر­لەر مەن ينۆەستورلارعا قولايلى جاع­داي تۋعىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا كەزەك­تى مارتە توقتالىپ ءوتتى. شەكارا بويىن­داعى ماسەلەلەر بويىنشا بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدار دا بىرتىندەپ دامىپ كەلە­دى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزارا ساۋ­دا-سات­تىقتىڭ شامامەن 50 پايىزىن قۇراي­تىن شەكارا ماڭى ىنتىماق­تاستى­عى­نىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن كول­دەنەڭ تارتتى. بۇل جاقسى كورسەت­كىش. شەكارا بويىنداعى بايلانىستى ودان ءارى جاقسارتا ءتۇسۋ ءۇشىن ەكى ەل ازا­مات­تارىنىڭ قاتىناۋىن جاقسارتۋ، سول ار­قىلى ساۋدا اعىنىن ۇلعايتۋ شا­رالارى قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا، سارى­توبە، توقماق، اۋقاتتى، كەڭب ۇلىڭ ءوتۋ بەكەت­تەرىنىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋ جۇ­مىس­تارى اياقتالادى. كەگەن، قورداي، قا­را­سۋ، اقتىلەك جانە باسقا دا ءوتۋ بە­كەت­تە­رىنىڭ جۇمىسىن جەدەلدەتۋ قاراس­تى­رىل­عان. ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق وپە­را­تسيا­لاردى دامىتۋ ءۇشىن تاۋارلاردى را­سىمدەۋ لوگيستيكالىق ورتالىعى قۇرى­لۋى مۇمكىن. بۇل جوبا اكىمشىلىك پروتسە­دۋرا­لاردى جانە ەل اۋماعىندا تاۋار تاسى­مالداۋدى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتۋگە ءتيىس.

كەلىسسوزدەر بارىسىنداعى وزەكتى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى سۋ-ەنەرگەتيكالىق سالاداعى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل بولدى.

– ورتالىق ازيانىڭ ترانسشەكارالىق وزەندەرىنىڭ سۋ رەسۋرستارى ورتاق قۇن­دىلىق بولىپ تابىلادى. ونى ءتيىمدى پايدالانۋعا ونداعان ميلليون ادامنىڭ تاعدىرى، بۇكىل ايماقتىڭ تۇراقتىلىعى مەن يگىلىگى تاۋەلدى. شۋ مەن تالاس وزەندەرى باسسەينى بويىنشا قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى بۇگىندە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلى ءۇشىن جاقسى مىسال بولا الادى. سۋ شارۋاشىلىعى مەملەكەتارالىق نىساندارىن پايدالانۋ جونىندەگى بىرلەسكەن كوميسسيا بار. قازاقستان جىل سايىن وسى نىسانداردى پايدالانۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارىن ۇلەستىك قارجىلاندىرۋعا قاتىسادى. وسى ماقساتتارعا  ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان 2000 جىلدان بەرى 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى، قارجىلاندىرۋ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەدى. ءبىز بۇگىن ەكىجاقتى فورماتتا جانە ايماقتاعى باس­قا دا ارىپتەستەرىمىزبەن تىعىز جۇمىس ىستەۋدى جالعاستىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى جىل ساناپ ەكى مەم­­لەكەت اراسىنداعى مادەني-گۋما­­­ني­­تارلىق بايلانىستار دا قانات جايىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. بۇل سالا عاسىرلار بويى باۋىرلاس ەلدەر­­دىڭ جا­­قىن­­داسۋىندا شەشۋشى ءرول اتقار­­عانى ءمالىم. قازاقستاندا قىرعىز ينتەل­­لي­گەن­تسيا­­سىنىڭ قاتىسۋىمەن كوپ­تەگەن مادەني شا­رالار جۇيەلى تۇردە وتكىزىلەدى. اي­تالىق، وتكەن جىلى شىڭ­عىس ايتماتوۆ­تىڭ 90 جىلدىعى قازاق­ستان­دا كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتىلدى. استانا­دا­عى كوشەلەردىڭ بىرىنە ۇلى جازۋشىنىڭ ەسى­­مى بەرىلدى، باسقا دا كوپتەگەن شارالار ءوتتى. پرەزيدەنت وسى سالاداعى ءوزارا ءىس-قي­­مىل­دىڭ قارقىنىن باسەڭدەتپەۋ كە­رەك­­تىگىن جەتكىزدى. تاياۋ بولاشاقتا ءوزارا ما­دە­نيەت كۇندەرىن ۇيىمداستىرۋ ۇسى­نىلدى.

– ەكى ەل اراسىندا 180-گە تارتا كەلىسىم مەن ۋاعدالاستىقتان تۇراتىن سالماقتى كەلىسىمدى-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. بۇگىن دە ەكىجاقتى كەلىسىمدەردىڭ ءىرى پاكەتىنە قول قويىلدى. سول قۇجاتتاردىڭ ىشىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ 2020-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل كەشەندى باع­دارلاما ءبىزدىڭ ارىپتەستىگىمىزگە جاڭاشا سەرپىن بەرۋى كەرەك، – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا قازاقستان باسشىسى قىرعىزستاندىق ارىپتەسىنە كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىنە كوڭىلى تولاتىنىن جەتكىزدى. قوناقجاي پەيىلىنە جانە كەزدەسۋدى كەرەمەت ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.

بۇل ساپار قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان پرەزيدەنتى رەتىندە كورشى ەلگە جاساعان العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى ەكەنىن ايتا كەتەيىك.

كەلىسسوزدەردەن كەيىن قازاقستان باسشىسى قىرعىزستانعا جاساعان مەملە­كەتتىك ساپارىنىڭ مادەني ءىس-شارالار باعدارلاماسى اياسىندا پرەزيدەنت سوورونباي جەەنبەكوۆپەن بىرگە قىرعىز حالقىنىڭ كورنەكتى جازۋشىسى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ مۋزەي-ۇيىنە باردى. قازاق­ستان پرەزيدەنتى قالامگەردىڭ 22 جىل بويى تۇرعان ۇيىندە اشىلعان مۋزەي­دەگى جادىگەرلەرمەن تانىستى. جازۋ­شىنىڭ زايىبىمەن جانە بالاسىمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا قازاقستان پرە­زيدەنتى ق.توقاەۆ ش.ايتماتوۆپەن 1989 جىلى بەيجىڭدە تانىسقان ءساتىن ەسكە الدى. مەملەكەت باسشىسىنا بىشكەك قالا­سىندا ش.ايتماتوۆ اتىنداعى مادە­ني ورتالىق اشىلاتىنى تۋرالى ايتىلدى. ەكسكۋرسيا سوڭىندا قازاقستان باس­شىسى قۇرمەتتى قوناقتار كىتابىنا ەستەلىك قولتاڭباسىن قالدىردى.

بۇگىن قاسىم-جومارت توقاەۆ بىشكەك قالاسىندا وتەتىن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى جوعارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسىنا قاتىسادى. سەسسيا اياسىندا ۇقشۇ قىزمەتىنىڭ 2018 جىلعى باسىم باعىتتارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قورىتىندىلانىپ، بولاشاق جوسپارلارى جاسالادى. ۇيىم جۇمىسىنىڭ بارلىق شەشۋشى باعىتتارى بويىنشا كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر تالقىلانباق.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دزيۋدو: بۇگىن جۇلدە بۇيىرمادى

كۇرەس • 24 قاڭتار، 2020

پرەزيدەنت اكىمدەرمەن كەڭەس وتكىزدى

پرەزيدەنت • 24 قاڭتار، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار